Έκδοση: 2015
ISBN: 978-960-562-846-8
Σελίδες: 328
Συγγραφέας: Χ. Παπαχαραλάμπους
Διεύθυνση Σειράς: Ν. Χατζημιχαήλ

Το έργο Κυπριακό Ποινικό Δίκαιο καλύπτει ένα χρόνιο κενό στη νομική γραμματεία της Κύπρου σε σχέση με τη σπουδή και μελέτη του ποινικού δικαίου. Επιχειρείται έτσι η πρώτη, από πλευράς μεθοδολογικής και δογματικής, συστηματική μελέτη του βασικού τμήματος του Γενικού Μέρους του Κυπριακού Ποινικού Δικαίου, που αφορά στη Θεωρία του Εγκλήματος και στην παρουσίαση και ανάλυση της γενικής μορφής της εμφάνισής του.

To βιβλίο πραγματεύεται τις θεμελιώδεις περί εγκλήματος και ποινής έννοιες, παρουσιάζοντας τις σχετικές σχολές σκέψης, τους άξονες του νομικού εγκλήματος, όπως είναι η έννοια της πράξης και η αιτιώδης συνάφεια πράξης και αποτελέσματος, η ποινική αδικοπραγία υπό αντικειμενική άποψη, η “ένοχη σκέψη» (ʽmens reaʼ) και οι μορφές της υπαιτιότητας, καθώς και τα είδη των νομικών εγκλημάτων, σύμφωνα με τα διάφορα κριτήρια επιστημονικής τους κατάταξης. Περαιτέρω, αναλύονται τα πεδία της δικαιολόγησης και της άρσης της ενοχής (ʽjustificationʼ, ʽexcuseʼ), με αναλυτική επισκόπηση των επί μέρους υπερασπίσεων (ʽdefencesʼ). Τέλος, αφού εξεταστούν ειδικές μορφές ποινικής ευθύνης, όπως η αυστηρή, η καθʼ υποκατάσταση και αυτή των νομικών προσώπων, το βιβλίο ολοκληρώνεται με την παρουσίαση της επιμετρητικής φάσεως (ʽsentencingʼ).

Βασικό μέλημα του βιβλίου είναι η (πρώτη ελληνόφωνη) ανάπτυξη της δογματικής προβληματικής της παράδοσης του κοινοδικαίου (ʽcommon lawʼ), χωρίς όμως να χάνεται και η σύνδεση με την ηπειρωτική παράδοση, ώστε να παράγεται μια σύνθετη και συγκριτικά εμπλουτισμένη γνώση, αντίστοιχη των επιταγών και απαιτήσεων ενός κατά βάση κοινοδικαιικού αλλά όχι λιγότερο μικτού νομικού συστήματος ποινικού δικαίου, όπως το κυπριακό. Όπως άλλωστε θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, οι θεματικές και οι δογματικοί προβληματισμοί έχουν πλείστα όσα κοινά μεταξύ τους στοιχεία. Η ανάδειξη της κυπριακής νομολογίας είναι αυτονόητη, καθώς τούτο επιτάσσει και η κοινοδικαιική παράδοση. Όμως, ιδιαίτερη επιδιώχθηκε να είναι και η ανάδειξη της νομολογίας του ευρύτερου χώρου του κοινοδικαίου, μάλιστα δε η ανίχνευση της δικαστικής στάσης και εκτός του βρετανικού νομικού χώρου, όπως αυτής στην Κοινοπολιτεία και στη Β. Αμερική. Τέλος, επιχειρείται μια -όσο είναι δυνατό- εξαντλητική αναφορά στη βιβλιογραφία, καθώς το εγχειρίδιο φιλοδοξεί με αυτή να παράσχει το έναυσμα για περαιτέρω εμβαθύνσεις.

Το έργο αποτελεί πολύτιμο οδηγό τόσο για τον σπουδαστή και εφαρμοστή του κυπριακού ποινικού δικαίου, όσο και για όποιον νομικό θέλει να κατανοήσει το ποινικό Κοινοδίκαιο ή να εμβαθύνει στην προβληματική των ποινικών φαινομένων. Συμπληρώνεται με αλφαβητικό ευρετήριο καθώς και κατάλογο δικαστικών αποφάσεων τα οποία διευκολύνουν σημαντικά τον αναγνώστη στην έρευνά του.

  • Α. ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΠΟΙΝΗ1
  • Α. 1. Οριοθέτηση του Ποινικού Δικαίου και διακρίσεις του 1
  • Α. 2. Πραγματικό και νομικό έγκλημα3
  • Α. 2. 1. Θεωρήσεις της πραγματικής έννοιας του εγκλήματος3
  • Α. 2. 2. Η νομική έννοια του εγκλήματος και η δικαιοϊστορική της εξέλιξη10
  • Α. 3. Έννομο Αγαθό/Συμφέρον13
  • Α. 3. 1. Ορισμός της έννοιας14
  • Α. 3. 2. Αρχές της βλάβης, της προσβολής, της εκμετάλλευσης. Χρησιμότητα της έννοιας του εννόμου αγαθού15
  • Α. 3. 3. Υλικό και νομικό αντικείμενο του εγκλήματος19
  • Α. 4. Η Ποινή20
  • Α. 4. 1. Ορισμός της ποινής ως κακού. Προστατευτική και εγγυητική αρχή20
  • Α. 4. 2. Η εριζόμενη αναγκαιότητα της ποινής. «Κοινωνική Άμυνα» και καταργητισμός22
  • Α. 4. 3. Οι σκοποί της ποινής24
  • Α. 4. 3. 1. Απόλυτες θεωρίες. Η ανταπόδοση24
  • Α. 4. 3. 2. Σχετικές θεωρίες. Η πρόληψη και οι περιπέτειές της27
  • Α. 4. 3. 2. α. Τα είδη της πρόληψης27
  • Α. 4. 3. 2. β. Εναλλακτικές του εγκλεισμού μορφές έκτισης29
  • Α. 4. 3. 2. γ. «Κοινοτική» αστυνόμευση;31
  • Α. 4. 3. 2. δ. Κοινωνική πρόληψη. Οι υπερβολές της πρόληψης31
  • Α. 4. 3. 2. ε. Μακροεγκληματικότητα33
  • Α. 4. 3. 2. στ. Ποινικό δίκαιο του «εχθρού» και «μηδενική ανοχή»33
  • Α. 4. 3. 3. Μικτές (ενωτικές) θεωρίες37
  • Α. 4. 3. 4. Αποκαταστατική δικαιοσύνη39
  • Α. 4. 3. 5. Οι σκοποί της ποινής στην κυπριακή έννομη τάξη42
  • Α. 4. 4. Η ποινή: δικαιοϊστορική αναδρομή42
  • Α. 4. 4. 1. «Αντιπεπονθός»42
  • Α. 4. 4. 2. Ανταπόδοση – Παραδειγματισμός43
  • Α. 4. 4. 3. Ο Διαφωτισμός43
  • Α. 4. 4. 4. Ο ποινολογικός θετικισμός44
  • Α. 4. 4. 5. Η «δίκαιη τιμωρία»44
  • Β. ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΠΚ. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ, ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ, ΝΟΜΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ, ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ46
  • Β. 1. Ιστορική αναδρομή στο κυπριακό νομικό σύστημα. Η σημασία του κοινοδικαίου46
  • Β. 2. Αρχές του κυπριακού ποινικού δικαίου49
  • Β. 2. 1. Αρχή της νομιμότητας49
  • Β. 2. 2. Αρχή της αποσπασματικότητας53
  • Β. 2. 3. Αρχή της αναλογικότητας εγκλήματος και ποινής53
  • Β. 2. 4. Αρχή του δεδικασμένου54
  • Β. 2. 5. Αρχή του έσχατου μέσου56
  • Β. 3. Τοπικά όρια ισχύος του κυπριακού ποινικού δικαίου57
  • Β. 3. 1. Εδαφικότητα57
  • Β. 3. 2. Ενεργητική προσωπικότητα58
  • Β. 3. 3. Η προστατευτική αρχή58
  • Β. 3. 4. Η παγκόσμια δικαιοσύνη58
  • Β. 3. 5. Παθητική προσωπικότητα59
  • Β. 3. 6. Συνεκτίμηση αλλοδαπών αποφάσεων59
  • Β. 4. Η διεθνοποίηση του ποινικού δικαίου και τα προβλήματά της60
  • Γ. Η ΠΡΑΞΗ ΚΑΙ Η ΣΥΝΑΦΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΡΑΣΤΗ63
  • Γ. 1. Η έννοια της πράξης και οι σχετικές θεωρίες63
  • Γ. 1. 1. Η φυσιοκρατική θεωρία63
  • Γ. 1. 2. Η πράξη ως σκόπιμη δράση64
  • Γ. 1. 3. Η κοινωνική έννοια της πράξης65
  • Γ. 1. 4. Η «αρνητική» σύλληψη της πράξης65
  • Γ. 2. Ο ορισμός της πράξης ως εξωτερίκευσης της προσωπικότητας και οι συνέπειές του66
  • Γ. 3. Η υπόσταση του εγκλήματος69
  • Γ. 4. Η ικανότητα καταλογισμού70
  • Γ. 4. (α). Ανηλικότητα70
  • Γ. 4. (β). Φρενοπάθεια και «θόλωση» της συνείδησης72
  • Γ. 4. (γ). Ελαττωμένη ικανότητα καταλογισμού77
  • Γ. 4. (δ). Η μέθη77
  • Γ. 5. Πράξη «ελεύθερη στην αιτία της»79
  • Γ. 6. Το κανονιστικό δίλημμα μεταξύ αιτιοκρατίας και ελευθερίας επιλογής του δράστη79
  • Δ. ΕΙΔΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ81
  • Δ. 1. Κακουργήματα και Πλημμελήματα81
  • Δ. 2. Κοινά και Ιδιαίτερα Εγκλήματα81
  • Δ. 3. Τυπικά και Ουσιαστικά Εγκλήματα82
  • Δ. 4. Εγκλήματα βλάβης και διακινδύνευσης84
  • Δ. 5. Διαρκή και Στιγμιαία Εγκλήματα86
  • Δ. 6. Απλά και Σύνθετα Εγκλήματα87
  • Δ. 7. Απλότροπα και Πολύτροπα Εγκλήματα87
  • Δ. 8. Βασικά Εγκλήματα, Παραλλαγές τους και Ιδιώνυμα Εγκλήματα88
  • Δ. 9. Εγκλήματα ενέργειας και εγκλήματα παράλειψης89
  • Δ. 9. 1. Διά παραλείψεως τελούμενα εγκλήματα89
  • Δ. 9. 2. Πηγές της ιδιαίτερης νομικής υποχρέωσης91
  • Δ. 9. 2. 1. Ο νόμος, οι δικαστικές αποφάσεις και η σύμβαση91
  • Δ. 9. 2. 2. Ειδικές βιοτικές σχέσεις εμπιστοσύνης91
  • Δ. 9. 2. 3. Η εκούσια ανάληψη προστασίας92
  • Δ. 9. 2. 4. Προγενέστερη άδικη συμπεριφορά του δράστη93
  • Δ. 9. 3. Νομική υποχρέωση: Τυπική θεωρία ή (ουσιαστική) εγγυητική θέση;94
  • Ε. Ο ΑΙΤΙΩΔΗΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ95
  • E. 1. Αιτιώδης συνάφεια. Ορισμός95
  • Ε. 2. Οι θεωρίες περί αιτιώδους συναφείας95
  • Ε. 2. 1. Εξατομικεύουσες θεωρίες95
  • Ε. 2. 2. Η ισοδυναμία των όρων96
  • Ε. 2. 3. Η θεωρία του νομοτελους όρου100
  • Ε. 2. 4. Η θεωρία της πρόσφορης αιτίας100
  • Ε. 2. 5. Η νομικά διαφέρουσα αιτιότητα101
  • Ε. 3. Ο αντικειμενικός καταλογισμός102
  • Ε. 3. 1. Η επίταση του κινδύνου103
  • Ε. 3. 2. Η νόμιμη εναλλακτική συμπεριφορά103
  • Ε. 3. 3. Ο σκοπός του ποινικού κανόνα δικαίου104
  • Ε. 4. Η θεσμολειτουργική τομή105
  • Ε. 5. Κοινά γνωρίσματα των περί αντικειμενικού καταλογισμού θεωριών106
  • Ε. 5. 1. Η απαγόρευση αναδρομής106
  • Ε. 5. 2. Παρεπόμενες βλάβες108
  • ΣΤ. Η ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΑ (Ι). Ο ΔΟΛΟΣ110
  • ΣΤ. 1. Ενοχή και υπαιτιότητα110
  • ΣΤ. 2. Δόλος. Η έννοια και στοιχεία της113
  • ΣΤ. 3. Είδη δόλου116
  • ΣΤ. 3. 1. Η επιδίωξη116
  • ΣΤ. 3. 2. Ο πλάγιος δόλος116
  • ΣΤ. 3. 3. Ο «ενδεχόμενος» δόλος και η οριακή του διάκριση από τη διακεκριμένη αμέλεια117
  • ΣΤ. 4. Νομικός χειρισμός των διαφόρων ειδών δόλου. Οι «υπερχειλείς» υποκειμενικές υποστάσεις123
  • ΣΤ. 5. Ειδικά θέματα δόλου125
  • ΣΤ. 5. 1. Αστόχημα βολής125
  • ΣΤ. 5. 2. Γενικός δόλος126
  • ΣΤ. 5. 3. Εναλλακτικός ή διαζευκτικός και σωρευτικός δόλος127
  • Ζ. Η ΥΠΑΙΤΙΟΤΗΤΑ (ΙΙ). ΑΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ128
  • Ζ. 1. Αμέλεια. Η έννοια και τα στοιχεία της128
  • Ζ. 2. Εξωτερική αμέλεια129
  • Ζ. 3. Εσωτερική αμέλεια. Η διαθετικότητα της έννοιας131
  • Ζ. 4. Κοινοδικαιικές διακρίσεις στην αμέλεια133
  • Ζ. 5. Η αδιαφορία (‘recklessness’)134
  • Η. ΑΥΣΤΗΡΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΟΓΕΣ ΜΟΡΦΕΣ138
  • Η. 1. Η αυστηρή ευθύνη (‘strict liability’)138
  • Η. 2. Κριτήρια ανίχνευσης της αυστηρής ευθύνης139
  • Η. 3. Υπερασπίσεις στην αυστηρή ευθύνη140
  • Η. 4. Η καθ’ υποκατάσταση ευθύνη (‘vicarious liability’)141
  • Η. 5. Ειδικά θέματα στην υποκατάστατη ευθύνη141
  • Η. 6. Ποινική ευθύνη νομικών προσώπων142
  • Θ. ΤΟ ΑΔΙΚΟ ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΡΣΗΣ ΤΟΥ (ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΙΚΟΙ ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΙ Ι)145
  • Θ. 1. Δικαιολόγηση και άρση της ενοχής145
  • Θ. 2. Το άδικο και τα είδη του147
  • Θ. 3. Διακρίσεις των λόγων άρσης του αδίκου148
  • Θ. 4. Υπάρχει ενιαίος λόγος νομιμοποίησης της δικαιολόγησης;148
  • Θ. 5. Τα υποκειμενικά στοιχεία της δικαιολόγησης150
  • Θ. 6. Η αυτοάμυνα151
  • Θ. 6. 1. Η κατάσταση άμυνας152
  • Θ. 6. 2. Η αμυντική πράξη154
  • Θ. 6. 3. Η υπέρβαση της νόμιμης άμυνας158
  • Θ. 6. 4. Η πρόθεση άμυνας158
  • Θ. 6. 5. Η υπαίτια κατάσταση άμυνας159
  • Θ. 7. Η κατάσταση ανάγκης161
  • Θ. 7. 1. Όροι της κατάστασης ανάγκης162
  • Θ. 7. 2. Δράση κρατικών οργάνων166
  • Θ. 8. Η σύγκρουση καθηκόντων167
  • Θ. 9. Η προσταγή170
  • Θ. 10. Η συναίνεση του παθόντος171
  • Θ. 11. Η κοινωνική προσφορότητα τα πράξης175
  • Θ. 11. 1. Η επιτρεπτή διακινδύνευση176
  • Θ. 11. 2. Η αρχή της εμπιστοσύνης176
  • Θ. 11. 3. Ιατρικές επεμβάσεις177
  • Θ. 11. 4. Κριτική της κατασκευής της κοινωνικής προσφορότητας179
  • Θ. 12. Η επιτρεπτή άμβλωση179
  • Θ. 13. Ο «σωφρονισμός» ανηλίκων180
  • Θ. 14. Λοιποί λόγοι άρσης του αδίκου181
  • Ι. ΛΟΓΟΙ ΑΡΣΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΟΓΙΣΜΟΥ (ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΙΚΟΙ ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΙ ΙΙ)183
  • Ι. 1. Ενοχή και συνείδηση του αδίκου183
  • Ι. 2. Η πραγματική πλάνη183
  • Ι. 2. 1. Περιπτώσεις συγγενείς με την πραγματική πλάνη185
  • Ι. 2. 2. Η αντίστροφη πραγματική πλάνη187
  • Ι. 3. Η νομική πλάνη187
  • Ι. 3. 1. Ειδικά ζητήματα νομικής πλάνης190
  • Ι. 3. 2. Η αντίστροφη νομική πλάνη191
  • Ι. 4. Η ανθρώπινη δυνατότητα για συμμόρφωση192
  • Ι. 4. 1. Η ψυχική πίεση. Ιδίως ο εξαναγκασμός (‘duress’)192
  • Ι. 4. 2. Η ανθρώπινη δυνατότητα για συμμόρφωση μεταξύ απόλυτης εξατομίκευσης και στερεοτύπου194
  • ΙΑ. ΤΟ ΤΙΜΩΡΗΤΟ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ, ΟΙ ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥΣ196
  • ΙΑ. 1. Το τιμωρητό της πράξης και τα κωλύματά του196
  • ΙΑ. 2. Οι ποινές του κυπριακού ποινικού συστήματος. Οι πρόνοιες του ΠΚ199
  • ΙΑ. 3. Οι ποινές του κυπριακού ποινικού συστήματος. Ειδικές πρόνοιες205
  • ΙΑ. 4. Η επιμέτρηση της ποινής (‘sentencing’) και οι κανόνες της208
  • ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ216
  • Διεθνής216
  • Ελληνόγλωσση255
  • ΛΗΜΜΑΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ289