Έκδοση: 2016
ISBN: 978-960-622-087-6
Σελίδες: 978-960-562-657-0
Συγγραφέας: Κ. Μαργαρίτης
Διεύθυνση Σειράς: Θ. Αντωνίου
Πρόλογος: Θ. Αντωνίου

Στην πορεία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης το ζήτημα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε ενωσιακό επίπεδο απασχόλησε και συνεχίζει να απασχολεί τη θεωρία στις διάφορες φάσεις, από τις οποίες διήλθε μέχρι (προσωρινά) να καταλήξει στις αλλαγές που συντελέσθηκαν με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Σκοπός του παρόντος έργου «Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ & η Συνθήκη της Λισαβόνας» είναι να συνεισφέρει στην επιστημονική αυτή συζήτηση, ερμηνεύοντας την ιστορική πορεία και τον διάλογο από την ίδρυση των Κοινοτήτων έως σήμερα. Η μελέτη επικεντρώνεται στις αλλαγές που επήλθαν με τη Συνθήκη της Λισαβόνας στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ενωσιακή έννομη τάξη, οι οποίες σχηματικά θα μπορούσαν ν΄ αποτυπωθούν στη θεσμική κατοχύρωση του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και στην προσχώρηση της ΕΕ στην ΕΣΔΑ. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο βασικά μέρη με σημείο αναφοράς την εφαρμογή της Συνθήκης της Λισαβόνας. Στο πρώτο μέρος αναλύεται η ευρωπαϊκή προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων μέχρι την αναθεώρηση της Λισαβόνας. Αρχικά επιχειρείται μια ανίχνευση του βαθμού προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων στις ιδρυτικές Συνθήκες, κυρίως δε υπό το πρίσμα των κοινοτικών ελευθεριών. Ακολουθεί η διερεύνηση της προσέγγισης τόσο του ΔΕΚ, όσο και του ΕΔΔΑ καθώς και η παρουσίαση και κριτική ερμηνεία της γενικότερης συζήτησης περί προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΚ/ΕΕ που αναπτύχθηκε, ουσιαστικά βασισμένης στην προσέγγιση αυτή, κυρίως του ΔΕΚ. Η αναφορά της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πρωτογενές δίκαιο και οι αλλαγές που επήλθαν εξ αυτής της κίνησης και οι πολιτικές προστασίας στο εσωτερικό και στο εξωτερικό της ΕΚ/ΕΕ, πολιτικές που εγκαινιάστηκαν κυρίως με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ αναλύονται σε επόμενο κεφάλαιο. Το τελευταίο κεφάλαιο του πρώτου μέρους αφιερώνεται στην πορεία δημιουργίας του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, τα δικαιώματα που συμπεριελήφθησαν και τη στάση του ΔΕΚ απέναντι σε ένα κείμενο άνευ τυπικής νομικής ισχύος. Οι σημαντικότατες αλλαγές που επήλθαν με τη Συνθήκη της Λισαβόνας στον τομέα της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ αναλύονται στο δεύτερο μέρος του βιβλίου. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στις μεταρρυθμίσεις που επέφερε η Συνθήκη της Λισαβόνας και το νέο θεσμικό περιβάλλον που δημιουργήθηκε στην ΕΕ. Στη συνέχεια εξετάζονται οι δύο πυλώνες προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ, όπως προκύπτουν από το άρθρο 6 ΣΕΕ, ήτοι η πλήρης κατοχύρωση του Χάρτη και η προσχώρηση της ΕΕ στην ΕΣΔΑ.Αναφορικά με τον πρώτο πυλώνα εξετάζονται ζητήματα όπως το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη και η θέση του στο ευρωπαϊκό θεσμικό περιβάλλον καθώς και η πρακτική επιρροή του Χάρτη σε καίριες τομείς πολιτικής της ΕΕ. Στον δεύτερο πυλώνα, αφού παρατίθενται οι ιδιαιτερότητες της Ένωσης, εξετάζονται οι συνέπειες της προσχώρησης της ΕΕ στην ΕΣΔΑ σε επίπεδο τόσο οργανωτικό (συμμετοχή εκπροσώπων της ΕΕ στα όργανα της ΕΣΔΑ), όσο και σχέσεων ΕΕ με τα λοιπά κράτη συμβαλλόμενα μέρη της ΕΣΔΑ. Με αυτό τον τρόπο αναδεικνύονται θέματα που ανακύπτουν από το νέο αυτό θεσμικό πλαίσιο και πιθανοί τρόποι αντιμετώπισής τους και αποκρυσταλλώνεται τόσο η διαχρονική εικόνα, όσο και ο εξελικτικός χαρακτήρας της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ευρωπαϊκή έννομη τάξη.

  • -17
  • ΕΙΣΑΓΩΓΗ1
  • Η πορεία προς τη θεσμοθέτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ενωσιακή έννομη τάξη1
  • ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ11
  • Ευρωπαϊκή προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων μέχρι τη Λισαβόνα11
  • 1. Θεμελιώδη δικαιώματα στις ιδρυτικές Συνθήκες13
  • 1.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις13
  • 1.2 Ελεύθερη διακίνηση αγαθών16
  • 1.3 Ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίου18
  • 1.4 Ελεύθερη μετακίνηση εργαζομένων21
  • 1.5 Δικαίωμα εγκατάστασης24
  • 1.6 Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών26
  • 1.7 Δικαίωμα προσφυγής στα δικαιοδοτικά όργανα της ΕΟΚ28
  • 2. Νομολογιακή προσέγγιση30
  • 2.1 Η ανάπτυξη της αρχής της κοινοτικής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων από το ΔΕΚ30
  • 2.1.1 Αρχική αντιμετώπιση31
  • 2.1.2 Μεταγενέστερη προσέγγιση32
  • 2.1.3 Ειδικότερα οι περιορισμοί θεμελιωδών δικαιωμάτων45
  • 2.1.4 Προσέγγιση του ΔΕΚ και εθνικά δικαστήρια49
  • 2.1.5 Προσέγγιση του ΔΕΚ και αυτονομία του κοινοτικού δικαίου53
  • 2.1.6 Ειδικά για την προσχώρηση στην ΕΣΔΑ - Γνωμοδότηση 2/9455
  • 2.2 Αρχές διατυπωμένες από το ΕΔΔΑ58
  • 2.2.1 Προσέγγιση του ΕΔΔΑ και ΕΚ/ΕΕ60
  • 3. Εξέλιξη της συζήτησης για την ενίσχυση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΚ/ΕΕ70
  • 3.1 Η προσχώρηση στην ΕΣΔΑ72
  • 3.1.1 Γιατί προσχώρηση στην ΕΣΔΑ73
  • 3.1.2 Φόβοι και επιφυλάξεις76
  • 3.2 Η δημιουργία εσωτερικού καταλόγου θεμελιωδών δικαιωμάτων79
  • 3.2.1 Λόγοι θεσμοθέτησης79
  • 3.2.2 Προβλήματα σχετικά με τη θεσμοθέτηση καταλόγου εντός της ΕΚ/ΕΕ82
  • 3.3 Η ανάδειξη της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΚ/ΕΕ ως ιδεολογική κατασκευή και ως πρακτική απεικόνιση85
  • 4. Προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πρωτογενές δίκαιο88
  • 4.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις88
  • 4.2 H θέση των πηγών της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ειδικότερα της ΕΣΔΑ)89
  • 4.3 Το ζήτημα των κοινών συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών93
  • 4.3.1 Ειδικότερα το πρόβλημα του επιπέδου προστασίας95
  • 4.4 Πολιτικές προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων100
  • 4.4.1 Θεσμοθέτηση εσωτερικής πολιτικής θεμελιωδών δικαιωμάτων100
  • 4.4.2 Ειδικότερα ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων104
  • 4.4.3 Θεμελιώδη δικαιώματα και εξωτερικές σχέσεις της ΕΕ107
  • 5. Δημιουργία του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ110
  • 5.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις110
  • 5.2 Προς τη δημιουργία του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ112
  • 5.3 Πηγές έμπνευσης του Χάρτη116
  • 5.4 Δικαιώματα που εμπεριέχονται στον Χάρτη119
  • 5.5 Νομική ισχύς του Χάρτη128
  • 5.6 Ιδιαίτερα η θέση της νομολογίας του ΔΕΚ130
  • 5.7 Η θέση του Χάρτη στη Συνθήκη ίδρυσης Ευρωπαϊκού Συντάγματος135
  • ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ139
  • Η Συνθήκη της Λισαβόνας139
  • 1. Επικύρωση και μεταρρυθμίσεις141
  • 1.1 Η διαδικασία επικύρωσης141
  • 1.1.1 Από τη Συνθήκη για την ίδρυση Ευρωπαϊκού Συντάγματος στη Λισαβόνα141
  • 1.1.2 Το ιρλανδικό «όχι» και η δεύτερη καθυστέρηση144
  • 1.2 Βασικές θεσμικές αλλαγές150
  • 1.2.1 Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ150
  • 1.2.2 Ενίσχυση εθνικών κοινοβουλίων και πρωτοβουλίας ευρωπαίων πολιτών155
  • 1.2.3 Εξωτερική δράση της Ένωσης159
  • 1.2.4 Ο χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης161
  • 2. Η κατοχύρωση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων166
  • 2.1 Νομική βάση166
  • 2.1.1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις166
  • 2.1.2 Πεδίο εφαρμογής169
  • 2.2 Θέση του Χάρτη στο ευρωπαϊκό θεσμικό περιβάλλον173
  • 2.2.1 Σχέση του Χάρτη με τις Συνθήκες: η προβληματική γύρω από το άρθρο 52, παρ. 2173
  • 2.2.2 Σχέση του Χάρτη με την ΕΣΔΑ176
  • 2.2.3 Σχέση του Χάρτη με τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις και τις εθνικές νομοθεσίες και πρακτικές των κρατών μελών178
  • 2.2.4 Ειδικότερα περιπτώσεις αλληλοκάλυψης των ερμηνευτικών επιταγών182
  • 2.2.5 Η εξαίρεση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Πολωνίας186
  • 2.3 Επιρροή του Χάρτη σε καίριους τομείς πολιτικής της ΕΕ193
  • 2.3.1 Εξισορρόπηση θεμελιωδών δικαιωμάτων - οικονομικών ελευθεριών193
  • 2.3.2 Συνεργασία στις ποινικές υποθέσεις196
  • 2.3.3 Ελεύθερη μετακίνηση πολιτών και πρόσβαση στο κράτος πρόνοιας201
  • 2.3.4 Εργασιακά δικαιώματα203
  • 2.3.5 Περιβαλλοντική πολιτική206
  • 3. Προσχώρηση της ΕΕ στην ΕΣΔΑ208
  • 3.1 Αναδιάρθρωση των «πυλώνων» της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη208
  • 3.1.1 Ενοποίηση των δύο «ευρωπαϊκών» εννόμων τάξεων210
  • 3.2 Νομική βάση221
  • 3.2.1 Το νέο άρθρο 6, παρ. 2, εδάφ. 1 ΣΕΕ και περαιτέρω διαδικασία221
  • 3.2.2 Το Πρωτόκολλο 14 ΕΣΔΑ και περαιτέρω αναθεώρηση225
  • 3.2.3 Ειδικότερα οι σχέσεις της Ένωσης με τα κράτη μέλη της ΕΣΔΑ υπό το πρίσμα του δικαίου της ΕΣΔΑ231
  • 3.2.4 Η Ένωση και τα κράτη μέλη της233
  • 3.2.5 Η προσέγγιση του ΔΕΕ - Γνωμοδότηση 2/13243
  • 3.2.6 Σχέσεις της Ένωσης με μη κράτη μέλη της, μέλη της ΕΣΔΑ250
  • Συμπερασματικό Κεφάλαιο255
  • Η ανάδειξη ενός ενωσιακού συνταγματικού πλαισίου για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων255
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ265
  • Α. Ελληνόγλωσση265
  • 1. Βιβλία265
  • 2. Άρθρα – Μελέτες – Παρατηρήσεις στην νομολογία268
  • Β. Ξενόγλωσση271
  • 1. Βιβλία271
  • 2. Άρθρα – Μελέτες – Παρατηρήσεις στη νομολογία274
  • 3. Αναφορές – Κείμενα θεσμικών οργάνων288
  • 4. Άρθρα στον τύπο – Συνεντεύξεις291
  • ΠΙΝΑΚΑΣ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΣ293
  • Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης293
  • Γενικό Δικαστήριο297
  • Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής)297
  • Νομολογία Δικαστηρίων κρατών μελών298
  • ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ299
  • 0
  • 0