Έκδοση: 2015
ISBN: 978-960-562-898-7
Σελίδες: 368
Συγγραφέας: Μ. Μπάκαβου
Πρόλογος: Αθ. Ράντος

Η παρούσα μονογραφία έχει αντικείμενο τις μορφές της συμπληρωματικής ασφάλισης των μισθωτών, σε επίπεδο επιχείρησης. Ο όρος αφορά κάθε μορφή ασφαλιστικού συστήματος που χορηγεί συνταξιοδοτικές παροχές πέραν της κύριας σύνταξης, το οποίο μπορεί να είναι δημόσιο ή ιδιωτικό, υποχρεωτικής ή προαιρετικής υπαγωγής, να λειτουργεί με βάση το διανεμητικό ή το κεφαλαιοποιητικό σύστημα και να ιδρύεται δυνάμει συλλογικών συμφωνιών μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών ή με πρωτοβουλία της μίας μόνο πλευράς.

Στόχος της παρούσας μονογραφίας με τίτλο Κοινωνική Ασφάλιση Μισθωτών – Συμπληρωματικές μορφές είναι να αναδειχθούν όλες οι μορφές συνταξιοδοτικών παροχών που καλούνται να συμπληρώσουν το εισόδημα των συνταξιούχων από την κύρια ή βασική σύνταξη, ώστε να διασφαλίζεται ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και για τον μετά την έξοδο από την εργασία βίο. Ο ρόλος των συμπληρωματικών συστημάτων ασφάλισης γίνεται ολοένα σημαντικότερος λόγω της υποχώρησης της κάλυψης των αναγκών των ασφαλισμένων από τα δημόσια διανεμητικά συστήματα, η δε προσέγγισή τους από κάθε έννομη τάξη αποκρυσταλλώνει την προσπάθεια εξεύρεσης της ιδεατής ισορροπίας μεταξύ της αρχής της αλληλεγγύης και της αρχής της ανταποδοτικότητας.

Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι τύποι των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των ευρωπαϊκών χωρών και αναλύονται τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, τα οποία κατέστησαν άλλωστε αναγκαία την εισαγωγή μεταρρυθμίσεων. Παρουσιάζεται επίσης το σύστημα των τριών πυλώνων ασφάλισης, όπως προτείνεται από διεθνείς οργανισμούς, ως η ιδεατή λύση στα εγγενή προβλήματα των δημόσιων κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων και η εφαρμογή του στην πράξη στον ευρωπαϊκό χώρο, η οποία διαμορφώνεται τόσο σε σχέση με τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας, όσο και σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την επιρροή που ασκεί στις κρατούσες οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις στα κράτη μέλη.

Στο δεύτερο κεφάλαιο εκτίθεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία και νομολογία που καταλαμβάνει αφενός τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης αφετέρου τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα των πολιτών που αντλούνται από την υπαγωγή σε αυτά, με έμφαση στη συμπληρωματική ασφάλιση, που αποτελεί και το θέμα της παρούσας διατριβής.

Το τρίτο κεφάλαιο εστιάζει στην επικουρική ασφάλιση, ως μορφή συμπληρωματικής ασφάλισης, όπως λειτουργεί στη χώρα μας. Αναλύεται η ιστορία του θεσμού, η φύση της επικουρικής ασφάλισης και η θέση της στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, καθώς και οι αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του νομοθετικού πλαισίου που τη διέπει, με αποκορύφωμα τον νόμο 4052/2012, που εισήγαγε, για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη, το σύστημα της νοητής κεφαλαιοποίησης.

Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζονται τα συμπληρωματικά συστήματα του δεύτερου πυλώνα, που στον ελληνικό χώρο λειτουργούν είτε με τη μορφή των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, ενός νέου σχετικά θεσμού, ο οποίος δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη ιδιαίτερα, είτε με τη μορφή των αλληλοβοηθητικών σωματείων, που αποτελούν την παλαιότερη χρονικά (και για αυτό πιο ατελή) μορφή προαιρετικής –συμπληρωματικής ασφάλισης στη χώρα.

Τέλος, η παρούσα μονογραφία κλείνει με την παρουσίαση των συστημάτων του τρίτου πυλώνα, όταν εκδηλώνονται σε συλλογικό επίπεδο (ομαδική ασφάλιση προσωπικού επιχείρησης), λόγω της στενής τους συνάφειας με το δεύτερο πυλώνα, αλλά και επειδή και αυτά αποτελούν μία συμπληρωματική μορφή ασφάλισης, η οποία κερδίζει έδαφος, ειδικά σε αναπτυγμένες οικονομικά κοινωνίες. Η έκδοση συμπληρώνεται από πλούσια ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία καθώς και από χρήσιμο αλφαβητικό ευρετήριο.

  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ14
  • 1. Οργάνωση Συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλισης14
  • 1.1. Γενική περιγραφή συνταξιοδοτικών συστημάτων - Βασικά χαρακτηριστικά - διακρίσεις14
  • 1.1.1. Βασικοί τύποι δημόσιων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης5
  • 1.1.2. Τύποι επαγγελματικών-κεφαλαιοποιητικών συστημάτων8
  • 1.1.3. Τα (υβριδικά) συστήματα καθορισμένων εισφορών νοητής κεφαλαιοποίησης12
  • 1.2. Η κρίση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης14
  • 1.3. Το σύστημα των τριών πυλώνων18
  • 1.3.1. Η αντίληψη της Παγκόσμιας Τράπεζας 18
  • 1.3.2. Η ταξινόμηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων κατά τον ΟΟΣΑ22
  • 1.3.3. Συστήματα κοινωνικής και συμπληρωματικής ασφάλισης σε χώρες της Ευρώπης25
  • 1.3.3.1. Το σουηδικό μοντέλο28
  • 1.3.3.2. Το γερμανικό σύστημα31
  • 1.3.3.3. Το γαλλικό συνταξιοδοτικό σύστημα32
  • 1.3.3.4. Η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην εξελικτική διαμόρφωση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης κατά το σύστημα των τριών πυλώνων 34
  • 1.3.3.5. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Μοντέλο σε σχέση με τη διαμόρφωση των βασικών χαρακτηριστικών των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης των κρατών μελών37
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ43
  • 2. Οργάνωση των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στον ευρωπαϊκό χώρο: η ευρωπαϊκή νομοθεσία και νομολογία για τα συμπληρωματικά-επαγγελματικά συστήματα ασφάλισης43
  • 2.1. Η πολιτική της Ένωσης στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης - πρακτική της ανοιχτής εναρμόνισης - Χάρτης Θεμελιωδών Ελευθεριών43
  • 2.2. Κοινωνική ασφάλιση που παρέχεται από κρατικούς φορείς - εκ του νόμου συστήματα53
  • 2.3. Κοινωνική ασφάλιση που παρέχεται από τον εργοδότη ως αμοιβή για την παροχή εργασίας – επαγγελματικά συστήματα57
  • 2.4. Μεταφορά ασφαλιστικών δικαιωμάτων στα συμπληρωματικά επαγγελματικά συστήματα66
  • 2.5. Η Οδηγία 2003/41 για τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ιδρύματα75
  • 2.6. Η Οδηγία 2008/94/ΕΚ για την προστασία των δικαιωμάτων των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη88
  • 2.7. Υπαγωγή των εκ του νόμου και των συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών συστημάτων στις διατάξεις του Δικαίου του Ελεύθερου Ανταγωνισμού93
  • 2.8. Η προστασία των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων από το Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου101
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ121
  • 3. Το Ελληνικό Ασφαλιστικό Σύστημα. Πρώτος Πυλώνας Ασφάλισης: Επικουρική Ασφάλιση121
  • 3.1. Συνοπτική παρουσίαση του ελληνικού ασφαλιστικού συστήματος 121
  • 3.2. Δημόσια επικουρική ασφάλιση πρώτου πυλώνα123
  • 3.2.1. Η θέση της στα πλαίσια του κοινωνικού κράτους123
  • 3.2.2. Η νομική φύση της επικουρικής ασφάλισης138
  • 3.3. Η επικουρική ασφάλιση ειδικότερα - η εξέλιξη του θεσμού μέσα από νομοθετικές μεταβολές και νομολογιακές ερμηνείες152
  • 3.4. Η τελευταία μεταρρύθμιση στο χώρο της δημόσιας επικουρικής ασφάλισης – δημιουργία ΕΤΕΑ και εισαγωγή του συστήματος νοητής κεφαλαιοποίησης184
  • 3.5. Χρηματοδότηση του θεσμού της κοινωνικής ασφάλισης207
  • 3.5.1. Χρηματοδότηση των φορέων κύριας ασφάλισης207
  • 3.5.2. Χρηματοδότηση των φορέων (δημόσιας) επικουρικής ασφάλισης212
  • 3.5.3. Χρηματοδότηση της εφάπαξ ασφάλισης214
  • 3.5.4. Υποχρέωση για αναλογιστικές μελέτες215
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ223
  • 4. Δεύτερος Πυλώνας του Ελληνικού Ασφαλιστικού Συστήματος: Επαγγελματική - Προαιρετική Ασφάλιση223
  • 4.1. Έννοια της επαγγελματικής ασφάλισης223
  • 4.2. Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης226
  • 4.3. Αλληλοβοηθητικά σωματεία ως φορείς παροχής συμπληρωματικής ασφάλισης237
  • 4.3.1. Διάκριση μεταξύ αλληλοβοηθητικών σωματείων που υπάγονται στον δεύτερο και τον πρώτο πυλώνα237
  • 4.3.2. Ίδρυση αλληλοβοηθητικού σωματείου με συλλογική σύμβαση εργασίας244
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ251
  • 5. Τρίτος Πυλώνας του Ελληνικού Ασφαλιστικού Συστήματος: Ιδιωτική Ασφάλιση - Ομαδική ασφαλιστική σύμβαση251
  • 5.1. Ο ρόλος της ομαδικής ασφάλισης στο ασφαλιστικό οικοδόμημα251
  • 5.2. Ομαδικά ασφαλιστήρια συμβόλαια254
  • 5.3. Νομοθετική ρύθμιση και διακρίσεις των ομαδικών ασφαλιστήριων συμβολαίων255
  • 5.4. Ομαδική ασφάλιση και διαχείριση ομαδικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων258
  • 5.5. Ασφαλιστικοί κίνδυνοι που καλύπτονται από την ομαδική ασφάλιση262
  • 5.6. Η φύση και οι διακρίσεις της ομαδικής ασφαλιστικής σύμβασης264
  • 5.6.1. Διαφορά της ομαδικής από την ατομική ασφάλιση264
  • 5.6.2. Η ομαδική ασφάλιση ως ασφάλιση ποσού - διαφορές από την ασφάλιση κατά ζημιών266
  • 5.7. Η σύναψη της σύμβασης ομαδικής ασφάλισης267
  • 5.8. Συμβατικές μορφές της ομαδικής ασφάλισης276
  • 5.8.1. Η σύμβαση ομαδικής ασφάλισης ως γνήσια υπέρ τρίτου σύμβαση279
  • 5.8.2. Οι σχέσεις μεταξύ των μερών282
  • 5.8.3. Καταβολή στον τρίτο-εργαζόμενο χωρίς αιτία286
  • 5.8.4. Ανώμαλη εξέλιξη της ομαδικής σύμβασης ασφάλισης υπέρ τρίτου286
  • 5.9. Η παροχή του εργοδότη στη σύμβαση ομαδικής ασφάλισης287
  • 5.9.1. Η παροχή του εργοδότη απέναντι στον εργαζόμενο στα πλαίσια ομαδικού προγράμματος ασφάλισης του προσωπικού288
  • 5.9.2. Η έννοια της μισθολογικής παροχής-αμοιβής κατά το κοινοτικό δίκαιο (σύμφωνα με το άρθρο 157 ΣΛΕΕ) 292
  • 5.9.3. Η έννοια του μισθού στην ελληνική έννομη τάξη294
  • 5.9.4. Το ασφάλιστρο ως μισθός297
  • 5.9.5. Το ασφάλισμα ως μισθολογική παροχή304
  • 5.10. Η τύχη της ομαδικής ασφάλισης προσωπικού σε περίπτωση μεταβολής του προσώπου του εργοδότη308
  • 5.10.1. Το νομοθετικό πλαίσιο308
  • 5.10.2. Η φύση των επαγγελματικών και διεπαγγελματικών συστημάτων που εμπίπτουν στο πεδίο εξαίρεσης της οδηγίας 2001/23 και του ΠΔ 178/2002 311
  • 5.10.3. Οι παροχές που εμπίπτουν στο εξαιρετικό πεδίο της οδηγίας 2001/23 και του ΠΔ 178/2002 – η έννοια των παροχών γήρατος, αναπηρίας και επιζώντων312
  • 5.10.4. Οι επιλογές του διαδόχου εργοδότη317
  • 5.10.5. Οι διαβουλεύσεις του διαδόχου εργοδότη με τους εργαζομένους της μεταβιβαζόμενης επιχείρησης325
  • ΕΠIΛΟΓΟΣ329
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ331
  • ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ349