Η προσέγγιση των ορισμών των εγκλημάτων και των ποινών στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης

Αγόρασέ το στο nb.org

ΦΠ €35.00
ΝΠ €45.00 *

* Οι τιμές περιλαμβάνουν ΦΠΑ.
Έκδοση: 2015
ISBN: 978-960-562-902-1
Σελίδες: 560
Συγγραφέας: Α. Γιαννακούλα
Διεύθυνση Σειράς: Λ. Μαργαρίτης

Το 2009 η Συνθήκη της Λισσαβώνας θεμελίωσε ένα καθεστώς πολύ πιο έντονης, σε σχέση με το παρελθόν, δέσμευσης των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αποτέλεσμα να υπάρχει πλέον ξεχωριστό ενδιαφέρον για τη στάση που θα τηρήσει στο εξής ο Έλληνας νομοθέτης, ιδίως όταν εκκρεμεί η μεταφορά τόσο προωθημένων και αμφιλεγόμενων ρυθμίσεων, όσο είναι εκείνες που εισήγαγε πρόσφατα η Ένωση για τη δήμευση (Οδηγία 2014/42/ΕΕ). Τούτη η ιστορική πρόκληση μπροστά στην οποία βρίσκονται όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης, καθώς και τα ίδια τα ενωσιακά όργανα, αποτέλεσε την αιτία για την εκπόνηση της παρούσας μελέτης με τίτλο «Έγκλημα και ποινή στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

Το κείμενο διαρθρώνεται σε τρία μέρη: το πρώτο αφορά τις προβλέψεις των Συνθηκών που διέπουν την αρμοδιότητα προσέγγισης των ορισμών των εγκλημάτων και των ποινών, στο δεύτερο παρουσιάζεται αναλυτικά η συγκριτική εξέταση των διατάξεων για τους ορισμούς των εγκλημάτων και τις ποινές όλων των νομοθετικών πράξεων που έχει θεσπίσει η Ένωση για την προσέγγιση, ενώ το τρίτο μέρος περιέχει προτάσεις στην κατεύθυνση της ενίσχυσης του δικαιοκρατικού χαρακτήρα των ενωσιακών παρεμβάσεων στο πεδίο του ουσιαστικού ποινικού δικαίου. Μέσα από την έρευνα αυτή επιχειρείται να προσδιοριστούν σαφέστερα τα όρια της ενωσιακής αρμοδιότητας και, συνεπώς, το περιεχόμενο των αντίστοιχων εθνικών υποχρεώσεων, και να αναδειχθεί η σημασία της ενεργού συμμετοχής των κρατών μελών στο έργο της Ένωσης ως εγγυητών του σεβασμού των θεμελιωδών αρχών του ουσιαστικού ποινικού δικαίου, τόσο κατά τη διαδικασία διαμόρφωσης του ενωσιακού δικαίου, όσο και κατά τη μεταφορά του στα εθνικά δίκαια.

Παράλληλα, δεδομένης της σύνδεσης μεταξύ των επιλογών του ενωσιακού νομοθέτη και μεγάλου τμήματος της ελληνικής ποινικής νομοθεσίας, το έργο απευθύνεται και στον εφαρμοστή του δικαίου και φιλοδοξεί, μέσω της περιεχόμενης ανάλυσης και πολλαπλής αξιολόγησης των εξεταζόμενων διατάξεων, να αποτελέσει εργαλείο χρήσιμο στην ερμηνεία και την εφαρμογή των εθνικών ποινικών κανόνων που στηρίζονται σε ενωσιακές ρυθμίσεις.

  • ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ1
  • ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ1
  • I. Η ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΟΡΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΙΝΩΝ3
  • 1. Εισαγωγή3
  • 2. Θεμελίωση και εξέλιξη της αρμοδιότητας για την προσέγγιση των ορισμών των εγκλημάτων και των ποινών4
  • 2.1. Η αρμοδιότητα για την προσέγγιση των ορισμών των εγκλημάτων και των ποινών στο ευρύτερο ενωσιακό θεσμικό πλαίσιο4
  • 2.1.1. Συνθήκη του Μάαστριχτ4
  • 2.1.2. Συνθήκη του Άμστερνταμ7
  • 2.1.3. Συνθήκη της Νίκαιας - Νομολογία σχετικά με την ποινική αρμοδιότητα στον πρώτο πυλώνα11
  • 2.1.4. Συνθήκη της Λισσαβώνας14
  • 2.2. Τομείς αρμοδιότητας17
  • 2.2.1. Το θεσμικό πλαίσιο του τρίτου πυλώνα18
  • 2.2.2. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο22
  • 2.3. Η μέθοδος των «ελάχιστων κανόνων»32
  • 2.3.1. «Ελάχιστοι κανόνες» για τους ορισμούς των εγκλημάτων33
  • 2.3.2. «Ελάχιστοι κανόνες» για τις ποινές35
  • 2.3.3. Το ευρύτερο περιεχόμενο των «ελάχιστων κανόνων» για τους ορισμούς των εγκλημάτων και τις ποινές37
  • 2.4. Νομικά εργαλεία39
  • 2.4.1. Οι κοινές δράσεις και οι συμβάσεις40
  • 2.4.2. Οι αποφάσεις-πλαίσιο42
  • 2.4.3. Οι οδηγίες46
  • 2.5. Νομοθετική διαδικασία - στοιχεία δημοκρατικής λειτουργίας της Ένωσης48
  • 3. Τελικές παρατηρήσεις59
  • ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ61
  • ΠΑΡΑΓΩΓΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ & ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ61
  • ΙΙ. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΟΡΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΜΕ «ΕΛΑΧΙΣΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ»: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ63
  • 1. Εισαγωγή63
  • 2. Βασικές μέθοδοι διαμόρφωσης των «ελάχιστων κανόνων» της Ένωσης για τους ορισμούς των εγκλημάτων66
  • 2.1. Υιοθέτηση ορισμών διεθνών συμβάσεων66
  • 2.1.1. Οι περιπτώσεις υιοθέτησης ορισμών διεθνών συμβάσεων67
  • 2.1.2. Οι λόγοι υιοθέτησης ορισμών διεθνών συμβάσεων73
  • 2.1.3. Αξιολόγηση: κριτική στάση του ενωσιακού νομοθέτη ή άκριτη υιοθέτηση των προβλέψεων των διεθνών συμβάσεων;76
  • 2.1.4. Συμπεράσματα88
  • 2.2. «Ελάχιστοι κανόνες» για τους ορισμούς των εγκλημάτων με παραπομπή στο εθνικό, ενωσιακό ή διεθνές δίκαιο91
  • 2.2.1. Οι ρητές παραπομπές και η σημασία τους92
  • 2.2.2. Το ζήτημα των έμμεσων παραπομπών104
  • 2.2.3. Συμπεράσματα115
  • 2.3. Τελικές εκτιμήσεις για τις μεθόδους διαμόρφωσης των «ελάχιστων κανόνων» για τους ορισμούς των εγκλημάτων116
  • 3. «Ελάχιστοι κανόνες» και εύρος του αξιόποινου117
  • 3.1. Χαρακτηριστικοί τρόποι διατύπωσης των «ελάχιστων κανόνων» και η σημασία τους για το εύρος του αξιοποίνου118
  • 3.1.1. Παραθετική διατύπωση στοιχείων του εγκλήματος118
  • 3.1.2. Δόμηση ορισμού στη βάση μιας έννοιας με ευρύ περιεχόμενο125
  • 3.1.3. Ενδιάμεσα συμπεράσματα και εκτιμήσεις133
  • 3.1.4. «Ελάχιστοι κανόνες» με δυνατότητες «εξαίρεσης»136
  • 3.1.5. Συμπεράσματα145
  • 3.2. Η προώθηση της ποινικοποίησης σε πρώιμα στάδια της προσβολής των έννομων αγαθών146
  • 3.2.1. Αναγωγή προπαρασκευαστικών πράξεων σε τελειωμένα εγκλήματα148
  • 3.2.2. Οι ειδικές προβλέψεις για την απόπειρα των εγκλημάτων163
  • 3.2.3. Συμπεράσματα170
  • 3.3. Οι συσχετισμοί μεταξύ των «ελάχιστων κανόνων» και του εύρους του αξιοποίνου: τελικές σκέψεις και βάσεις προβληματισμού171
  • 4. Αξιολόγηση των «ελάχιστων κανόνων» υπό το πρίσμα των αρχών και των κανόνων που οριοθετούν την αρμοδιότητα της Ένωσης για προσέγγιση των ορισμών των εγκλημάτων174
  • 4.1. Συστηματοποίηση της αξιολόγησης174
  • 4.2. Θέσεις και προτάσεις για ένα «ενιαίο εργαλείο καθοδήγησης» της ενωσιακής νομοθετικής διαδικασίας - Αξιολόγηση των «ελάχιστων κανόνων» για τους ορισμούς των εγκλημάτων180
  • 4.2.1. Οι τομείς εγκληματικότητας182
  • 4.2.2. Η ανάγκη θέσπισης ενωσιακών διατάξεων - η αρχή της επικουρικότητας194
  • 4.2.3. Ποινικοποίηση συμπεριφορών που προσβάλλουν «δικαιώματα ή θεμελιώδη συμφέροντα»206
  • 4.2.4. Χρήση των ποινικών κανόνων ως έσχατη λύση (ultima ratio)242
  • 4.2.5. Η σαφήνεια των «ελάχιστων κανόνων» για τους ορισμούς των εγκλημάτων250
  • 4.2.6. Η αρχή της ενοχής260
  • 4.3. Συμπέρασμα για τα κριτήρια που απορρέουν από τις θεμελιώδεις αρχές του ουσιαστικού ποινικού δικαίου263
  • 4.4. Συνόψιση των θέσεων και των προτάσεων αναφορικά με το «ενιαίο εργαλείο καθοδήγησης»265
  • 5. Γενικά συμπεράσματα και σημεία προβληματισμού269
  • III. ΟΙ «ΕΛΑΧΙΣΤΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ271
  • 1. Εισαγωγή271
  • 2. Οι μέθοδοι παρέμβασης της Ένωσης στο πεδίο των ποινικών κυρώσεων273
  • 2.1. Ο γενικός τύπος της ενωσιακής παρέμβασης στο πεδίο των ποινικών κυρώσεων274
  • 2.1.1. Η έννοια των αποτελεσματικών, αποτρεπτικών και αναλογικών ποινικών κυρώσεων274
  • 2.1.2. Η σημασία της σύνδεσης αξιόποινων συμπεριφορών με το αίτημα για αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές ποινικές κυρώσεις280
  • 2.2. Οι «ελάχιστοι κανόνες» για τις στερητικές της ελευθερίας ποινές284
  • 2.2.1. Στερητικές της ελευθερίας ποινές που επιτρέπουν την έκδοση ή την παράδοση285
  • 2.2.2. Προσδιορισμός του ανώτατου ορίου της απειλούμενης στερητικής της ελευθερίας ποινής από την Ένωση 293
  • 2.3. Συμπληρωματικές ποινικές κυρώσεις320
  • 2.3.1. Δήμευση321
  • 2.3.2. Διευρυμένη δήμευση στη βάση εκτεταμένων εξουσιών332
  • 2.3.3. Απαγόρευση άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας344
  • 2.3.4. Απέλαση350
  • 2.3.5. Δημοσίευση δικαστικής απόφασης351
  • 2.4. Ενδιάμεσα συμπεράσματα354
  • 3. Αξιολόγηση των επιλογών της Ένωσης για τις απειλούμενες ποινές ως σταθμίσεων της βαρύτητας των εγκλημάτων355
  • 3.1. Οι αξιολογήσεις αναφορικά με τα προστατευόμενα έννομα αγαθά σε επίπεδο Ένωσης356
  • 3.2. Εκτιμήσεις για την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας366
  • 3.2.1. Ενωσιακές πράξεις που δεν απαιτούν την πρόβλεψη στερητικών της ελευθερίας ποινών367
  • 3.2.2. Ενωσιακές πράξεις με αίτημα για στερητική της ελευθερίας ποινή που επιτρέπει την έκδοση368
  • 3.2.3. Ενωσιακές πράξεις που περιέχουν ρύθμιση για το ανώτατο όριο της στερητικής της ελευθερίας ποινής368
  • 3.2.4. Ενωσιακές πράξεις με αίτημα για δυνατότητα έκδοσης και (άλλη) ρύθμιση για το ανώτατο όριο της στερητικής της ελευθερίας ποινής370
  • 3.2.5. Ενδιάμεσα συμπεράσματα371
  • 3.2.6. Ενωσιακές πράξεις που περιέχουν περισσότερες ειδικές ρυθμίσεις για το ανώτατο όριο της απαιτούμενης στερητικής της ελευθερίας ποινής371
  • 3.2.7. Συμπεράσματα382
  • 4. Γενικά συμπεράσματα και σημεία προβληματισμού383
  • ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ391
  • ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΚΡΑΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ391
  • IV. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΞΟΝΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ393
  • 1. Εισαγωγή393
  • 2. Ειδικά ζητήματα της λειτουργίας των νομικών βάσεων της προσέγγισης με επίκεντρο τους τομείς εγκληματικότητας394
  • 2.1. Άρθρο 83§1 ΣΛΕΕ: κρίσεις και προτάσεις για τους τομείς εγκληματικότητας που εμπίπτουν στην ενωσιακή αρμοδιότητα394
  • 2.1.1. Η σχέση των γνωρισμάτων της ιδιαίτερης σοβαρότητας και της διασυνοριακής διάστασης με τους τομείς που προβλέπονται ήδη στο άρθρο 83§1 ΣΛΕΕ395
  • 2.1.2. Οι ερμηνευτικές προτάσεις αναφορικά με τους τομείς εγκληματικότητας και με τα δύο κρίσιμα γνωρίσματά τους 398
  • 2.2. Κρίσεις και προτάσεις για την αρμοδιότητα που θεμελιώνεται στο άρθρο 83§2 ΣΛΕΕ 414
  • 2.2.1. Προτάσεις για πληρέστερη οριοθέτηση της αρμοδιότητας του άρθρου 83§2 ΣΛΕΕ415
  • 2.2.2. Η σχέση του άρθρου 83§2 ΣΛΕΕ με το άρθρο 83§1 ΣΛΕΕ422
  • 2.2.3. Το ζήτημα της ύπαρξης «ειδικότερων» νομικών βάσεων εκτός του άρθρου 83§2 ΣΛΕΕ 425
  • 3. «Ελάχιστοι κανόνες» για τους ορισμούς των εγκλημάτων και οριοθέτηση του αξιοποίνου436
  • 3.1. Τα θεσμικά περιθώρια για τη θεμελίωση μιας εναλλακτικής ερμηνείας της λειτουργίας των «ελάχιστων κανόνων»436
  • 3.2. Προτάσεις για τη δεσμευτικότητα των «ελάχιστων κανόνων» ως προς το μέγιστο εύρος του αξιοποίνου443
  • 3.2.1. Θεωρητικές κατασκευές για τη λειτουργία των «ελάχιστων κανόνων» και ως «μέγιστων»443
  • 3.2.2. Το κριτήριο της «βελτίωσης της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις» ως εργαλείο περιορισμού της ευχέρειας που συνεπάγονται οι «ελάχιστοι κανόνες» ή αποποινικοποίησης450
  • 3.3. Αντιπρόταση: αναβάθμιση του επιπέδου σεβασμού των θεμελιωδών αρχών του ουσιαστικού ποινικού δικαίου και των ορίων της αρμοδιότητας της Ένωσης 456
  • 4. Προτάσεις για την προσέγγιση των ποινικών κυρώσεων460
  • 4.1. Η αφετηρία της προσέγγισης: αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές ποινικές κυρώσεις461
  • 4.2. Το δεύτερο στάδιο της προσέγγισης: αποτελεσματικές, αποτρεπτικές και αναλογικές κυρώσεις462
  • 4.3. Το τρίτο στάδιο: η προσέγγιση των στερητικών της ελευθερίας ποινών463
  • 4.3.1. Σκέψεις σχετικά με τη δεσμευτικότητα των πλαισίων για το ανώτατο όριο των στερητικών της ελευθερίας ποινών464
  • 4.3.2. Ανάγκη χρήσης του συστήματος προσέγγισης των στερητικών της ελευθερίας ποινών467
  • 4.3.3. Εναλλακτικές εκδοχές474
  • ΒΑΣΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ533
  • 5. Επίλογος: συνόψιση των προτάσεων για ένα δικαιοκρατικό μοντέλο ανάπτυξης του ουσιαστικού ποινικού δικαίου στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης475
  • ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΠΙΝΑΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΙΝΩΝ483
  • ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ491
  • Α. Υποθέσεις ΔΕΕ491
  • Β. Πράξεις δημοσιευμένες στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης493
  • Γ. Έγγραφα του Συμβουλίου498
  • Δ. Έγγραφα της Επιτροπής COM, SEC, SWD498
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ499
  • Α. Ελληνόγλωσση499
  • Β. Ξενόγλωσση519
  • ΒΑΣΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ533