Έκδοση: 2017
ISBN: 978-960-622-223-8
Σελίδες: 352
Συγγραφέας: Κ. Γώγος

Το ανά χείρας έργο «Διαδικαστικά σφάλματα και ακύρωση των διοικητικών πράξεων» έχει ως αντικείμενο τη σύνδεση των σφαλμάτων της διοικητικής διαδικασίας με το κύρος των διοικητικών πράξεων, με άλλες λέξεις το ερώτημα εάν οι διαδικαστικές πλημμέλειες πρέπει, και υπό ποιους όρους, να οδηγούν στη δικαστική ακύρωση των αποφάσεων της διοίκησης στις οποίες απολήγει η διοικητική διαδικασία. Σημείο αφετηρίας είναι βεβαίως ο κανόνας της ακύρωσης των πράξεων που πάσχουν από διαδικαστικά σφάλματα. Στο πλαίσιο αυτό διερευνώνται αρχές και νομολογιακοί κανόνες που αίρουν την υποχρέωση του δικαστηρίου να ακυρώσει διαδικαστικά πλημμελείς διοικητικές πράξεις.

Στο πρώτο κεφάλαιο του έργου αναζητώνται οι λειτουργίες που εξυπηρετούν οι κανόνες της διαδικασίας στο σύγχρονο διοικητικό δίκαιο, και τις οποίες καλείται να προστατεύσει η δικαστική ακύρωση της διαδικαστικά ελαττωματικής πράξης. Ακολούθως, στο δεύτερο κεφάλαιο, η εργασία εξετάζει το κεντρικό δογματικό θεμέλιο της δικαστικής ακύρωσης των διοικητικών πράξεων που πάσχουν από διαδικαστικά ελαττώματα, τη θεωρία των ουσιωδών τύπων της διαδικασίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε στο γαλλικό διοικητικό δίκαιο.

Η υποδοχή της θεωρίας των ουσιωδών τύπων της διοικητικής διαδικασίας στο ελληνικό δίκαιο αποτελεί το σημείο αφετηρίας της επόμενης ενότητας του δεύτερου κεφαλαίου, στην οποία αναλύεται η διαμόρφωση του ουσιαστικού ελληνικού διοικητικού δικαίου όσον αφορά την ακύρωση των διοικητικών πράξεων λόγω σφαλμάτων της διαδικασίας, λαμβανομένων υπόψη και των νεότερων παρεμβάσεων του νομοθέτη. Στη συνέχεια εξετάζεται το πρόβλημα της ακύρωσης των διαδικαστικά πλημμελών πράξεων στο γερμανικό διοικητικό δίκαιο, της μόνης από τις εξεταζόμενες έννομες τάξεις η οποία δεν διαμορφώθηκε από τη γαλλικής προέλευσης θεωρία των ουσιωδών διαδικαστικών τύπων. Το δεύτερο κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τους κανόνες του ευρωπαϊκού διοικητικού δικαίου σε σχέση με τις συνέπειες των διαδικαστικών ελαττωμάτων για το κύρος των πράξεων τόσο της ενωσιακής διοίκησης, όσο και των εθνικών αρχών κατά την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.

Το τρίτο κεφάλαιο αναλύει τον κεντρικό δικονομικής φύσεωςμηχανισμό της προστασίας των διοικητικών πράξεων που πάσχουν από διαδικαστικά σφάλματα, την αλυσιτέλεια των διαδικαστικών λόγων ακυρώσεως. Μετά από μια εννοιολογική προσέγγιση και δογματική κατάταξη της αλυσιτέλειας, εξετάζεται αρχικά η συναφής νομολογία του ΣτΕ, αλλά και τα παράλληλα δεδομένα του γαλλικού και του ενωσιακού διοικητικού δικαίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στη νεότερη νομολογιακή προσέγγιση της αλυσιτέλειας στην ΣτΕ Ολομ. 4447/2012 σε σχέση με το δικαίωμα ακροάσεως. Η τέταρτη και τελευταία, συνθετική, ενότητα του έργου αναλύει τις αρχές που αντιτάσσονται στην αρχή της νομιμότητας και κατατείνουν στη διατήρηση της διαδικαστικά πλημμελούς διοικητικής πράξης και περιγράφει τους παράγοντες που σταθμίζει το διοικητικό δίκαιο για τον προσδιορισμό των συνεπειών της διαδικαστικής πλημμέλειας για το κύρος της διοικητικής πράξης. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάζονται ορισμένες συμπερασματικές σκέψεις και εξηγούνται οι νεότερες εξελίξεις στο ελληνικό δίκαιο και ειδικότερα στη νομολογία ΣτΕ των τελευταίων ετών.

Την έκδοση πλαισιώνει εκτενής ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία και ένα αλφαβητικό ευρετήριο με την παράθεση των κυριότερων όρων του βιβλίου.

  • -2
  • Πρόλογος9
  • Συντομογραφίες13
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι27
  • Οι κανόνες της διοικητικής διαδικασίας και η λειτουργία τους27
  • Α. Η διοικητική διαδικασία: Περιεχόμενο και εννοιολογική οριοθέτηση27
  • 1. Η έννοια της διοικητικής διαδικασίας27
  • α) Εισαγωγικά: Η διοικητική διαδικασία ως έννομη σχέση27
  • β) Ορισμοί της διοικητικής διαδικασίας29
  • γ) Η έννοια των «τύπων» της διαδικασίας33
  • 2. Οριοθετήσεις36
  • α) Η διάκριση μεταξύ ουσιαστικού και διαδικαστικού δικαίου της διοίκησης36
  • β) Επιμέρους οριοθετήσεις μεταξύ διαδικαστικών και μη ρυθμίσεων: stricto και lato sensu διαδικαστικοί κανόνες38
  • γ) Οι ενέργειες ιδιωτών στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας43
  • Β. Είδη και λειτουργίες των διαδικαστικών κανόνων45
  • 1. Είδη45
  • 2. Οι κατ’ ιδίαν σκοποί των κανόνων της διοικητικής διαδικασίας47
  • α) Οι διαδικαστικοί κανόνες αποτελούν δικαιοκρατικές δεσμεύσεις ή εργαλεία αποτελεσματικής διοίκησης;48
  • β) Η εισαγωγή πληροφοριακού υλικού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων52
  • i. Ο σκοπός της ουσιαστικά νόμιμης και ορθής διοικητικής πράξης52
  • ii. Η αμυντική λειτουργία του δικαιώματος ακροάσεως και των λοιπών δικαιωμάτων συμμετοχής στη διοικητική διαδικασία55
  • αα. Εγγύηση δυνατότητας επιρροής του ενδιαφερόμενου στο περιεχόμενο της διοικητικής απόφασης58
  • ββ. Ειδικότερα: Η υπεράσπιση συνταγματικών δικαιωμάτων ως σκοπός των τύπων της διαδικασίας59
  • γ) Δημοκρατική αναβάθμιση της θέσης του πολίτη έναντι της κρατικής εξουσίας63
  • i. Η συμμετοχή στη διοικητική διαδικασία ως μέσο προαγωγής της θέσης του πολίτη63
  • ii. Η αποδοχή και δημοκρατική νομιμοποίηση της διοικητικής πράξης ως λειτουργία των δικαιωμάτων συμμετοχής στη διοικητική διαδικασία65
  • δ) Αντιστάθμιση πεδίων ευρείας διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης69
  • ε) Ειδικότερα: Οι λειτουργίες των lato sensu διαδικαστικών κανόνων (συγκρότηση, σύνθεση και λειτουργία των συλλογικών οργάνων)71
  • 3. Οι λειτουργίες των διαδικαστικών τύπων στο ενωσιακό διοικητικό δίκαιο74
  • Γ. Συμπεράσματα Κεφαλαίου Ι: Η διαδικαστική νομιμότητα υπηρέτης της ουσιαστικής ή αυτοτελής εγγύηση;78
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ Η ακύρωση λόγω παράβασης ουσιώδους τύπου της διαδικασίας: Ο κανόνας και τα σημεία κάμψης του18
  • Α. Η τήρηση της προβλεπόμενης διαδικασίας ως προϋπόθεση νομιμότητας: Η καταρχήν επιταγή ακύρωσης της διαδικαστικά πλημμελούς πράξης83
  • Β. Η διαμόρφωση και σχετικοποίηση του κανόνα της ακύρωσης εξαιτίας διαδικαστικών σφαλμάτων: Η θεωρία των ουσιωδών τύπων της διαδικασίας και η υπέρβασή της στο γαλλικό δίκαιο89
  • 1. Η θεωρία των ουσιωδών τύπων της διαδικασίας στην κλασική της μορφή89
  • α) Η ανάγκη σχετικοποίησης των συνεπειών των διαδικαστικών σφαλμάτων89
  • β) Η διάκριση μεταξύ ουσιωδών και μη τύπων της διαδικασίας στο κλασικό γαλλικό διοικητικό δίκαιο90
  • 2. Η εξέλιξη του γαλλικού διοικητικού δικαίου: Από την αφηρημένη κατάταξη του διαδικαστικού κανόνα στην in concreto εξέταση της σημασίας του σφάλματος95
  • α) Από την «παράβαση ουσιώδους τύπου» στην «ουσιώδη παράβαση τύπου»95
  • β) Έκτακτες περιστάσεις και πραγματική αδυναμία τήρησης των διαδικαστικών τύπων100
  • 3. Η αλλαγή παραδείγματος στο γαλλικό δίκαιο: Η νομολογία Danthony του Conseil d’ État101
  • α) Ένας νέος κανόνας σχετικά με τις συνέπειες των διαδικαστικών σφαλμάτων101
  • β) Οι νέες προϋποθέσεις για την ακύρωση διαδικαστικά πλημμελών πράξεων105
  • i. Αποστέρηση διαδικαστικής εγγύησης105
  • ii. Δυνατότητα επίδρασης στο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης πράξης109
  • γ) Η αποτίμηση της νομολογίας Danthony στη γαλλική θεωρία111
  • Γ. Η θεωρία των ουσιωδών τύπων της διαδικασίας στο ελληνικό διοικητικό δίκαιο114
  • 1. Κριτήρια χαρακτηρισμού διαδικαστικών κανόνων ως ουσιωδών τύπων στη ελληνική θεωρία114
  • 2. Η υποδοχή της θεωρίας των ουσιωδών τύπων της διαδικασίας στη νομολογία του ΣτΕ119
  • α) Η πρώτη νομολογιακή περίοδος119
  • β) Η εφαρμογή της θεωρίας των ουσιωδών τύπων στη μεταπολεμική νομολογία του ΣτΕ123
  • γ) Η θεωρία των ουσιωδών τύπων στη σύγχρονη νομολογία125
  • i. Κριτήρια χαρακτηρισμού125
  • ii. Ουσιώδεις διαδικαστικοί τύποι δυνάμει συνταγματικών δικαιωμάτων και αρχών128
  • iii. Οι ουσιώδεις τύποι στη σύγχρονη νομολογία ΣτΕ: Μια σταχυολόγηση131
  • iv. Οι μη ουσιώδεις τύποι στη νομολογία136
  • 3. Το πρόβλημα της in concreto αξιολόγησης της επίπτωσης του διαδικαστικού σφάλματος στην απόφαση της διοίκησης139
  • α) Περιορισμός σε μια αφηρημένη αξιολόγηση των διαδικαστικών κανόνων139
  • β) Ο κατ’ εξαίρεση συγκεκριμένος έλεγχος της επίδρασης του διαδικαστικού σφάλματος146
  • γ) Η «κάλυψη» του διαδικαστικού ελαττώματος148
  • δ) Το εν τοις πράγμασι αδύνατο της τήρησης του διαδικαστικού κανόνα και οι έκτακτες περιστάσεις ως λόγος συγγνώμης του διαδικαστικού σφάλματος152
  • 4. Η περιοριστική ερμηνεία των κανόνων της διοικητικής διαδικασίας ως στοιχείο άμβλυνσης της τυπικής αυστηρότητας του συστήματος154
  • α) Δικαίωμα ακροάσεως156
  • i. Έκδοση πράξης βάσει «αντικειμενικών προϋποθέσεων» του νόμου156
  • ii. Περαιτέρω συσταλτική ερμηνεία του δικαιώματος ακροάσεως, ιδίως επί προβλεπόμενης ενδικοφανούς προσφυγής160
  • β) Συσταλτική ερμηνεία άλλων κανόνων της διοικητικής διαδικασίας166
  • 5. Η επέμβαση του νομοθέτη ως στοιχείο μετεξέλιξης του συστήματος168
  • α) Το νέο ά. 79 παρ. 5 περ. β) ΚΔΔ168
  • i. Εισαγωγικά: Η εφαρμογή της θεωρίας των ουσιωδών τύπων στις διοικητικές διαφορές ουσίας168
  • ii. Η νέα ρύθμιση του ά. 79 παρ. 5 περ. β) ΚΔΔ ως τμήμα της προσπάθειας εξορθολογισμού και επιτάχυνσης της φορολογικής δίκης170
  • iii. Η έννοια της βλάβης που επανορθώνεται μόνον με ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης173
  • iv. Βλάβη πραγματική ή δυνητική;178
  • v. Το βάρος επίκλησης και απόδειξης της βλάβης180
  • vi. Η αξιολόγηση του ά. 79 παρ. 5 περ. β) ΚΔΔ στη θεωρία του διοικητικού δικαίου181
  • β) Η σχετικοποίηση της υποχρέωσης προς ακύρωση διαδικαστικά πλημμελών πράξεων βάσει του ά. 22 ν. 4274/2014182
  • i. Οι νέες ρυθμίσεις του ά. 22 ν. 4274/2014 και το συνταγματικό τους υπόβαθρο182
  • ii. Η εφαρμογή των νέων διατάξεων επί διαδικαστικών σφαλμάτων186
  • iii. Η υποδοχή των νέων ρυθμίσεων στη θεωρία του διοικητικού δικαίου189
  • Δ. Οι συνέπειες των διαδικαστικών σφαλμάτων για το κύρος της διοικητικής πράξης στο γερμανικό δίκαιο190
  • 1. Προτεραιότητα του ουσιαστικού δικαίου έναντι του διαδικαστικού190
  • 2. Η ρύθμιση της §46 του Γερμανικού Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας195
  • α) Η αρχική διάταξη και η εφαρμογή της από τη νομολογία195
  • β) Η ισχύουσα ρύθμιση μετά την τροποποίηση του 1996198
  • γ) Οι έννομες συνέπειες της §46 ΓερμΚΔΔιαδ.201
  • δ) Η εξαίρεση από τον κανόνα: Τα «απόλυτα» διαδικαστικά σφάλματα203
  • ε) Μια αποτίμηση206
  • Ε. Η ακύρωση λόγω διαδικαστικών σφαλμάτων κατά το ενωσιακό διοικητικό δίκαιο209
  • 1. Οι συνέπειες διαδικαστικών πλημμελειών κατά την άμεση εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου από την ενωσιακή διοίκηση209
  • α) Διάκριση των διαδικαστικών τύπων σε ουσιώδεις και μη209
  • β) Ο in concreto έλεγχος της δυνατότητας επίδρασης της παράβασης στο περιεχόμενο της πράξης212
  • i. Παράβαση ουσιώδους τύπου και ουσιώδης παράβαση τύπου212
  • ii. Ειδικότερα: Η εφαρμογή του κριτηρίου του ουσιώδους του σφάλματος στα δικαιώματα άμυνας217
  • iii. Το πρόβλημα του βάρους απόδειξης219
  • 2. Οι συνέπειες των διαδικαστικών σφαλμάτων για το κύρος της πράξης κατά την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου από την εθνική διοίκηση220
  • α) Διαδικαστική αυτονομία των κρατών μελών και συνέπειες των διαδικαστικών σφαλμάτων220
  • β) Ακύρωση της διαδικαστικά πλημμελούς πράξης ως επιταγή της αρχής της αποτελεσματικότητας του ενωσιακού δικαίου224
  • i. Η αρχή της αποτελεσματικότητας ως μέσο εναρμόνισης του εθνικού και του ενωσιακού διοικητικού δικαίου224
  • ii. Η ακύρωση ως καταρχήν συνέπεια της διαδικαστικής πλημμέλειας225
  • iii. Εθνικοί κανόνες που εμποδίζουν την ακύρωση διαδικαστικά πλημμελών πράξεων226
  • γ) Η αποχή από την ακύρωση για διαδικαστικές πλημμέλειες ως επιταγή του ενωσιακού δικαίου230
  • ΣΤ. Συμπεράσματα Κεφαλαίου ΙΙ232
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ Η δικονομική προστασία των διαδικαστικά πλημμελών πράξεων: Οι αλυσιτελείς λόγοι ακυρώσεως235
  • Α. Η αλυσιτέλεια ως δικονομικό φαινόμενο235
  • 1. Εισαγωγή235
  • 2. Αλυσιτελή ένδικα βοηθήματα και αλυσιτελείς λόγοι ακυρώσεως236
  • Β. Η αλυσιτέλεια της προβολής διαδικαστικών σφαλμάτων επί πράξεων δέσμιας αρμοδιότητας της διοίκησης241
  • 1. Ο νομολογιακός κανόνας της ΣτΕ (Ολομ.) 530/2003241
  • 2. Προϋποθέσεις αλυσιτέλειας242
  • 3. Πεδίο εφαρμογής του νομολογιακού κανόνα246
  • α) Γενική εφαρμογή, με έμφαση στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων246
  • β) Ειδικότερα: Η αλυσιτέλεια σε αποφάσεις επί διοικητικών προσφυγών249
  • 4. Η κριτική στη θεωρία252
  • 5. Οι αλυσιτελείς λόγοι ακυρώσεως επί πράξεων δέσμιας αρμοδιότητας στο γαλλικό διοικητικό και στο ενωσιακό δίκαιο255
  • α) Γαλλικό δίκαιο255
  • i. Περιεχόμενο, νομική φύση και εμβέλεια του νομολογιακού κανόνα255
  • ii. Η εξαίρεση: Διαδικαστικοί κανόνες εγγυητικής φύσης259
  • iii. Η αλυσιτέλεια στις διοικητικές διαφορές ουσίας261
  • β) Αλυσιτελείς λόγοι ακυρώσεως στο ενωσιακό διοικητικό δίκαιο263
  • Γ. Από την αλυσιτέλεια επί δεσμίας αρμοδιότητας στη διερεύνηση της εσωτερικής συνάφειας μεταξύ διαδικαστικής πλημμέλειας και περιεχομένου της προσβαλλόμενης πράξης: Η αλυσιτελής προβολή της παραβίασης του δικαιώματος ακροάσεως κατά την απόφαση ΣτΕ (Ολομ.) 4447/2012266
  • 1. Η απόφαση ΣτΕ (Ολομ.) 4447/2012 και το δογματικό υπόβαθρο του νομολογιακού κανόνα266
  • 2. Το ερώτημα περί των εξουσιών του ακυρωτικού δικαστή270
  • 3. Το πεδίο εφαρμογής του νέου νομολογιακού κανόνα273
  • Δ. Προς μια διεύρυνση της θεωρίας των αλυσιτελών λόγων ακυρώσεως; Η απόφαση ΣτΕ 2589/2014274
  • Ε. Συμπεράσματα Κεφαλαίου ΙΙΙ.277
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV Ακύρωση και προστασία της διαδικαστικά πλημμελούς πράξης στο πλαίσιο της στάθμισης αντίρροπων αρχών του διοικητικού δικαίου279
  • Α. Συνταγματικές αρχές που κατατείνουν στην προστασία του κύρους της διοικητικής πράξης279
  • 1. Η προστασία της διοικητικής πράξης από διαδικαστικές πλημμέλειες ως έκφραση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης279
  • α) Ασφάλεια δικαίου279
  • β) Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης282
  • 2. Οι δικαιικές αρχές της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας της δημόσιας διοίκησης283
  • α) Περιεχόμενο και συνταγματικά ερείσματα283
  • β) Αποτελεσματικότητα, αποδοτικότητα της διοίκησης και διαδικαστικά σφάλματα285
  • Β. Ο καθορισμός των συνεπειών των διαδικαστικών σφαλμάτων για το κύρος της διοικητικής πράξης ως αποτέλεσμα μιας σύνθετης δικαιικής στάθμισης288
  • 1. Είναι η ακύρωση της διοικητικής πράξης πρόσφορο μέσο προς αποκατάσταση της διαδικαστικής νομιμότητας;288
  • 2. Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας ως παράμετρος καθορισμού των συνεπειών της διαδικαστικής παρανομίας291
  • α) Το δικαίωμα του ά. 20 παρ. 1 Συντ.291
  • β) Οι προϋποθέσεις ακύρωσης ως ρυθμίσεις ουσιαστικού διοικητικού δικαίου292
  • γ) Η προτεραιότητα της ακυρωτικής προστασίας υπό το φως του ά. 95 παρ. 1 περ. α) Συντ.296
  • 3. Ειδικότερα: Η «διακριτική ευχέρεια» του νομοθέτη ως προς τις συνέπειες της διαδικαστικής παρανομίας299
  • 4. Η σύνδεση μεταξύ διαδικαστικής και ουσιαστικής νομιμότητας της διοικητικής πράξης ως προϋπόθεση της ακύρωσης302
  • α) Η σημασία της λειτουργίας του διαδικαστικού κανόνα302
  • β) Η διατήρηση της ισχύος της διαδικαστικά πλημμελούς διοικητικής πράξης ως έκφραση της προτεραιότητας της ουσιαστικής νομιμότητας έναντι της διαδικαστικής307
  • γ) Η σημασία της έντασης του δικαστικού ελέγχου των διοικητικών πράξεων310
  • i. Δέσμια αρμοδιότητα της διοίκησης310
  • ii. Οι συνέπειες των διαδικαστικών πλημμελειών σε περίπτωση εν γένει διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης311
  • αα. Μια αντιπαραβολή του ελληνικού προς το γερμανικό διοικητικό δίκαιο311
  • ββ. Η αντίληψη του γαλλικού και του ενωσιακού διοικητικού δικαίου316
  • Γ. Η εξέλιξη του ελληνικού διοικητικού δικαίου318
  • 1. Ενίσχυση των παραγόντων στάθμισης υπέρ της προστασίας της διοικητικής πράξης318
  • α) Αυξημένη επίγνωση της ανάγκης για σταθερότητα των διοικητικών εννόμων σχέσεων318
  • β) Κλιμακούμενη πολυπλοκότητα των διοικητικών διαδικασιών320
  • γ) Εντεινόμενος δικαστικός έλεγχος της ουσιαστικής νομιμότητας320
  • 2. Η θεωρία των αλυσιτελών λόγων ακυρώσεως ως μέσο προστασίας του κύρους της διοικητικής πράξης322
  • 3. Καταληκτικές σκέψεις324
  • Βιβλιογραφία327
  • Αλφαβητικό Ευρετήριο349
  • 0
  • 0