Έκδοση: 2014
ISBN: 978-960-562-766-9
Σελίδες: 326
Συγγραφέας: Φ. Νικολάου
Διεύθυνση Σειράς: Ι. Καράκωστας
Πρόλογος: Φ. Δωρής

Το βιβλίο «Κτήση κυριότητας κινητού από καλόπιστο συναλλασσόμενο» στοχεύει σε μία συμβολή στη δικαιολόγηση και οριοθέτηση της προστασίας της εμπιστοσύνης του καλόπιστου συναλλασσομένου, όπως αυτή απεικονίζεται στη ρύθμιση των άρθρων 1036-1040 του ΑΚ. Η προσπάθεια αυτή οικοδομείται πάνω στην ερμηνεία των άρθρων αυτών, έτσι ώστε να φωτιστεί όσο το δυνατόν καλύτερα η δικαιοπολιτική επιλογή του Έλληνα νομοθέτη να επιτρέψει την καλόπιστη κτήση της κυριότητας του κινητού, από την κατοχή του οποίου ο αληθινός κύριος αποξενώθηκε εκουσίως, καθώς και των χρημάτων, των ανώνυμων τίτλων και των κινητών, των εκποιηθέντων σε δημόσιο πλειστηριασμό, εμποροπανήγυρη ή αγορά, ανεξάρτητα από τον τρόπο, με τον οποίο ο πραγματικός κύριος αποξενώθηκε από την κατοχή τους.

Η νομοθετική διάπλαση των ΑΚ 1036-1040, κατά την οποία καθίσταται νομικά δυνατή η απώλεια της κυριότητας για τον πραγματικό κύριο και η πρωτότυπη κτήση της κυριότητας από τον καλόπιστο συναλλασσόμενο, προσεγγίζεται μέσα από τη σκοπιά του συνταγματικού δικαίου ως μία προσπάθεια στάθμισης και αμοιβαίας εξισορρόπησης δύο συγκρουόμενων συμφερόντων με συνταγματική κάλυψη, τα οποία τελούν σε σχέση αμοιβαίου αποκλεισμού: αφενός, του ατομικού δικαιώματος της ιδιοκτησίας του πραγματικού κυρίου (17 Σ) και αφετέρου, του δικαιώματος του καλόπιστου αποκτώντος να προστατεύεται η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του σε ένα φαινόμενο δικαίωμα ως ειδικότερη εκδήλωση της συνταγματικής αρχής του κράτους δικαίου (άρθρο 25 § 1 εδ. α΄ Σ).

Η νομοθετική εναρμόνιση των ως άνω συγκρουόμενων συμφερόντων, που έχουν έρεισμα σε αντίθετης φοράς ισοδύναμους κατʼ αρχήν συνταγματικούς κανόνες, επιβάλλει την αμοιβαία υποχώρηση των συμφερόντων αυτών με αναγωγή στις επιταγές της αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 25 § 1 εδ. δ΄ Σ), η οποία διατρέχει, ως θεμελιώδης εναρμονιστική αρχή, όχι μόνο τη νομοθετική διάπλαση των ΑΚ 1036 επ., αλλά ολόκληρο το εσωτερικό σύστημα του ΑΚ, όπως και κάθε άλλο κλάδο δικαίου.

Για την εμβάθυνση στο θέμα της κτήσης κυριότητας κινητού από καλόπιστο συναλλασσόμενο κρίθηκε απαραίτητη η αξιοποίηση της πλούσιας γερμανικής θεωρίας και νομολογίας λόγω της στενής συγγένειας και του κοινού πολιτισμικού υποβάθρου που έχει το γερμανικό δίκαιο με το ημέτερο. Μερικές από τις ποικίλες πτυχές του ζητήματος που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της μελέτης είναι το περιεχόμενο της καλής πίστης του αποκτώντος και ο συσχετισμός της με τη βαριά αμέλειά του (με παράθεση τυπολογίας περιπτώσεων), η συμβατότητα των τρόπων μεταβίβασης της νομής κατά ΑΚ 1034 με τη φύση και τη δικαιολογητική βάση της καλόπιστης κτήσης, η κατά την ΑΚ 1038 έννοια της απώλειας και το ευρύ φάσμα των περιπτώσεων που καταλαμβάνει η έννοια της αγοράς στο πλαίσιο της ΑΚ 1039, το πλέγμα των αξιώσεων των προσώπων που συμμετέχουν στην καλόπιστη κτήση στην περίπτωση της μεταβίβασης της κυριότητας είτε από επαχθή είτε από χαριστική αιτία, η απόσβεση των δικαιωμάτων τρίτων πάνω στο πράγμα κατά ΑΚ 1040.

  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • § 1. Αντικείμενο και στόχος, μέθοδος και διάρθρωση της μελέτης1
  • Ι. Αντικείμενο και στόχος της μελέτης1
  • ΙΙ. Μέθοδος προσέγγισης του ζητήματος6
  • ΙΙΙ. Διάρθρωση της μελέτης8
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ11
  • ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΤΗΣΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΙΝΗΤΟΥ ΑΠΟ ΜΗ ΚΥΡΙΟ11
  • § 2. Το ρωμαϊκό δίκαιο: Η λύση της απεριόριστης άσκησης της διεκδικητικής αγωγής από τον κύριο11
  • § 3. Μέση οδός12
  • I. Το γερμανικό δίκαιο12
  • II. Το ελβετικό δίκαιο14
  • III. Το αυστριακό δίκαιο16
  • IV. Το γαλλικό δίκαιο18
  • V. Το αγγλικό δίκαιο19
  • VI. Το αμερικανικό δίκαιο20
  • § 4. To ιταλικό δίκαιο: Απεριόριστη κτήση από τον καλόπιστο αποκτώντα22
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ25
  • ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΩΝ ΑΚ 1036-104025
  • § 5. Το συμφέρον των συναλλαγών25
  • § 6. Στάθμιση ιδιωτικών συμφερόντων27
  • I. Υπαιτιότητα του κυρίου27
  • II. Ανάληψη του κινδύνου από τον κύριο28
  • III. Φαινόμενο δικαίου καταλογιστό στον κύριο29
  • IV. H εδώ υποστηριζόμενη θέση: H δικαιολογητική βάση της καλόπιστης κτήσης έγκειται στον συνδυασμό της ανάγκης προστασίας των συναλλαγών με την αρχή του φαινομένου δικαίου33
  • § 7. Η νομοθετική ρύθμιση της καλόπιστης κτήσης από τη σκοπιά του συνταγματικού δικαίου35
  • Ι. Οι ΑΚ 1036 επ. ως πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων με συνταγματική κάλυψη35
  • ΙΙ. Οι ΑΚ 1036 επ. ως περιορισμός ή εκδήλωση της κοινωνικής δέσμευσης της κυριότητας41
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ45
  • ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΚΤΗΣΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΙΝΗΤΟΥ ΑΠΟ ΜΗ ΚΥΡΙΟ (ΑΚ 1036-1039)45
  • § 8. Αντικείμενο καλόπιστης κτήσης45
  • I. Πράγμα κινητό45
  • A. Ορισμός45
  • Β. Τα ζώα48
  • Γ. Το ανθρώπινο σώμα48
  • Δ. Τα αξιόγραφα50
  • Ε. Αεροσκάφη και πλοία54
  • ΣΤ. Αυτοκίνητα55
  • Ζ. Πράγματα απαγορευμένης συναλλαγής και πράγματα εκτός συναλλαγής61
  • ΙΙ. Ιδανικό μερίδιο σε κινητό64
  • ΙΙΙ. Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας65
  • ΙV. Προσδοκία δικαιώματος69
  • V. Απαίτηση74
  • § 9. Συμφωνία μεταβίβασης της κυριότητας74
  • I. Μεταβιβαστική συμφωνία της ΑΚ 103474
  • II. Μεταβίβαση και κτήση μέσω αντιπροσώπου79
  • III. Κτήση από μεταβιβάζοντα περιορισμένης δικαιοπρακτικής ικανότητας81
  • A. Θεωρία της επιζήμιας δικαιοπραξίας (Theorie des nachteiligen Geschäfts)81
  • Β. Θεωρία της (τελολογικής) συστολής (Restriktionstheorie)82
  • Γ. Θεωρία της αναγνώρισης της προστασίας της καλής πίστης (Theorie der Zubilligung des Gutglaubensschutzes)83
  • Δ. Η εδώ υποστηριζόμενη θέση85
  • IV. Κτήση βάσει διατάξεως νόμου, λόγω κληρονομικής διαδοχής ή αναγκαστικής εκτέλεσης86
  • V. Απαγόρευση ταυτότητας μεταβιβάζοντος μη κυρίου και καλόπιστου αποκτώντος87
  • § 10. Μεταβίβαση της νομής88
  • I. Το πρόβλημα της συμβατότητας των τρόπων μεταβίβασης της νομής κατά ΑΚ 1034 με τη φύση και τη δικαιολογητική βάση της καλόπιστης κτήσης από μη κύριο88
  • A. Υλική/σωματική παράδοση (ΑΚ 976 εδ. α΄)89
  • 1. Έννοια και φύση της υλικής/σωματικής παράδοσης89
  • 2. Υλική παράδοση/παραλαβή από αντιπρόσωπο του μεταβιβάζοντος/του αποκτώντος91
  • 3. Υλική παράδοση από τρίτο, ο οποίος δεν έχει τη θέση κατόχου ή βοηθού νομής του μεταβιβάζοντος92
  • α. Θεωρία της υποταγής (Unterwerfungstheorie)93
  • β. Η εδώ υποστηριζόμενη άποψη: Θεωρία της εξουσίας μεταβίβασης της νομής (Besitzverschaffungsmachttheorie)96
  • Β. Υποκατάστατα της υλικής παράδοσης της νομής98
  • 1. «Μακρά χειρί» παράδοση (ΑΚ 976 εδ. β΄)99
  • 2. «Βραχεία χειρί» παράδοση101
  • 3. Μεταβίβαση του αποθετηρίου εγγράφου ή της φορτωτικής (ΑΚ 978)102
  • 4. Αντιφώνηση νομής (ΑΚ 977 εδ. α΄ περίπτ. 1)105
  • 5. Έκταξη νομής (ΑΚ 977 εδ. α΄ περίπτ. 2 και εδ. β΄)109
  • α. Απόψεις περί συμβατότητας της έκταξης με τη φύση της καλόπιστης κτήσης109
  • β. Η § 934 του γερμανικού Αστικού Κώδικα (BGB)110
  • γ. Η εδώ υποστηριζόμενη θέση: Ανεπάρκεια της έκταξης ως τρόπου παράδοσης της νομής στο πλαίσιο της κτήσης κυριότητας κινητού από μη κύριο117
  • ΙΙ. Ανάγκη συσταλτικής ερμηνείας της ΑΚ 1036 αναφορικά με τους τρόπους παράδοσης της νομής121
  • § 11. Έλλειψη κυριότητας του μεταβιβάζοντος123
  • Ι. Θεραπεία μόνο της έλλειψης κυριότητας από την καλή πίστη του αποκτώντος123
  • ΙΙ. Περιπτώσεις έλλειψης εξουσίας διαθέσεως του μεταβιβάζοντος (δικαιούχου ή μη) καλυπτόμενες ή μη από την καλή πίστη του αποκτώντος127
  • Α. Έλλειψη συναίνεσης127
  • Β. Έλλειψη πληρεξουσιότητας128
  • Γ. Έλλειψη εξουσιοδότησης προς διάθεση131
  • Δ. Έλλειψη εξουσίας διαθέσεως λόγω απαγόρευσης τεθειμένης από το νόμο, από δικαστική απόφαση ή από δικαιοπραξία (ΑΚ 175, 176, 177)133
  • 1. Απόλυτη και σχετική (υπέρ ορισμένων προσώπων τεθειμένη) απαγόρευση διαθέσεως133
  • 2. Αδυναμία κάλυψης της σχετικής απαγόρευσης διαθέσεως (ΑΚ 175 εδ. β΄) από την καλή πίστη του αποκτώντος κατά το γράμμα του νόμου134
  • 3. Η καλή πίστη του αποκτώντος θεραπεύει την έλλειψη εξουσίας διαθέσεως του μεταβιβάζοντος λόγω σχετικής απαγόρευσης διαθέσεως135
  • 4. Η εδώ υποστηριζόμενη άποψη: Διαφοροποίηση της λύσης στο ζήτημα της σύγκρουσης της σχετικής απαγόρευσης διαθέσεως με τις διατάξεις των άρθρων 1036 επ. ΑΚ ανάλογα με τον σκοπό της απαγόρευσης διαθέσεως136
  • 5. Απαγόρευση διαθέσεως τεθειμένη από δικαιοπραξία (ΑΚ 177)140
  • Ε. Μετακλητή κυριότητα του μεταβιβάζοντος λόγω ύπαρξης αιρέσεως (ΑΚ 206)141
  • § 12. Καλή πίστη του αποκτώντος144
  • Ι. Ο δικονομικός σκοπός της διατύπωσης των ΑΚ 1036 § 1 και 1037144
  • II. Έννοια της καλής πίστης146
  • A. Η καλή πίστη ως ενδιάθετη συνειδησιακή κατάσταση146
  • B. H έννοια της βαριάς αμέλειας150
  • Γ. Τυπολογία περιπτώσεων γενεσιουργών της υποχρέωσης του αποκτώντος προς διεξαγωγή έρευνας ως προς την κυριότητα του μεταβιβάζοντος153
  • 1. Είδος κινητού και συνθήκες πώλησης153
  • 2. Διαθεσιμότητα/ποιότητα πηγών πληροφόρησης και πρόσωπο του μεταβιβάζοντος156
  • Δ. Μη αναγκαία η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ παράλειψης της έρευνας και άγνοιας του αποκτώντος157
  • ΙΙΙ. Πρόσωπο, στο οποίο εντοπίζεται η καλή πίστη158
  • IV. Κρίσιμο χρονικό σημείο για την ύπαρξη της καλής πίστης163
  • § 13. Τα κλοπιμαία και απολωλότα (ΑΚ 1038-1039)166
  • Ι. ΑΚ 1038166
  • Α. Δικαιοπολιτικό υπόβαθρο της εξαίρεσης των κλοπιμαίων ή απολωλότων από την καλόπιστη κτήση166
  • Β. Η έννοια της κλοπής στο πλαίσιο της ρύθμισης του άρθρου 1038 ΑΚ170
  • Γ. Η έννοια της απώλειας κατά την ΑΚ 1038174
  • 1. Ακούσια απώλεια της νομής174
  • 2. Εγκατάλειψη ή εκποίηση του κινητού από τον βοηθό νομής176
  • 3. ΑΚ 983 και απώλεια νομής του αληθινού κληρονόμου181
  • 4. Εκούσια παράδοση ή εγκατάλειψη του κινητού από κύριο στερούμενο πραγματικής βούλησης182
  • 5. Εκούσια παράδοση του κινητού από τον κύριο συνεπεία πλάνης, απάτης ή απειλής183
  • 6. Εφαρμογή ή μη της ΑΚ 1038 στην περίπτωση της καρποκτησίας κατά ΑΚ 1066, 1068185
  • 7. Άλλες περιπτώσεις απώλειας νομής κατά ΑΚ 1038187
  • Δ. Τρόποι κάθαρσης του κινητού από το στίγμα του κλοπιμαίου ή απολωλότος188
  • Ε. Βάρος απόδειξης της ιδιότητας του κινητού ως κλοπιμαίου ή απολωλότος189
  • ΙΙ. ΑΚ 1039191
  • Α. Δικαιοπολιτικό θεμέλιο της ΑΚ 1039191
  • Β. Χρήματα και ανώνυμοι τίτλοι στο πλαίσιο της ΑΚ 1039195
  • Γ. Η έννοια του δημοσίου πλειστηριασμού, της εμποροπανήγυρης και της αγοράς κατά ΑΚ 1039199
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ203
  • Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΛΟΠΙΣΤΗ ΚΤΗΣΗ ΕΝΝΟΜΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ203
  • § 14. Η κυριότητα του καλόπιστου αποκτώντος203
  • I. Η απόσβεση της κυριότητας του τέως κυρίου και η νέα κυριότητα του καλόπιστου κτήτορα203
  • II. Η (πρωτότυπη ή παράγωγη) φύση της καλόπιστης κτήσης204
  • III. Η αξίωση του καλόπιστου αποκτώντος να ακυρωθεί η μεταβίβαση της κυριότητας λόγω μεταγενέστερης γνώσης της έλλειψης κυριότητας του μεταβιβάζοντος207
  • § 15. Η αναμεταβίβαση στον εκποιήσαντα μη κύριο210
  • I. H εδώ υποστηριζόμενη θέση: Η λύση της αυτόματης αναβίωσης της κυριότητας του προηγούμενου κυρίου210
  • ΙΙ. Αντίθετη άποψη: Η λύση της (μεταβατικής) κτήσης της κυριότητας από τον εκποιήσαντα μη κύριο217
  • § 16. Οι αξιώσεις του προηγούμενου κυρίου κατά του μεταβιβάζοντος μη δικαιούχου και του καλόπιστου αποκτώντος218
  • I. Αξιώσεις κατά του μεταβιβάζοντος μη κυρίου218
  • II. Αξιώσεις κατά του καλόπιστου αποκτώντος221
  • Α. Κατά βάση καμία ενοχική ή εμπράγματη αξίωση221
  • Β. Το πλέγμα των αξιώσεων στην περίπτωση ανίσχυρης ενοχικής δικαιοπραξίας μεταξύ εκποιήσαντος μη κυρίου και καλόπιστου αποκτώντος222
  • Γ. Προκύπτουσες αξιώσεις στην περίπτωση ανίσχυρης εμπράγματης δικαιοπραξίας μεταξύ εκποιήσαντος μη κυρίου και καλόπιστου αποκτώντος225
  • Δ. Αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού του τέως κυρίου κατά του καλόπιστου αποκτώντος από χαριστική αιτία227
  • 1. Η ΑΚ 913 ως εργαλείο εναρμόνισης των αντιτιθέμενων συμφερόντων του κυρίου και του καλόπιστου αποκτώντος από χαριστική αιτία227
  • 2. Κάμψη της επικουρικότητας της ευθύνης του τρίτου κατά ΑΚ 913 προς όφελος του ζημιωθέντος τέως κυρίου231
  • § 17. Η απόσβεση των δικαιωμάτων τρίτων πάνω στο πράγμα (ΑΚ 1040)236
  • I. Η ΑΚ 1040 ως μικρογραφία των ΑΚ 1036-1039236
  • II. Η έννοια των δικαιωμάτων των τρίτων κατά την ΑΚ 1040238
  • Α. Νόμιμο ενέχυρο238
  • Β. Υποθήκη σε συστατικό ή παράρτημα ενυποθήκου (ΑΚ 1282, 1283)240
  • Γ. Προσδοκία δικαιώματος στην πώληση με τον όρο διατήρησης της κυριότητας (ΑΚ 532) και στην εξασφαλιστική (ή καταπιστευτική) μεταβίβαση κυριότητας κινητού242
  • Δ. Ενέχυρο και επικαρπία σε πλειστηριαζόμενο κινητό (ΑΚ 1240)243
  • Ε. Πλασματικό ενέχυρο (Ν 2844/2000)244
  • ΣΤ. Υποθήκη επί μηχανημάτων (Ν 4112/1929)247
  • Ζ. Άλλα δικαιώματα248
  • III. Εφαρμογή της ΑΚ 1040 στην περίπτωση της κτήσης κυριότητας ή περιορισμένου εμπράγματου δικαιώματος από κύριο ή μη κύριο251
  • IV. Μεταβίβαση της νομής με υλική παράδοση ή με τρόπο που εξομοιώνεται μ’ αυτή253
  • V. Καλή πίστη του αποκτώντος ως προς το δικαίωμα του τρίτου256
  • VI. Αναλογική εφαρμογή των ΑΚ 1038 και 1039 στην απόσβεση δικαιώματος τρίτου πάνω στο κινητό259
  • VII. Αξιώσεις του τρίτου κατά του εκποιήσαντος κυρίου ή μη κυρίου και του καλόπιστου αποκτώντος262
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ263
  • ΤΕΛΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ263
  • § 18. Συμπεράσματα και σκέψεις de lege ferenda263
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ271
  • I. Ελληνική271
  • II. Ξενόγλωσση283
  • ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ291