Έκδοση: 2014
ISBN: 978-960-562-758-4
Σελίδες: 356
Συγγραφέας: Χ. Βρεττού
Πρόλογος: Ν. Αλιβιζάτος

Αντικείμενο και στόχος της παρούσας μελέτης είναι η ανάδειξη των περιπτώσεων που η αιχμηρή κριτική προστατεύεται ως συνταγματικό δικαίωμα και υπερισχύει όταν συγκρούεται με το δικαίωμα του θιγομένου στην προστασία της τιμής του. Στην ελληνική νομολογία έχει χαθεί η ισορροπία κατά τη χάραξη των ορίων της επιτρεπτής κριτικής, με αποτέλεσμα να πριμοδοτείται απροκάλυπτα το δικαίωμα στην προστασία της τιμής έναντι της ελευθερίας της έκφρασης. Αυτή η τάση της νομολογίας παραγνωρίζει το θεμελιώδη ελεγκτικό ρόλο του τύπου σε μία δημοκρατική κοινωνία. Η οξεία κριτική των εκλεγμένων και εν γένει δημοσίων λειτουργών επιβάλλεται, ώστε να μπορούν οι πολίτες να αξιολογήσουν την ικανότητά τους για το δημόσιο ρόλο που έχουν ή θέλουν να αναλάβουν και συνακόλουθα να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη των πολιτικών αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειρείται η αποκρυστάλλωση των νομολογιακών κριτηρίων που καθιστούν επιτρεπτή την αιχμηρή κριτική και αντικατοπτρίζουν τη θέση της στο δικαιικό σύστημα ως συνταγματικό δικαίωμα. Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί να λειτουργήσει ως πρακτικός οδηγός για το δημοσιογράφο και όποιον γενικότερα επιθυμεί να σχολιάζει τα πολιτικά δρώμενα, δίχως το φόβο ποινικών διώξεων ή καταδίκης σε καταβολή υπέρογκων αποζημιώσεων.

Εξετάζεται η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ουάσιγκτον και του Δικαστηρίου του Στρασβούργου σε σύγκριση με την ελληνική νομολογία, ώστε να διαπιστωθεί εάν η τελευταία ακολουθεί τις γενικές αρχές που έχει υιοθετήσει η νομολογία των ως άνω ανωτάτων δικαστηρίων για την προστασία της ελευθερίας του λόγου και του τύπου. Τα ανώτατα αυτά δικαστήρια έχουν υιοθετήσει σαφή κριτήρια τα οποία καθορίζουν - συνήθως με μαθηματική ακρίβεια - το αποτέλεσμα της κρίσης τους. Η συνδρομή του κριτηρίου του δημοσίου προσώπου, του θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος, της καλής πίστης και της φύσης της επίδικης δήλωσης ως προστατευτέας γνώμης οδηγεί στην παροχή προβαδίσματος στον πολιτικό λόγο. Σε αντίθεση με την νομολογία των εν λόγω ανωτάτων δικαστηρίων όπου η προνομιακή μεταχείριση του τύπου είναι αποτέλεσμα της διαπίστωσης της άρρηκτης σχέσης του με την ορθή λειτουργία μίας φιλελεύθερης δημοκρατίας, η ελληνική νομολογία φαίνεται να εθελοτυφλεί όσον αφορά στη θέση που αρμόζει στην ελευθερία του τύπου ως συστατικού στοιχείου του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η αυστηρή εφαρμογή της ad hoc στάθμισης, η έλλειψη σταθερών κριτηρίων και η εσφαλμένη ερμηνεία των εφαρμοζόμενων κανόνων δικαίου οδηγεί στη φίμωση του τύπου και στην αυτολογοκρισία. Η παροχή στην ελευθερία του λόγου και του τύπου της προστασίας που της αρμόζει μπορεί να επιτευχθεί σε επίπεδο νομολογίας, με την αξιοποίηση των πορισμάτων της νομολογίας των ανωτάτων δικαστηρίων και ειδικότερα την υιοθέτηση και εφαρμογή των τεσσάρων αυτών νομολογιακών κριτηρίων για τον καθορισμό των επιτρεπτών ορίων της ελευθερίας της πολιτικής πληροφόρησης και κριτικής.

  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ5
  • Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΙΑΣ ΠΑΛΙΑΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ5
  • Ι. Η αξία της ελευθερίας της έκφρασης5
  • ΙΙ. Η τυπική δομή του δικαιώματος8
  • ΙΙΙ. Η σχέση μεταξύ δομής και ουσίας14
  • Α. Ο κανόνας του πραγματικού δόλου στη νομολογία του ΑΔ14
  • Β. Ο κανόνας της επιτακτικής κοινωνικής ανάγκης στη νομολογία του ΕΔΔΑ20
  • Γ. Το δικαιολογημένο ενδιαφέρον του κοινού για πληροφόρηση ως κριτήριο στάθμισης στην ελληνική νομολογία32
  • ΙV. Συμπέρασμα εισαγωγικού κεφαλαίου43
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ47
  • ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ47
  • Ι. Η έννοια του δημοσίου προσώπου ως πυλώνας συνταγματικής προστασίας στη νομολογία του ΑΔ47
  • Α. Δημόσιοι λειτουργοί47
  • 1) H καθιέρωση του κανόνα του πραγματικού δόλου – Yπόθεση New York Times47
  • 2) Ορισμός δημοσίων λειτουργών - Υπόθεση Rosenblaat54
  • Β. Δημόσια πρόσωπα55
  • 1) Η επέκταση του κανόνα του πραγματικού δόλου στα δημόσια πρόσωπα –Υποθέσεις Butts & Walker55
  • 2) Κατηγορίες δημοσίων προσώπων – Υπόθεση Gertz57
  • 3) Δημόσια πρόσωπα καθολικής εμβέλειας63
  • 4) Δημόσια πρόσωπα περιορισμένης εμβέλειας67
  • i) Υπόθεση Firestone68
  • ii) Yπόθεση Wolston70
  • iii) Υπόθεση Hutchinson72
  • iv) Πρακτική εφαρμογή της κατηγορίας του δημοσίου προσώπου περιορισμένης εμβέλειας από τα κατώτερα δικαστήρια74
  • 5) Ακούσια δημόσια πρόσωπα80
  • 6) Κριτική της εφαρμογής του κανόνα του πραγματικού δόλου στα δημόσια πρόσωπα86
  • ΙΙ. Η ιδιότητα του θιγομένου ως κριτήριο στάθμισης στη νομολογία του ΕΔΔΑ92
  • Α. Η «κατηγορική προσέγγιση» του ΕΔΔΑ ως προς τα επιτρεπτά όρια κριτικής92
  • Β. Πολιτικά πρόσωπα96
  • Γ. Φορείς δημόσιας εξουσίας – Συλλογικά πολιτικά όργανα98
  • Δ. Πρόσωπα της επικαιρότητας102
  • Ε. Δημόσιοι υπάλληλοι106
  • III. Η ιδιότητα του θιγομένου ως κριτήριο εξειδίκευσης της έννοιας του δικαιολογημένου ενδιαφέροντος στην ελληνική νομολογία113
  • Α. Η «κατηγορική» προσέγγιση της ελληνικής νομολογίας ως προς τα επιτρεπτά όρια κριτικής113
  • Β. Πρόσωπα που ασκούν δημόσιο λειτούργημα ή κατέχουν δημόσιο αξίωμα118
  • Γ. Πρόσωπα της επικαιρότητας124
  • ΙV. Συμπέρασμα πρώτου κεφαλαίου128
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ131
  • ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ131
  • Ι. Η έννοια του θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος ως πυλώνας συνταγματικής προστασίας στη νομολογία του ΑΔ131
  • Α. Το «πείραμα» της Rosenbloom131
  • Β. Η υιοθέτηση της κατηγορίας του θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος από το ΑΔ133
  • 1) Yπόθεση Dun & Bradstreet133
  • 2) Υπόθεση Hepps144
  • 3) Υπόθεση Phelps151
  • 4) Κριτική της εφαρμογής της έννοιας του θέματος δημοσίου ενδιαφέροντος από τη νομολογία του ΑΔ154
  • ΙΙ. Η συνεισφορά του δημοσιεύματος σε συζήτηση δημοσίου ενδιαφέροντος ως κριτήριο στάθμισης στη νομολογία του ΕΔΔΑ157
  • ΙΙΙ. Το θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος ως κριτήριο εξειδίκευσης της έννοιας του δικαιολογημένου ενδιαφέροντος στην ελληνική νομολογία173
  • ΙV. Συμπέρασμα δεύτερου κεφαλαίου183
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ187
  • ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΠΙΣΤΗΣ187
  • Ι. Η έμμεση επίδραση της καλής πίστης στην εφαρμογή του κανόνα του πραγματικού δόλου187
  • ΙΙ. Η τήρηση της υποχρέωσης της καλής πίστης ως πρόκριμα για την παροχή προστασίας στη νομολογία του ΕΔΔΑ203
  • ΙΙΙ. Οι συναλλακτικές υποχρεώσεις του τύπου και ιδίως το καθήκον αληθείας ως εξειδίκευση της αρχής της καλής πίστης στην ελληνική νομολογία219
  • ΙV. Συμπέρασμα τρίτου κεφαλαίου234
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ239
  • ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ239
  • Ι. Η προστασία των αξιολογικών κρίσεων στη νομολογία του ΑΔ239
  • Α. Το προνόμιο του «θετικού σχολίου»239
  • Β. H συμβολή του «ρητού» της Gertz στην προστασία της γνώμης240
  • Γ. Υπόθεση Milkovich242
  • Δ. Η επίδραση της Milkovich στην αμερικανική νομολογία246
  • ΙΙ. Η φύση της επίδικης δήλωσης ως κριτήριο στάθμισης στη νομολογία του ΕΔΔΑ251
  • ΙΙΙ. Η αντιμετώπιση των αξιολογικών κρίσεων στην ελληνική νομολογία261
  • Α. Η έλλειψη συνδρομής ειδικού σκοπού εξύβρισης ως κριτήριο παροχής προστασίας στις αξιολογικές κρίσεις261
  • Β. Κριτική της εφαρμογής της έννοιας του ειδικού σκοπού εξύβρισης από την ελληνική νομολογία274
  • ΙV. Συμπέρασμα τέταρτου κεφαλαίου286
  • ΕΠΙΛΟΓΟΣ291
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ299
  • Ι. Ελληνική299
  • ΙΙ. Ξένη/Ξενόγλωσση310
  • ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΑΡΧΩΝ321
  • I. EΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ321
  • Αρείου Πάγου321
  • Συμβουλίου της Επικρατείας322
  • Εφετείων322
  • Πρωτοδικείων (Πολιτικών/Διοικητικών)323
  • ΙΙ. ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΑΡΧΩΝ323
  • ΑΠΔΠΧ323
  • ΕΣΡ323
  • ΙΙΙ. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΔΔΑ324
  • ΙV. NΟΜΟΛΟΓΙΑ ΑΔ328
  • V. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΛΟΙΠΩΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ (Πρωτοβάθμιων/Δευτεροβάθμιων)329
  • VI. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΛΟΡΔΩΝ334