Έκδοση: 2016
ISBN: 978-960-622-069-2
Σελίδες: 352
Συγγραφέας: Χ. Νικολαΐδης
Διεύθυνση Σειράς: Γ. Λεβέντης, Κ. Παπαδημητρίου
Πρόλογος: Γ. Λεβέντης

«H αρχή της αναλογικότητας στο εργατικό δίκαιο» αποτελεί το τρίτο έργο της νέας σειράς «Βιβλιοθήκη Θεωρίας & Πράξης Εργατικού Δικαίου», τη διεύθυνση της οποίας έχουν οι Καθηγητές κκ. Παπαδημητρίου Κώστας και Λεβέντης Γεώργιος, στην οποία δημοσιεύονται αξιόλογες μονογραφίες, ως επί το πλείστον διδακτορικές διατριβές, του εργατικού δικαίου.

Στο παρόν έργο ο συγγραφέας προχωρά σε μία σε βάθος εξέταση της αρχής της αναλογικότητας, εκκινώντας από την αφετηρία αυτής, δηλαδή από την εφαρμογή της στο δημόσιο δίκαιο και προβαίνοντας σε μία πλήρη και συστηματική έρευνα της εφαρμογής της σε όλους τους χώρους του εργατικού δικαίου. Ειδικότερα, εξετάζει την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στον έλεγχο των νομοθετικών περιορισμών της συνδικαλιστικής ελευθερίας, του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας, του διευθυντικού δικαιώματος, της άσκησης της εργοδοτικής καταγγελίας, της άσκησης της επίσχεσης εργασίας, καθώς και την εφαρμογή της στο δίκαιο της απεργίας. Διαθέτοντας στέρεη θεωρητική υποδομή και αξιοποιώντας με επιμέλεια την πλούσια ελληνική και γερμανική βιβλιογραφία και νομολογία, αποτελεί αναμφισβήτητα ένα πολύτιμο βοήθημα για κάθε ασχολούμενο με το εργατικό δίκαιο.

Το έργο συμπληρώνεται με αλφαβητικό ευρετήριο, το οποίο διευκολύνει σημαντικά τον αναγνώστη στην έρευνά του.

  • 0
  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • Η αρχή της αναλογικότητας ως γενική αρχή του δικαίου1
  • Α. Γενικά περί αρχών του δικαίου – Η αναλογικότητα ως δικαιοηθική αρχή1
  • Β. Η έννοια και το περιεχόμενο της αρχής της αναλογικότητας6
  • 1. Η αφηρημένη και η νομική έννοια της «αναλογικότητας»6
  • 2. Η εξειδίκευση («Konkretisierung») του περιεχομένου της αρχής της αναλογικότητας9
  • 3. Οι τρεις ειδικότερες αρχές («Unterprinzipien») της αρχής της αναλογικότητας υπό ευρεία έννοια13
  • α. Η αρχή της προσφορότητας ή καταλληλότητας («Grundsatz der Geeignetheit»)13
  • β. Η αρχή της αναγκαιότητας («Grundsatz der Erforderlichkeit» ή «Grundsatz der Notwendigkeit») ή αρχή του εσχάτου μέσου («ultima ratio»)16
  • γ. Η αρχή της αναλογικότητας υπό στενή έννοια («Grundsatzder Verhältnismäßigkeit im engeren Sinne» ή «Grundsatz der Proportionalität») 19
  • Γ. Η πορεία της διαμόρφωσης της αρχής της αναλογικότητας από την αρχαιότητα έως σήμερα24
  • 1ο ΜΕΡΟΣ35
  • Η αρχή της αναλογικότητας στο δημόσιο δίκαιο35
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ35
  • Η αναλογικότητα ως γενική αρχή του δημοσίου δικαίου35
  • Α. Εισαγωγικά35
  • Β. Η αναγνώριση της αρχής της αναλογικότητας στο ελληνικό δημόσιο δίκαιο και η ρητή συνταγματική της κατοχύρωση38
  • Γ. Η αρχή της αναλογικότητας στο κοινοτικό δίκαιο39
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ42
  • Ο έλεγχος των νομοθετικών περιορισμών της συνδικαλιστικής ελευθερίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας42
  • Α. Το περιεχόμενο της συνδικαλιστικής ελευθερίας42
  • Β. Ειδικότερα για τη συλλογική αυτονομία. Τα όρια μεταξύ συλλογικής αυτονομίας και κρατικής ρύθμισης47
  • Γ. Οι νομοθετικοί περιορισμοί της συνδικαλιστικής ελευθερίας 53
  • 1. Περιορισμοί της συνδικαλιστικής ελευθερίας γενικά53
  • 2. Περιορισμοί της συλλογικής αυτονομίας ειδικότερα – Μέτρα εισοδηματικής πολιτικής 55
  • Δ. Ο έλεγχος των περιορισμών της συνδικαλιστικής ελευθερίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας60
  • 1. Γενικά60
  • 2. Η επιδίωξη από το νομοθέτη ενός συνταγματικού σκοπού – Το «γενικό συμφέρον» ως λόγος περιορισμού της συνδικαλιστικής ελευθερίας61
  • 3. Η προσφορότητα του περιορισμού67
  • 4. Η αρχή της αναγκαιότητας – ο περιορισμός της συνδικαλιστικής ελευθερίας ως ultima ratio69
  • 5. Η αρχή της αναλογικότητας υπό στενή έννοια - Απαγόρευση προφανούς δυσαναλογίας μεταξύ περιορισμού της συνδικαλιστικής ελευθερίας και σκοπού της κρατικής δραστηριότητας 71
  • 6. Η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με τη συνταγματικότητα των εισοδηματικών μέτρων της Π.Υ.Σ. 6/2012 (Ν 4046/2012)76
  • Ε. Η αρχή της μη προσβολής του πυρήνα της συνδικαλιστικής ελευθερίας78
  • 2ο ΜΕΡΟΣ83
  • Γενικά περί της ισχύος της αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο83
  • Α. Εισαγωγικές παρατηρήσεις83
  • Β. Οι επιφυλάξεις απέναντι στη γενική εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο 84
  • Γ. Οι διάφορες εκδηλώσεις της αρχής της αναλογικότητας σε διατάξεις του ιδιωτικού δικαίου85
  • 1. Αστικό δίκαιο87
  • α. Αυτοδικία – Κατάσταση ανάγκης - Άμυνα87
  • β. Έλεγχος του περιεχομένου των συμβάσεων87
  • γ. Έλεγχος της καταχρηστικής άσκησης των ιδιωτικού δικαίου δικαιωμάτων88
  • 2. Δίκαιο εταιρειών89
  • 3. Δίκαιο αναγκαστικής εκτέλεσης91
  • Δ. Η θεμελίωση της εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο93
  • 1. Η αρχή της αναλογικότητας ως αρχή που διατρέχει όλη την έννομη τάξη93
  • 2. Η ανάγκη προστασίας του ασθενέστερου μέρους σε σχέσεις εξουσίας – υποταγής μεταξύ ιδιωτών και η αυτούσια μεταφορά της δημοσίου δικαίου αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο95
  • 3. Η ανάγκη προστασίας του προσώπου από την άσκηση δικαιωμάτων και εξουσιών που προκαλούν μονομερή επέμβαση στην έννομη σφαίρα του, ως δικαιολογητικός λόγος ισχύος της αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο101
  • Ε. Ο τρόπος εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας στο ιδιωτικό δίκαιο104
  • 1. Η αρχή της αναλογικότητας ως εξειδίκευση της απαγόρευσης κατάχρησης δικαιώματος και ειδικότερα της καλής πίστης104
  • 2. Τα περιθώρια άμεσης και ευθείας εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας από το δικαστή σε περιπτώσεις όπου η αρχή της αναλογικότητας έχει άμεσα ή έμμεσα εξειδικευθεί από το νομοθέτη108
  • 3ο ΜΕΡΟΣ113
  • Η αρχή της αναλογικότητας κατά τον έλεγχο της άσκησης δικαιωμάτων και εξουσιών του εργοδότη113
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ113
  • Ο έλεγχος του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας113
  • Α. Ο έλεγχος της άσκησης της συμβατικής ελευθερίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας113
  • 1. Η συμβατική ελευθερία ως έκφανση της αρχής της ιδιωτικής αυτονομίας113
  • 2. Η «δυσλειτουργία» της συμβατικής ελευθερίας και η ανάγκη περιορισμού της κατ’ επιταγή της iustitia correctiva116
  • 3. Η συνταγματική διάσταση του ελέγχου της συμβατικής ελευθερίας120
  • Β. Η διενέργεια του δικαστικού ελέγχου του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας123
  • 1. Η απαγόρευση των ανήθικων και καταδυναστευτικών ρητρών (178 και 179 ΑΚ)123
  • 2. Η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας με βάση την ΑΚ 281125
  • 3. Η αρχή της αναλογικότητας ως κριτήριο ελέγχου του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας κατ’ άρθρο 281 ΑΚ 133
  • 4. Ο έμμεσος έλεγχος του περιεχομένου της σύμβασης εργασίας μέσω της ερμηνείας (173 και 200 ΑΚ) και ο ρόλος της αρχής της αναλογικότητας134
  • Γ. Διάφορες ρήτρες της σύμβασης εργασίας που συχνά υποκρύπτουν καταχρηστικότητα και ο έλεγχός τους με βάση την αρχή της αναλογικότητας137
  • 1. Ρήτρες που περιορίζουν την επαγγελματική ελευθερία των μισθωτών137
  • α. Ρήτρες μετασυμβατικής απαγόρευσης του ανταγωνισμού137
  • i. Εισαγωγικά: Η απαγόρευση του ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης ως απόρροια της υποχρέωσης πίστης. Η αρχή της αναλογικότητας ως ερμηνευτικό εργαλείο137
  • ii. Η απαγόρευση του ανταγωνισμού μετά τη λήξη της εργασιακής σχέσης ως δέσμευση από συμβατική ρήτρα139
  • iii. Ο έλεγχος των ρητρών με βάση την αρχή της αναλογικότητας141
  • iii.1. Γενικά141
  • iii.2. Η προστασία ενός δικαιολογημένου συμφέροντος της επιχείρησης142
  • iii.3. Η απαγόρευση των ρητρών που, λόγω της έντασης, έκτασης και διάρκειάς τους, βλάπτουν προφανώς δυσανάλογα τα συμφέροντα του εργαζομένου. Έλεγχος της αναλογικότητας υπό στενή έννοια143
  • β. Ρήτρες απαγόρευσης της παράλληλης απασχόλησης κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης147
  • γ. Ρήτρες επιστροφής εξόδων επιμόρφωσης148
  • 2. Ρήτρες που παρέχουν στον εργοδότη το δικαίωμα να μεταβάλει μονομερώς τους όρους εργασίας 149
  • α. Γενικές παρατηρήσεις149
  • β. Ρήτρες διεύρυνσης του διευθυντικού δικαιώματος153
  • γ. Ρήτρες με επιφύλαξη ανάκλησης των πρόσθετα καταβαλλόμενων παροχών και ρήτρες με επιφύλαξη ελευθεριότητας155
  • 3. Ποινικές ρήτρες160
  • Δ. Ο έλεγχος του περιεχομένου της συλλογικής σύμβασης εργασίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας161
  • 1. Η διαπραγματευτική ισορροπία των μερών της συλλογικής σύμβασης εργασίας161
  • 2. Τα περιθώρια και οι δυνατότητες ελέγχου του περιεχομένου της συλλογικής σύμβασης εργασίας163
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ167
  • Η αρχή της αναλογικότητας ως περιορισμός στην άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος167
  • Α. Η άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος μέσα στα όρια της ΑΚ 281167
  • Β. Η ικανοποίηση του αντικειμενικού συμφέροντος της επιχείρησης ως νόμιμος δικαιολογητικός λόγος της άσκησης του διευθυντικού δικαιώματος170
  • Γ. Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας κατά την άσκηση του διευθυντικού δικαιώματος, όταν με αυτό προσδιορίζονται μονομερώς οι όροι παροχής της εργασίας («einseitige Leistungsbestimmung»)171
  • 1. Γενικά171
  • 2. Περιπτωσιολογία174
  • α. Μετάθεση του εργαζομένου174
  • β. Επιβολή διαθεσιμότητας. Η εισαγωγή εκ περιτροπής εργασίας ως ultima ratio 176
  • Δ. Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας κατά τον έλεγχο της άσκησης του διευθυντικού δικαιώματος, όταν με αυτό ο εργοδότης προσβάλλει την προσωπικότητα του μισθωτού178
  • 1. Η προστασία της προσωπικότητας του εργαζομένου178
  • 2. Ο έλεγχος των επεμβάσεων στο δικαίωμα της προσωπικότητας του εργαζομένου180
  • 3. Οι κυριότερες περιπτώσεις επεμβάσεων στην προσωπικότητα του μισθωτού και ο έλεγχός τους με βάση την αρχή της αναλογικότητας183
  • α. Η παρακολουθηση με οπτικοακουστικα μεσα 183
  • β. Ο έλεγχος εισόδου και εξόδου του εργαζομένου και το μέτρο της σωματικής έρευνας 190
  • γ. Η διενέργεια ιατρικών εξετάσεων192
  • δ. Ο έλεγχος των επιστολών, της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας και των επισκέψεων του εργαζομένου σε ιστοσελίδες στο διαδίκτυο193
  • ε. Οι επεμβάσεις του εργοδότη στην εξωεπαγγελματική σφαίρα του μισθωτού 195
  • στ. Οι επεμβάσεις του εργοδότη στην εξωτερική εμφάνιση του μισθωτού 197
  • ζ. Η συλλογή, επεξεργασία και χρήση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα του εργαζομένου198
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ203
  • Ο έλεγχος της άσκησης του δικαιώματος καταγγελίας του εργοδότη με βάση την αρχή της αναλογικότητας203
  • Α. Η δυνατότητα εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας στο δίκαιο της καταγγελίας203
  • 1. Η καταγγελία ως «αναιτιώδης» δικαιοπραξία και ο έλεγχός της με βάση την ΑΚ 281 203
  • 2. Η αρχή της αναλογικότητας ως παράγοντας διεύρυνσης του αντικειμενικού ελέγχου της καταγγελίας. Η ενδεχόμενη αντίθεση του ελέγχου αυτού με την αρχή του «αναιτιώδους» της καταγγελίας210
  • 3. Η προστασία του «δικαιώματος στη θέση εργασίας» ως λόγος που επιβάλλει τον αντικειμενικό έλεγχο της καταγγελίας με βάση το άρθρο 281 ΑΚ και την αρχή της αναλογικότητας212
  • Β. Η απόλυση ως ultima ratio218
  • 1. Η θεώρηση της καταγγελίας ως «εσχάτου μέσου» και η έμμεση κατοχύρωση της αρχής της αναγκαιότητας από το νομοθέτη218
  • 2. Η απόλυση για ατομικούς λόγους ως ultima ratio222
  • α. Ο επιδιωκόμενος σκοπός του εργοδότη222
  • β. Τα ηπιότερα μέτρα222
  • i. Προειδοποίηση ή επίπληξη222
  • ii. Πειθαρχικές ποινές γενικότερα224
  • iii. Μετάθεση του εργαζoμένου σε μια άλλη θέση225
  • 3. Η απόλυση για οικονομικοτεχνικούς λόγους ως ultima ratio227
  • α. Γενικά227
  • β. Η καταγγελία για οικονομικοτεχνικούς λόγους ως συνέπεια των δικαστικά ανέλεγκτων επιχειρηματικών αποφάσεων του εργοδότη229
  • γ. Η αρχή της αναγκαιότητας ως παράγοντας διεύρυνσης του δικαστικού ελέγχου της καταγγελίας για οικονομικοτεχνικούς λόγους231
  • δ. Τα ηπιότερα της απόλυσης μέτρα233
  • i. Απασχόληση σε μια άλλη θέση εργασίας (μετάθεση)233
  • ii. Απασχόληση σε μία άλλη θέση εργασίας με δυσμενέστερους όρους – Τροποποιητική καταγγελία234
  • iii. Απασχόληση του εργαζομένου μετά από κατάλληλη επιμόρφωση ή μετεκπαίδευση239
  • iv. Εισαγωγή μερικής απασχόλησης 240
  • v. Εισαγωγή εκ περιτροπής εργασίας και επιβολή διαθεσιμότητας 242
  • vi. Τα υπόλοιπα εναλλακτικά μέτρα για την αποφυγή της καταγγελίας245
  • Γ. Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας υπό στενή έννοια 248
  • 1. Η επιδιωκόμενη στάθμιση των συμφερόντων εργαζομένου - εργοδότη248
  • 2. Η διενέργεια της στάθμισης των συμφερόντων των μερών μέσω της δικαιολόγησης της καταγγελίας από αντικειμενικούς λόγους 249
  • 3. Η υποκατάσταση της αρχής της αναλογικότητας υπό στενή έννοια από την υποχρέωση «κοινωνικής επιλογής» του απολυτέου στις καταγγελίες για οικονομικοτεχνικούς λόγους250
  • Δ. Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας σε άλλες περιπτώσεις καταγγελιών253
  • 1. Καταγγελία της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου χωρίς υποχρέωση τήρησης των νομίμων διατυπώσεων253
  • 2. Καταγγελία της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου για σπουδαίο λόγο255
  • 3. Ομαδικές απολύσεις257
  • 4ο ΜΕΡΟΣ259
  • Η αρχή της αναλογικότητας κατά τον έλεγχο της άσκησης των δικαιωμάτων του εργαζόμενου259
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ259
  • Ο έλεγχος της άσκησης του δικαιώματος επίσχεσης εργασίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας259
  • Α. Γενικά για το δικαίωμα επίσχεσης εργασίας259
  • Β. Ο έλεγχος της άσκησης του δικαιώματος επίσχεσης εργασίας με βάση την ΑΚ 281 και την αρχή της αναλογικότητας260
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ263
  • Η εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στο δίκαιο της απεργίας263
  • Α. Ο έλεγχος της καταχρηστικής άσκησης του δικαιώματος απεργίας263
  • 1. Γενικά για το δικαίωμα της απεργίας263
  • 2. Η διπλή νομική φύση του δικαιώματος απεργίας και η διπλή βάση του ελέγχου της καταχρηστικής άσκησής του, κατ’ άρθρα 25 § 3 Συντ. και 281 ΑΚ264
  • 3. Ο καθορισμός των κριτηρίων της κατάχρησης του δικαιώματος απεργίας με βάση τη συνδυασμένη εφαρμογή των άρθρων 25 § 3 Συντ. και 281 ΑΚ267
  • Β. Ο έλεγχος της άσκησης του δικαιώματος απεργίας με βάση την αρχή της αναλογικότητας 270
  • 1. Γενικά270
  • 2. Η απεργία ως πρόσφορο μέσο για την ικανοποίηση των επιδιωκόμενων σκοπών (αρχή της προσφορότητας)271
  • 3. Η απεργία ως έσχατο μέσο («ultima ratio»)274
  • α. Γενικά274
  • β. Το ηπιότερο μέτρο των διαπραγματεύσεων μεταξύ των μερών275
  • γ. Η αναγκαιότητα της απεργίας μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων278
  • δ. Η προειδοποιητική απεργία ως εξαίρεση στον κανόνα του εσχάτου μέσου279
  • ε. Η αρχή της αναγκαιότητας της απεργίας μετά τη ρύθμιση του άρθρου 4 § 6 Ν 1876/1990280
  • 4. H δυσαναλογία μεταξύ της ωφέλειας των απεργών και της ζημίας του εργοδότη και του κοινωνικού συνόλου (αρχή της αναλογικότητας υπό στενή έννοια)282
  • Γ. Κριτική και αντιρρήσεις απέναντι στην εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας στο δίκαιο της απεργίας289
  • 1. Η αρχή της αναλογικότητας ως αρχή του δημοσίου δικαίου δεν μπορεί να εφαρμοστεί στο δίκαιο της απεργίας – Η μετατροπή της αρχής της αναλογικότητας από μέσο προστασίας ατομικών δικαιωμάτων σε μέσο περιορισμού αυτών289
  • 2. Η ανασφάλεια δικαίου ως απόρροια της εφαρμογής της αρχής της αναλογικότητας στο δίκαιο της απεργίας291
  • 3. Το αμφίβολο κριτήριο της βλάβης του γενικού συμφέροντος 292
  • Βιβλιογραφία295
  • I. Ελληνική295
  • IΙ. Ξενόγλωσση305
  • Αλφαβητικό Ευρετήριο319
  • 0
  • 0