Έκδοση: 2015
ISBN: 978-960-562-908-3
Σελίδες: 272
Συγγραφέας: Α. Μπρεδήμας, Α. Γουργουρίνης
Διεύθυνση Σειράς: Ε. Ρούκουνας

Το ανά χείρας πόνημα εξετάζει τις πολλαπλές εκφάνσεις και προκλήσεις του δικαίου που διέπει τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις, αυτό δηλαδή που διέπεται κυρίως από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και το οποίο βρίσκεται στον πυρήνα του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου.

Στο πλαίσιο μίας γενικής εισαγωγής προσδιορίζεται η έννοια του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, ενώ αναλύονται οι παράγοντες των διεθνών οικονομικών σχέσεων (κράτος, διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί, πολυεθνικές επιχειρήσεις), οι φάσεις εξέλιξης της διεθνούς οικονομικής τάξης και η Νέα Διεθνής Οικονομική Τάξη.

Στο κυρίως μέρος του βιβλίου εκτίθεται αναλυτικά το δίκαιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου κατανεμημένο σε επτά επιμέρους ενότητες. Εισαγωγικά, παρουσιάζεται το ιστορικό εξελικτικό πλαίσιο από την GATT στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ενότητα Α.), ακολούθως (ενότητα Β.) αναλύεται το θεσμικό πλαίσιο του ΠΟΕ (ενδεικτικά θέματα: λειτουργίες, δομή, λήψη αποφάσεων κ.λπ.), οι πολυμερείς συμφωνίες για τα εμπορεύματα (ενότητα Γ.), όπως η GATT του 1994, η Συμφωνία για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ», οι Συμφωνίες SCM, ΤΒΤ, SPS κ.ά. Περαιτέρω, στην ενότητα Δ. αναλύεται η Γενική Συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών (GATS), ενώ στην ενότητα Ε. η Συμφωνία για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον τομέα του Εμπορίου (TRIPS). Στις δύο τελευταίες ενότητες του βιβλίου (ενότητες ΣΤ. και Ζ.) περιλαμβάνονται το Μνημόνιο Συμφωνίας σχετικά με τους κανόνες και τις διαδικασίες που διέπουν την επίλυση των διαφορών (ενδεικτικά θέματα: οι παλαιότερες ρυθμίσεις και το πλαίσιο διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης, τα θεσμικά όργανα, η διαδικασία επίλυσης των διαφορών κ.ά.) και οι Τομείς που δεν έχουν αντιμετωπισθεί από τον ΠΟΕ (ανθρώπινα δικαιώματα, διεθνές εμπόριο και ανταγωνισμός, πολιτιστική πολυμορφία).

Για την διευκόλυνση του αναγνώστη και την περαιτέρω εμβάθυνση η ανάλυση κάθε θέματος συνοδεύεται από μία συνοπτική σχετική βιβλιογραφία, ενώ στην αρχή του βιβλίου μετά τον πίνακα περιεχομένων και τις συντομογραφίες παρατίθεται Πίνακας Νομολογίας με τις αποφάσεις των οργάνων επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ που αναφέρονται στο βιβλίο.

  • Γενική Εισαγωγή: Έννοια και πλαίσιο του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου1
  • 1. Προσδιορισμός του Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου1
  • (α) Σχέσεις διεθνούς οικονομικού και κλασικού διεθνούς δικαίου1
  • (β) Το περιεχόμενο του διεθνούς οικονομικού δικαίου3
  • 2. Οι παράγοντες των διεθνών οικονομικών σχέσεων4
  • (α) Το κράτος5
  • (β) Οι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί6
  • (γ) Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις7
  • 3. Οι φάσεις εξέλιξης της διεθνούς οικονομικής τάξης10
  • (α) Η φιλελεύθερη οικονομική τάξη: 1815-191410
  • (β) Ο Μεσοπόλεμος και οι προστατευτικές πολιτικές11
  • (γ) Η νέο-φιλελεύθερη οικονομική τάξη: 1945-197412
  • 4. Η Νέα Διεθνής Οικονομική Τάξη13
  • Το δίκαιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ)15
  • Α. Εισαγωγή: από την GATT στον ΠΟΕ16
  • Β. Το θεσμικό πλαίσιο του ΠΟΕ20
  • I. Οι λειτουργίες του ΠΟΕ20
  • II. Η δομή20
  • III. Η λήψη αποφάσεων22
  • IV. Ορισμένες άλλες ρυθμίσεις22
  • V. Η νομική σχέση ανάμεσα στη συμφωνία για τον ΠΟΕ και τις άλλες συμφωνίες του Γύρου της Ουρουγουάης22
  • VI. Ο Μηχανισμός Εξέτασης της Εμπορικής Πολιτικής (Trade Policy Review Mechanism)23
  • Γ. Οι πολυμερείς συμφωνίες για τα εμπορεύματα25
  • Ι. Η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (GATT) του 199427
  • 1. Διάρθρωση και πεδίο εφαρμογής της GATT 199428
  • 2. Σχέση της GATT 1994 με άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ29
  • 3. Πρόσβαση στην αγορά και εμπόδια στο εμπόριο στο πλαίσιο της GATT 199430
  • (α) Διάκριση μεταξύ δασμολογικών και μη δασμολογικών εμποδίων στο εμπόριο30
  • (β) Δασμοί30
  • (i) Η γενική και προοδευτική κατάργηση των δασμών32
  • (ii) Η ανάληψη δασμολογικών παραχωρήσεων μέσω πολυμερών εμπορικών διαπραγματεύσεων33
  • (iii) Τροποποίηση ή απόσυρση δασμολογικών παραχωρήσεων ως προς το εμπόριο προϊόντων34
  • (γ) Ποσοτικοί περιορισμοί35
  • (i) Η γενική απαγόρευση επιβολής ποσοτικών περιορισμών35
  • (ii) Εξαιρέσεις38
  • (δ) Άλλα μη δασμολογικά εμπόδια στο εμπόριο40
  • 4. Η αρχή της μη διάκρισης στο πλαίσιο της GATT 199441
  • (α) Η ρήτρα του μάλλον ευνοούμενου κράτους (ΡΜΕΚ)41
  • (β) Εξαιρέσεις εφαρμογής45
  • (γ) Η ρήτρα της εθνικής μεταχείρισης47
  • (i) Άρθρο ΙΙΙ: 2 πρώτο εδάφιο της GATT 199448
  • (ii) Άρθρο ΙΙΙ: 2 δεύτερο εδάφιο της GATT 199450
  • (iii) Άρθρο ΙΙΙ:4 της GATT 199452
  • 5. Η αρχή της διαφάνειας στο πλαίσιο της GATT 199453
  • 6. Εξαιρέσεις και επιτρεπόμενες παρεκκλίσεις στο πλαίσιο της GATT 199456
  • (α) Γενικές εξαιρέσεις βάσει του Άρθρου ΧΧ της GATT 199456
  • (i) Άρθρο ΧΧ(α) της GATT 1994: Προστασία των δημοσίων ηθών57
  • (ii) Άρθρο ΧΧ(β) της GATT 1994: Προστασία της ζωής ή της υγείας ανθρώπων, ζώων ή φυτών59
  • (iii) Άρθρο ΧΧ(δ) της GATT 1994: Εξασφάλιση της συμμόρφωσης με νόμους και κανονισμούς60
  • (iv) Άρθρο ΧΧ(ζ) της GATT 1994: Προστασία του περιβάλλοντος61
  • (v) Εισαγωγική πρόταση (“chapeau”) του Άρθρου ΧΧ της GATT 199463
  • (β) Εξαιρέσεις για λόγους ασφαλείας βάσει του Άρθρου ΧΧΙ της GATT 199465
  • (γ) Εξαιρέσεις για τη διασφάλιση του ισοζυγίου πληρωμών66
  • (δ) Εξαιρέσεις για την προστασία της εγχώριας παραγωγής66
  • (ε) Εξαιρέσεις σχετικά με τελωνειακές ενώσεις και ζώνες ελευθέρων συναλλαγών66
  • 7. Ειδικές διατάξεις της GATT 1994 για τις αναπτυσσόμενες χώρες67
  • ΙΙ. Η Συμφωνία για την εφαρμογή του άρθρου VI της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου του 1994 («Συμφωνία για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ»)67
  • 1. Εισαγωγή68
  • 2. Διάρθρωση και πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ 70
  • 3. Σχέση της Συμφωνίας για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ με άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ70
  • 4. Γενικές αρχές της Συμφωνίας για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ71
  • (α) Καθορισμός του ντάμπινγκ71
  • (β) Προσδιορισμός της ζημίας του εγχώριου κλάδου παραγωγής ομοειδούς προϊόντος στη χώρα εισαγωγής και αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του ντάμπινγκ και της ζημίας73
  • (γ) Έναρξη και διεξαγωγή της έρευνας αντιντάμπινγκ77
  • (δ) Προσωρινά μέτρα και οριστικοί δασμοί αντιντάμπινγκ79
  • 5. Επίλυση διαφορών αναφυομένων από τη Συμφωνία για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ80
  • 6. Ειδικές διατάξεις της Συμφωνίας για τα Μέτρα Αντιντάμπινγκ για τις αναπτυσσόμενες χώρες81
  • ΙΙΙ. Η Συμφωνία για τις επιδοτήσεις και τα αντισταθμιστικά μέτρα («Συμφωνία SCM»)81
  • 1. Εισαγωγή83
  • 2. Διάρθρωση και πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας SCM83
  • 3. Σχέση της Συμφωνίας SCM με άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ84
  • 4. Γενικές αρχές της Συμφωνίας SCM85
  • (α) Ορισμός της έννοιας «επιδότηση»85
  • (β) Απαγορευμένες επιδοτήσεις88
  • (γ) Επιδοτήσεις για τις οποίες μπορεί να ζητηθεί έννομη προστασία89
  • (δ) Προσωρινά και οριστικά αντισταθμιστικά μέτρα91
  • 5. Επίλυση διαφορών αναφυομένων από τη Συμφωνία SCM και θεσμικές ρυθμίσεις93
  • 6. Ειδικές διατάξεις της Συμφωνίας SCM για τις αναπτυσσόμενες χώρες94
  • IV. Η Συμφωνία για τα τεχνικά εμπόδια στο εμπόριο («Συμφωνία TBT»)94
  • 1. Εισαγωγή96
  • 2. Πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας ΤΒΤ96
  • 3. Σχέση της Συμφωνίας ΤΒΤ με άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ98
  • 4. Γενικές αρχές της Συμφωνίας ΤΒΤ98
  • (α) Η αρχή της μη διάκρισης99
  • (β) Η απαγόρευση δημιουργίας περιττών εμποδίων στο διεθνές εμπόριο101
  • (γ) Εναρμόνιση και χρήση διεθνών προτύπων102
  • (δ) Ισοδυναμία και αμοιβαία αναγνώριση104
  • 5. Επίλυση διαφορών αναφυομένων από τη Συμφωνία ΤΒΤ και θεσμικές ρυθμίσεις104
  • 6. Ειδικές διατάξεις της Συμφωνίας ΤΒΤ για τις αναπτυσσόμενες χώρες104
  • V. Η Συμφωνία για τα Υγειονομικά και Φυτοϋγειονομικά Μέτρα (SPS)105
  • VI. Λοιπές συμφωνίες για το εμπόριο προϊόντων108
  • 1. Η Συμφωνία για τη Γεωργία108
  • (α) Εισαγωγικά στοιχεία109
  • (β) Γενικές ρυθμίσεις111
  • (γ) Οι δασμολογικές μειώσεις112
  • (δ) Οι εσωτερικές ενισχύσεις114
  • (i) Πεδίο εφαρμογής114
  • (ii) Εξαιρέσεις115
  • (ε) Εξαγωγικές επιδοτήσεις116
  • (i) Οι γενικές ρυθμίσεις116
  • (ii) Η πρόληψη της καταστρατήγησης των δεσμεύσεων118
  • (στ) Το ζήτημα της βοήθειας σε τρόφιμα118
  • (ζ) Η ρήτρα της δέουσας μετριοπάθειας (due restraint)119
  • (η) Θεσμικά και άλλα μέτρα. Επίλυση διαφορών120
  • 2. Η Συμφωνία για τα επενδυτικά μέτρα στον τομέα του εμπορίου (TRIMs)120
  • (α) Γενικά121
  • (β) Πεδίο εφαρμογής122
  • (γ) Εξαίρεση, παρέκκλιση, μεταβατική περίοδος124
  • (δ) Η διαφάνεια125
  • (ε) Άλλες διατάξεις126
  • 3. Συμφωνία για τις διαδικασίες χορήγησης αδειών εισαγωγής (Licensing Agreement)126
  • 4. Συμφωνία για την εφαρμογή του άρθρου VII της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου του 1994127
  • VII. Η Συμφωνία για τα μέτρα διασφάλισης128
  • 1. Εισαγωγικά στοιχεία129
  • 2. Οι προϋποθέσεις εφαρμογής των μέτρων διασφάλισης130
  • (α) Οι «απρόβλεπτες εξελίξεις»131
  • (β) Η αύξηση των εισαγωγών132
  • (γ) Οι εγχώριοι παραγωγοί «ομοειδούς ή ευθέως ανταγωνιστικού προϊόντος»132
  • (δ) Η ύπαρξη «σοβαρής ζημίας» ή «ο κίνδυνος πρόκλησης τέτοιας ζημίας»133
  • 3. Η διαδικασία έρευνας135
  • 4. Η εφαρμογή των μέτρων διασφάλισης136
  • (α) Το πρόβλημα της «επιλεκτικής» εφαρμογής136
  • (β) Τα μέτρα «γκρίζας ζώνης137
  • 5. Η διάρκεια ισχύος και η επανεξέταση των μέτρων διασφάλισης139
  • 6. Η «βαθμιαία επιστροφή» (degressivity)140
  • 7. Τα προσωρινά μέτρα διασφάλισης140
  • 8. Τα αντισταθμιστικά ανταλλάγματα και τα ανταποδοτικά μέτρα140
  • 9. Τα μέτρα διασφάλισης και οι αναπτυσσόμενες χώρες141
  • 10. Η εξασφάλιση της διαφάνειας (transparency)142
  • (α) Οι διαδικασίες γνωστοποίησης και διαβούλευσης142
  • (β) Η επιτήρηση της εφαρμογής των μέτρων διασφάλισης143
  • 11. Η επίλυση των διαφορών143
  • VIII. Οι προτιμησιακές περιφερειακές συμφωνίες144
  • 1. Οι ορισμοί και οι κανόνες145
  • (α) Οι γενικές ρυθμίσεις145
  • (β) Η πρακτική της GATT στον έλεγχο των Τ.Ε.147
  • 2. Οι μεταγενέστερες εξελίξεις150
  • (α) Η ερμηνεία των κανόνων150
  • (β) Ο έλεγχος των συμφωνιών151
  • (γ) H GATS152
  • (δ) Οι αναπτυσσόμενες χώρες153
  • ΙΧ. Οι εμπορικές σχέσεις των αναπτυσσόμενων χωρών153
  • 1. Το Μέρος IV της GATT155
  • (α) Η αρχή της μη-αμοιβαιότητας155
  • (β) Η αρχή της κοινής δράσης156
  • (γ) Οι νέες διαδικασίες διαβουλεύσεων157
  • (δ) Μεταγενέστερες εξελίξεις158
  • 2. Ο Γύρος του Τόκυο160
  • (α) Η ρήτρα «πρόσδωσης ικανότητας» (enabling clause)160
  • (β) Οι υπόλοιπες ρυθμίσεις161
  • (i) Τα δασμολογικά εμπόδια162
  • (ii) Τα μη-δασμολογικά εμπόδια162
  • 3. Ο Γύρος της Ουρουγουάης και της Doha165
  • 4. Ρυθμίσεις για το εμπόριο των αναπτυσσόμενων χωρών έξω από το πλαίσιο της GATT / ΠΟΕ: το Γενικευμένο Σύστημα Προτιμήσεων (ΓΣΠ)167
  • (α) Τα βασικά χαρακτηριστικά του ΓΣΠ167
  • (β) Αποτελέσματα και κριτική του ΓΣΠ169
  • Δ. Η Γενική Συμφωνία για τις συναλλαγές στον τομέα των υπηρεσιών (GATS)170
  • I. Το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο σύναψης της Γενικής Συμφωνίας170
  • II. Οι στόχοι173
  • III. Το πεδίο εφαρμογής174
  • IV. Οι γενικές υποχρεώσεις και πειθαρχίες176
  • 1. Η μεταχείριση του μάλλον ευνοούμενου κράτους176
  • 2. Η διαφάνεια178
  • 3. Η αυξανόμενη συμμετοχή των αναπτυσσόμενων χωρών178
  • 4. Οι οικονομικές ολοκληρώσεις179
  • 5. Οι εσωτερικές ρυθμίσεις και οι αναγνωρίσεις180
  • 6. Τα μονοπώλια και η κατ’ αποκλειστικότητα παροχή υπηρεσιών182
  • 7. Οι επιχειρηματικές πρακτικές182
  • 8. Οι πληρωμές και μεταβιβάσεις. Η διασφάλιση του ισοζυγίου πληρωμών182
  • 9. Οι κρατικές προμήθειες και οι επιδοτήσεις183
  • 10. Τα επείγοντα μέτρα διασφάλισης184
  • 11. Οι εξαιρέσεις184
  • V. Οι ειδικές αναλήψεις υποχρεώσεων (specific commitments)185
  • 1. Η πρόσβαση στην αγορά185
  • 2. Η εθνική μεταχείριση186
  • VI. Ο μηχανισμός της προοδευτικής απελευθέρωσης187
  • VII. Θεσμικές ρυθμίσεις188
  • VIII. Τα Παραρτήματα και τα συνημμένα κείμενα189
  • 1. Η κυκλοφορία φυσικών προσώπων που παρέχουν υπηρεσίες190
  • 2. Οι υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών191
  • 3. Οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες192
  • 4. Οι τηλεπικοινωνίες194
  • 5. Οι υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών198
  • IX. Άλλα θέματα του διεθνούς εμπορίου υπηρεσιών199
  • 1. Η απελευθέρωση των υπηρεσιών Ανώτατης Εκπαίδευσης199
  • 2. Οι νομικές υπηρεσίες200
  • 3. Οι υπηρεσίες υγείας201
  • Ε. Η Συμφωνία για τα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον Τομέα του Εμπορίου (TRIPS)202
  • I. Διάρθρωση και πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας TRIPs 205
  • II. Γενικές διατάξεις και βασικές αρχές της Συμφωνίας TRIPs206
  • III. Ουσιαστικές ρυθμίσεις της Συμφωνίας TRIPs207
  • 1. Δικαιώματα δημιουργού και συγγενικά δικαιώματα207
  • 2. Εμπορικά σήματα208
  • 3. Γεωγραφικές ενδείξεις209
  • 4. Βιομηχανικά σχέδια210
  • 5. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας211
  • 6. Διατάξεις (τοπογραφίες) ολοκληρωμένων κυκλωμάτων212
  • 7. Προστασία μη-αποκαλυφθεισών πληροφοριών 212
  • 8. Έλεγχος πρακτικών που συνεπάγονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού στο πλαίσιο αδειών εκμετάλλευσης213
  • IV. Επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας213
  • V. Η απόκτηση και διατήρηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και σχετικές inter-partes διαδικασίες216
  • VI. Πρόληψη και επίλυση διαφορών216
  • VII. Επίλυση διαφορών αναφυομένων από τη Συμφωνία TRIPs και θεσμικές ρυθμίσεις217
  • VIII. Ειδικές διατάξεις της Συμφωνίας TRIPs για τις αναπτυσσόμενες χώρες218
  • ΣΤ. Μνημόνιο Συμφωνίας σχετικά με τους κανόνες και τις διαδικασίες που διέπουν την επίλυση των διαφορών219
  • I. Οι παλαιότερες ρυθμίσεις και το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων του Γύρου της Ουρουγουάης221
  • II. Σχέση του Μνημονίου Συμφωνίας για την επίλυση των διαφορών με άλλες συμφωνίες του ΠΟΕ223
  • III. Γενικές διατάξεις του Μνημονίου Συμφωνίας για την επίλυση των διαφορών224
  • IV. Θεσμικά όργανα226
  • 1. Τα Όργανα Επίλυσης Διαφορών226
  • 2. Οι ειδικές ομάδες εμπειρογνωμόνων227
  • 3. Το μόνιμο Εφετειακό Σώμα228
  • V. Η διαδικασία επίλυσης των διαφορών228
  • 1. Οι διαδικασίες διαβουλεύσεων και άλλες εκούσιες διαδικασίες228
  • 2. Εργασίες της ειδικής ομάδας229
  • 3. Κατ’ έφεση εξέταση των υποθέσεων231
  • 4. Οι συστάσεις και αποφάσεις και η παρακολούθηση της εφαρμογής τους231
  • 5. Παροχή αντισταθμιστικών ανταλλαγμάτων και αναστολή των παραχωρήσεων233
  • VI. Η επίλυση των διαφορών σε περίπτωση μη-παραβίασης των καλυπτόμενων συμφωνιών233
  • VII. Ειδικές διαδικασίες όσον αφορά τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες234
  • Ζ. Τομείς που δεν έχουν αντιμετωπισθεί από τον ΠΟΕ234
  • I. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, και ειδικότερα οι εργασιακές σχέσεις235
  • 1. Τα ανθρώπινα δικαιώματα235
  • 2. Οι εργασιακές σχέσεις και το διεθνές εμπόριο236
  • II. Διεθνές εμπόριο και ανταγωνισμός238
  • 1. Οι de lege lata ρυθμίσεις239
  • 2. Ο προβληματισμός για το μέλλον240
  • III. Πολιτιστική πολυμορφία και οι κανόνες του ΠΟΕ241