Αγόρασέ το στο nb.org

ΦΠ €30.00
ΝΠ €40.00 *

* Οι τιμές περιλαμβάνουν ΦΠΑ.
Έκδοση: 2014
ISBN: 978-960-562-794-2
Σελίδες: 344
Συγγραφέας: Γρ. Αυδίκος
Διεύθυνση Σειράς: Θ. Φορτσάκης
Πρόλογος: Ι. Δρόσος

Με την παρούσα μελέτη αναλύεται η αστική ευθύνη του κράτους μέλους της Ε.Ε. και η ένταξή της στην εθνική μας έννομη τάξη. Ειδικότερα εξηγείται η θεμελιώδης σημασία της αστικής ευθύνης του Δημοσίου για το κράτος δικαίου και για την εφαρμογή της αρχής της νομιμότητας στη δράση της διοίκησης. Η αποκατάσταση της ζημίας, υλικής και ηθικής, που προκαλείται σε κάποιον από τις παράνομες πράξεις και παραλείψεις κάποιου άλλου μέρους είναι από τους βασικότερους πυλώνες μιας ευνομούμενης κοινωνίας.

Σήμερα, που το ενωσιακό δίκαιο επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό το εθνικό δίκαιο, η αστική ευθύνη εξελίσσεται προσπαθώντας να ανταποκριθεί τόσο στα εχέγγυα της έννοιας του κράτους δικαίου, όπως το παραδοσιακό εθνικό κράτος την έχει ορίσει, όσο και στις απαιτήσεις και τις προκλήσεις της νέας έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η νομική θεωρία και η νομολογία έχει μελετήσει ενδελεχώς τον θεσμό της αστικής ευθύνης του Δημοσίου κατά το ελληνικό δίκαιο. Η παρούσα μελέτη έχει ως στόχο να εμβαθύνει σε ζητήματα που αφορούν στην αστική ευθύνη του κράτους μέλους για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. και να ερευνήσει τη θεωρητική και νομολογιακή εφαρμογή της τελευταίας στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του ελληνικού συστήματος αστικής ευθύνης του Δημοσίου.

Στη μελέτη γίνεται λεπτομερειακή και πλήρης κατά το δυνατό περιγραφή της νομολογίας του ΔΕΕ στο θέμα της αστικής ευθύνης, ώστε ο αναγνώστης να είναι σε θέση να γνωρίζει ποιο είναι το πρωτογενές νομολογιακό υλικό του ΔΕΕ. Σε αυτή την προσπάθεια αναλύεται από τον συγγραφέα σύντομα και το εθνικό δίκαιο για την αστική ευθύνη του Δημοσίου, ώστε να είναι ο αναγνώστης σε θέση να αντιπαραβάλει το ενωσιακό νομολογιακό κεκτημένο με το εθνικό δίκαιο. Απόλυτα αναγκαία και χρήσιμη κρίνεται και η συνοπτική περιγραφή του δικαίου αστικής ευθύνης για παραβάσεις της ίδιας της Ε.Ε., καθώς και οι σχετικές δυνατότητες αποζημίωσης από το ΕΔΔΑ και την ΕΣΔΑ, όχι μόνο για λόγους πληρότητας αλλά και για λόγους ουσίας, καθώς ο μελετητής είναι σε θέση με την αντιπαραβολή αυτή να εντάξει την αστική ευθύνη του κράτους μέλους για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε.. μέσα στο σύνολο μιας ευρωπαϊκής έννομης τάξης που συμπλέκεται και διαπλέκεται.

Πρόκειται για μία πολύ χρήσιμη και επίκαιρη μονογραφία, καθώς η αστική ευθύνη του Δημοσίου για τις παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου 21 χρόνια μετά την απόφαση Francovich παραμένει ένας ραγδαία εξελισσόμενος τομέας του δικαίου, ο οποίος ακριβώς επειδή έχει πολύ σημαντικές νομικές, πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος κάθε νομικού, εφαρμοστή του δικαίου.

  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • Ι. Ιστορική αναδρομή1
  • Α. Ελλάδα5
  • Β. Μεγάλη Βρετανία11
  • Γ. Γαλλία13
  • Δ. Γερμανία15
  • ΙΙ. Στόχοι - ερευνητικά ερωτήματα της μελέτης 17
  • ΙΙΙ. Ορολογικές διευκρινίσεις19
  • Α. Το εννοιολογικό περιεχόμενο του όρου «αστική ευθύνη του Δημοσίου»19
  • Β. Το εννοιολογικό περιεχόμενο των όρων «αστική ευθύνη του κράτους μέλους της Ε.Ε. για παραβάσεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης» και «αστική ευθύνη του Δημοσίου ή ΟΤΑ ή άλλων ΝΠΔΔ για τις παραβάσεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης»19
  • Γ. Η σχέση του 914 ΑΚ με την αστική ευθύνη του Δημοσίου22
  • IV. Η αστική ευθύνη του Δημοσίου κατά τους κανόνες του ελληνικού δημοσίου δικαίου24
  • Α. Πράξη παράλειψη ή υλική ενέργεια25
  • 1. Πράξη25
  • 2. Παράλειψη26
  • 3. Υλική ενέργεια 27
  • Β. Όργανο του Δημοσίου28
  • 1. Τα όργανα της εκτελεστικής εξουσίας28
  • 2. Τα όργανα της νομοθετικής εξουσίας29
  • 3. Τα όργανα της δικαστικής εξουσίας31
  • Γ. Άσκηση δημόσιας εξουσίας33
  • Δ. Παράνομο34
  • Ε. Η ζημία35
  • ΣΤ. Η παραβιαζόμενη διάταξη να μην έχει τεθεί χάριν του γενικού συμφέροντος35
  • Ζ. Αιτιώδης σύνδεσμος36
  • H. Δικονομικές προϋποθέσεις 37
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ39
  • Η αστική ευθύνη του κράτους μέλους και της Ένωσης για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. και η ευθύνη του Δημοσίου με βάση την ΕΣΔΑ39
  • Πρώτο μέρος: Η αστική ευθύνη του κράτους μέλους για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε.39
  • I. Οι νομολογιακές εξελίξεις πριν την Francovich39
  • II. H υπόθεση Francovich42
  • A. Εισαγωγικά42
  • B. Ιστορικό43
  • Γ. Βάσεις της θεωρητικής θεμελίωσης 45
  • Δ. Οι προεκτάσεις στην απόφαση Francovich της νομολογίας του ΔΕΚ47
  • Ε. Άλλα ζητήματα στην Francovich49
  • ΣΤ. Αξιολόγηση49
  • ΙΙΙ. Η υπόθεση Brasserie du Pêcheur/Factortame. Η αστική ευθύνη του κράτους μέλους μεταξύ γερμανικής μπύρας και βρετανικών ιχθύων51
  • IV. Προϋποθέσεις της ευθύνης 55
  • A. Ο παραβιαζόμενος κανόνας να απονέμει δικαιώματα σε ιδιώτες56
  • 1. Υπόθεση Dillenkofer - έστω και έμμεση απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες από διατάξεις Οδηγίας58
  • 2. Υπόθεση Rechberger - επιβεβαίωση της θέσης Dillenkofer60
  • 3. Υπόθεση Peter Paul - παράδειγμα Οδηγιών που οι διατάξεις τους δεν μεταφέρουν ούτε εμμέσως δικαιώματα σε ιδιώτες63
  • 4. Υπόθεση Danske Slagterier67
  • B. Η παράβαση να είναι κατάφωρη67
  • 1. Περιπτώσεις «αυτόματου» χαρακτηρισμού της παράβασης ως κατάφωρης70
  • i. Υπόθεση Dillenkofer - έλλειψη οποιουδήποτε μέτρου μεταφοράς Οδηγίας70
  • ii. Υπόθεση Hedley Lomas - έλλειψη διακριτικής ευχέρειας του κράτους μέλους73
  • 2. Περιπτώσεις μη «αυτόματου» χαρακτηρισμού της παράβασης ως κατάφωρης75
  • i. Υπόθεση British Telecommunications - η εσφαλμένη μεταφορά Οδηγίας δεν συνιστά αυτόματο χαρακτηρισμό της παραβίασης ως κατάφωρης75
  • Γ. Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης και της ζημίας του ιδιώτη77
  • 1. Υπόθεση Brinkman 80
  • 2. Υπόθεση Test Claimants 82
  • V. Όσον αφορά την καταλληλότητα της αποκατάστασης της ζημίας83
  • A. Η μορφή της προσήκουσας αποκατάστασης της ζημίας - υποθέσεις Βοnifaci και Maso83
  • B. Η έκταση της προσήκουσας αποκατάστασης86
  • Γενικές παρατηρήσεις86
  • VI. Προθεσμίες90
  • Γενικές παρατηρήσεις90
  • A. Υπόθεση Palmisani - ενιαύσια προθεσμία παραγραφής - αρχή της ισοδυναμίας91
  • B. Υπόθεση Danske Slagterier - χρονικό σημείο έναρξης του χρόνου παραγραφής - αρχή αποτελεσματικότητας - διαδικασία αρ. 226 ΕΚ - διακοπή ή αναστολή προθεσμίας παραγραφής 93
  • VII. Η αρμόδια για την αποκατάσταση της ζημίας αρχή98
  • A. Υπόθεση Konle - ομόσπονδο κράτος - αρμόδια αρχή για αποκατάσταση - καθιέρωση του γενικού πλαισίου στο θέμα αυτό98
  • B. Υπόθεση Haim II - ευθύνη των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης - νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου - παράλληλη ευθύνη του κράτους μέλους100
  • VIII. Όσον αφορά την δέουσα επιμέλεια που πρέπει να επιδείξει ο ιδιώτης ή τρίτος προς αποφυγή ή περιορισμό της ζημίας του105
  • IX. Η οριοθέτηση των ζητημάτων σε σχέση με τα ανώτατα εθνικά δικαστήρια 108
  • A. Υπόθεση Köbler - η θεμελίωση της ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου από τις αποφάσεις ανώτατων εθνικών δικαστηρίων109
  • B. Υπόθεση Επιτροπή κατά Ιταλίας117
  • Γ. Υπόθεση Kühne & Heitz 119
  • Δ. Υπόθεση Traghetti del Mediterraneo124
  • Χ. Ευθύνη του κράτους μέλους της Ε.Ε. από παράλειψη να αποτρέψει πράξεις ιδιωτών που παραβιάζουν το ενωσιακό δίκαιο 129
  • ΧΙ. Η επέκταση της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών133
  • ΧΙΙ. Αστική ευθύνη του κράτους μέλους και θεμελιώδη δικαιώματα136
  • Α. Το παράδειγμα της απόφασης Schimdberger137
  • Β. Το παράδειγμα της απόφασης Lehtinen145
  • Γ. Θεμελιώδη δικαιώματα και θεμελιώδεις ελευθερίες μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας147
  • ΧΙΙΙ. Η πορεία σχηματοποίησης της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. - Από την υπόθεση Francovich στην υπόθεση Transportes Urbanos149
  • ΧΙV. Νεώτερη νομολογία151
  • A. Υπόθεση Transportes Urbanos151
  • B. Υπόθεση Gunter FuB κατά Stadt Halle 155
  • Γ. Υπόθεση DEB158
  • Δ. Υπόθεση Combinatie161
  • Δεύτερο μέρος: Η αστική ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε.163
  • Ι. Εισαγωγικά163
  • ΙΙ. Η αγωγή εναντίον της Ε.Ε. και η σχέση της με τα άλλα ενωσιακά ή εθνικά ένδικα βοηθήματα165
  • ΙΙΙ. Ο αποκλειστικός ή συντρέχων χαρακτήρας της ευθύνης της Ένωσης166
  • Α. Γενικά166
  • Β. Συντρέχουσα αστική ευθύνη της Ένωσης και του κράτους μέλους167
  • Γ. Αποκλειστική αστική ευθύνη της Ένωσης169
  • 1. Ουσιαστικές προϋποθέσεις της ευθύνης169
  • 2. Δικονομικές προϋποθέσεις της ευθύνης171
  • 3. Αξιολόγηση171
  • Τρίτο μέρος: Αστική ευθύνη του Δημοσίου και Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου173
  • Ι. Εισαγωγικά173
  • ΙΙ. Η αποζημίωση κατά τους κανόνες της ΕΣΔΑ174
  • ΙΙΙ. Η σημασία της ΕΣΔΑ και του ΕΔΔΑ για την αστική ευθύνη του Δημοσίου176
  • ΙV. Η αίτηση για δίκαιη ικανοποίηση του Ν 4055/2012 λόγω υπέρβασης της εύλογης διάρκειας της διοικητικής δίκης ως επίδραση της νομολογίας του ΕΔΔΑ στην ελληνική έννομη τάξη178
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ181
  • Η ενσωμάτωση της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. στις εθνικές έννομες τάξεις181
  • Το παράδειγμα της Ελλάδας, της Μ. Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας181
  • Πρώτο μέρος: Εισαγωγικές παρατηρήσεις181
  • I. Μορφές ενσωμάτωσης του ενωσιακού δικαίου182
  • II. Χαρακτηριστικά της ενσωμάτωσης της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου στο εθνικό δίκαιο 183
  • Δεύτερο μέρος: Η ενσωμάτωση στην ελληνική έννομη τάξητης αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε.185
  • I. Εισαγωγικά185
  • II. Σημεία που χρήζουν προσοχής στην σχέση μεταξύ ελληνικού δικαίου αστικής ευθύνης του Δημοσίου και του ενωσιακού δικαίου186
  • A. Το θεμέλιο της αστικής ευθύνης του Δημοσίου μεταξύ Συντάγματος και ενωσιακού δικαίου186
  • 1. Θεωρητικές βάσεις θεμελίωσης στο Σύνταγμα186
  • Εισαγωγικά186
  • i. Αστική ευθύνη του Δημοσίου στο πλαίσιο της αρχής του κράτους δικαίου186
  • ii. Ο εγγυητικός ρόλος του κράτους ως θεμέλιο της αστικής ευθύνης του Δημοσίου188
  • iii. Η αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη ως νομικό και συνταγματικό θεμέλιο της αστικής ευθύνης του Δημοσίου188
  • 2. Θεωρητική θεμελίωση της αστικής ευθύνης του Δημοσίου για τις παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου 190
  • i. Το ευρωπαϊκό κεκτημένο ως νέα νομική βάση θεμελίωσης της αστικής ευθύνης του Δημοσίου190
  • ii. Οι συνέπειες του ενωσιακού νομοθετικού θεμελίου στις ουσιαστικές και δικονομικές ρυθμίσεις του εθνικού συστήματος της αστικής ευθύνης191
  • iii. Η συνταγματική σημασία της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους της Ε.Ε.192
  • B. Εισαγωγή νέου νόμιμου λόγου ευθύνης195
  • 1. Τα δεδομένα της ενωσιακής νομολογίας196
  • 2. Η ελληνική νομολογία197
  • Γ. Ευθύνη από Όργανο του Δημοσίου199
  • 1. Ευθύνη του Δημοσίου από αποφάσεις δικαστικών αρχών199
  • 2. Ευθύνη για πράξεις ή παραλείψεις της νομοθετικής εξουσίας209
  • Δ. Παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του δημοσίου συμφέροντος212
  • Ε. Ο χαρακτήρας της παράβασης ως «κατάφωρης»216
  • ΣΤ. Η ύπαρξη παρανομίας220
  • Ζ. Η φύση της αποζημίωσης222
  • Η. Ο επικαθορισμός του ελληνικού δικαίου από το ενωσιακό δίκαιο225
  • Θ. Η αναγκαστική εκτέλεση226
  • Ι. Η υποχρέωση επανεξέτασης από την Διοίκηση και η πλήρης αποτελεσματικότητα του ενωσιακού δικαίου227
  • ΙΑ. Δικονομικά ζητήματα229
  • ΙΙΙ. Επισκόπηση Νομολογίας235
  • Α. ΔΠρΑθ 17670/1996 - η εμφάνιση στη νομολογία της απόφασης Francovich235
  • Β. ΔΠρΗρακλείου 165/2000 - η σχέση μεταξύ αστικής ευθύνηςτου Δημοσίου για παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου και της ΕΣΔΑ236
  • Γ. ΔΠρΑθ 1793/2004 - η σχέση μεταξύ άμεσου αποτελέσματος του ενωσιακού κανόνα και η έστω και έμμεση απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες 238
  • Δ. ΔΠρΑθ 17346/2008 - επιδίκαση ηθικής βλάβης για παράβαση του ενωσιακού δικαίου241
  • Ε. ΔΠρΑθ 1344/2009 - η περίπτωση Francovich στην Ελλάδα244
  • ΣΤ. ΔΕφΑθ 3216/2009 - αύξηση της επιδικαζόμενης ηθικής βλάβης246
  • Ζ. ΔΕφΑθ 4289/2007 - άμεση ισχύς Οδηγίας και αστική ευθύνητου Δημοσίου247
  • Η. ΔΕφΘεσσαλ. 1842/2010 - ακυρωτικό 250
  • Θ. ΔΕφΑθ 2761/2009 - νομοθέτηση αντίθετη προς το ενωσιακό δίκαιο - παράνομη σιωπηρή απόρριψη251
  • Ι. ΔΕφΑθ 1119/2010 - η εφετειακή απόφαση της παραπάνω ΔΠρΑθ 1344/2009253
  • ΙΑ. ΔΕφΑθ 728/2011 - το ενωσιακό «κατώφλι» προστασίας ενεργοποιείται αυτόματα κάθε φορά που δεν βρίσκει εφαρμογή η εθνική διάταξη (105 ΕισΝΑΚ) και πρέπει να εξετάζεται 255
  • Τρίτο μέρος: Η αστική ευθύνη του Δημοσίου στη Μ. Βρετανία, στη Γαλλία και στη Γερμανία και η ενσωμάτωση της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε.258
  • Ι. Εισαγωγικά258
  • ΙΙ. Μεγάλη Βρετανία258
  • Α. Εισαγωγικά258
  • Β. Επίδραση του ενωσιακού δικαίου και της ΕΣΔΑ στο αγγλικό δίκαιο αστικής ευθύνης του Δημοσίου260
  • 1. Υποθέσεις Factortame - προσωρινή δικαστική προστασία - συνταγματικές συνέπειες260
  • 2. Ανθρώπινα δικαιώματα 263
  • 3. Διεύρυνση των λόγων αστικής ευθύνης του Δημοσίου265
  • 4. Η φύση του ένδικου βοηθήματος265
  • 5. Επιρροή του δικαίου αστικής ευθύνης για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. στο αγγλικό δίκαιο αστικής ευθύνης για παραβάσεις του Δημοσίου σε περιπτώσεις - υποθέσεις που δεν σχετίζονται με το ενωσιακό δίκαιο266
  • ΙΙΙ. Η Γαλλία267
  • Α. Εισαγωγικά267
  • Β. Επίδραση του ενωσιακού δικαίου και της ΕΣΔΑ στο γαλλικό δίκαιο αστικής ευθύνης του Δημοσίου268
  • 1. Διεύρυνση των λόγων αστικής ευθύνης του Δημοσίου268
  • ΙV. Η Γερμανία271
  • A. Εισαγωγικά271
  • B. Επίδραση του ενωσιακού δικαίου στο γερμανικό δίκαιο αστικής ευθύνης του ευθύνης του Δημοσίου273
  • 1. Η φύση του ενδίκου μέσου στο γερμανικό δίκαιο273
  • 2. Η προϋπόθεση της υπαιτιότητας στο γερμανικό δίκαιο274
  • V. Συμπερασματικά274
  • ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ275
  • I. Σε σχέση με την αναγκαιότητα μιας κριτικής (μεθόδου) θεώρησης του δικαίου 275
  • II. Σε σχέση με την ανάγκη συνδυαστικής μελέτης του ελληνικού δημοσίου και του ενωσιακού δικαίου276
  • III. Σε σχέση με την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο και την ελληνική νομολογία της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης - η αποτελεσματικότητα της ευθύνης στην Ελλάδα, την Αγγλία και την Γερμανία278
  • IV. Η διεύρυνση των περιπτώσεων κρατικής δραστηριότητας, οι οποίες παράγουν ευθύνη προς αποζημίωση279
  • V. Ο σχηματισμός ενός jus commune280
  • VI. Η συμβολή της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. στην έννοια του κράτους δικαίου281
  • VII. Η αστική ευθύνη του Δημοσίου για τις παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου ως ένα σύστημα διπλού ερείσματος της αδικοπρακτικής ευθύνης του Δημοσίου282
  • VIII. Η προϋπόθεση της κατάφωρης παράβασης ως παράδειγμα διαφοροποίησης των προϋποθέσεων ανάμεσα στις δύο νομικές βάσεις ευθύνης του Δημοσίου για παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου 283
  • IX. Σε σχέση με την φύση της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου και την αποτελεσματικότητά της284
  • X. Σε σχέση με τους περιορισμούς επί των δικονομικών κανόνων στα πλαίσια της εφαρμογής της αστικής ευθύνης του Δημοσίου για παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου287
  • XI. Σε σχέση με την σύγκρουση θεμελιωδών δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών στο πλαίσιο της αστικής ευθύνης του κράτους μέλους για τις παραβάσεις του δικαίου της Ε.Ε. 288
  • XII. Η προοπτική της επέκτασης της ευθύνης μεταξύ ιδιωτών για παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου 290
  • XIII. Σημεία του συστήματος αστικής ευθύνης του κράτους μέλους της Ε.Ε. που χρήζουν βελτίωσης291
  • Αντί Επιλόγου292
  • Βιβλιογραφία295
  • Ελληνική295
  • α) Βιβλία295
  • β) Αρθρογραφία - μελέτες297
  • Ξενόγλωσση300
  • α) Βιβλία300
  • β) Αρθρογραφία - μελέτες301
  • Κατάλογος Νομολογίας305
  • Αποφάσεις ελληνικών δικαστηρίων305
  • Αποφάσεις ΔΕΚ - ΔΕΕ308
  • Αποφάσεις ΕΔΔΑ314
  • Αλφαβητικό Ευρετήριο315