Έκδοση: 2013
ISBN: 978-960-622-237-5
Σελίδες: 464
Συγγραφέας: Γ. Δελλής
Πρόλογος: Αθ. Ράντος

Το έργο «Η Διοικητική Δικαιοσύνη σε αναζήτηση ταχύτητας» αναλύει τη σχέση μεταξύ της ταχύτητας και της απονομής της διοικητικής δικαιοσύνης και τον τρόπο με τον οποίο οι δύο παραπάνω έννοιες συνδέονται. Με την μονογραφία του, ο συγγραφέας εστιάζει στο πρόβλημα των καθυστερήσεων της απονομής της διοικητικής δικαιοσύνης και εξηγεί τα αίτια μεταξύ των οποίων είναι η φτωχή ποιότητα νομοθετικού και διοικητικού έργου, η καταχρηστική συμπεριφορά της διοίκησης ως διαδίκου, ο δικηγορικός πληθωρισμός, οι υπερβολές του δικονομικού συστήματος. Τα διοικητικά δικαστήρια είναι περισσότερο επιβαρυμένα ποσοτικά και ποιοτικά λόγω της αναπότρεπτης διόγκωσης των διοικητικών διαφορών.

Στην εισαγωγή του έργου ο συγγραφέας εμβαθύνει στο πρόβλημα του χρόνου της διοικητικής δικαιοσύνης και επισημαίνει ότι η ταχύτητα αποτελεί αναγκαίο εννοιολογικό συμπλήρωμα, τόσο του δικαιώματος δικαστικής προστασίας όσο και της θεσμικής περιγραφής της Δικαιοσύνης. Τονίζεται ότι η ταχύτητα αποτελεί εγγύηση της δικανικής κρίσης. Εκτός από μία, αρνητικού χαρακτήρα, αξίωση σε βάρος της Πολιτείας να μην υφίστανται υπερβάσεις στην εύλογη διάρκεια της δίκης, θεμελιώνεται και ένα γενικότερο αίτημα με θετικό περιεχόμενο, να λαμβάνονται τα αναγκαία μέτρα για την επιτάχυνση των δυσλειτουργικών δικονομικών θεσμών. Εξάλλου, εάν η ταχύτητα της Δικαιοσύνης ταυτιστεί με το αίτημα της απονομής της στον «βέλτιστο», πλην όμως «εύλογο» χρόνο, αίρονται οι όποιοι φόβοι για ποιοτικές αβαρίες. Η χρήση του όρου «εύλογος» είναι αρκούντως δεκτική ερμηνείας ώστε να αποτρέπει τη μηχανιστική εφαρμογή αμιγώς ποσοτικών προσεγγίσεων αναφορικά με τη διάρκεια της δίκης. Όσο για τις παγίδες οι οποίες ενδέχεται να ανακύψουν κατά την προσπάθεια για επιτάχυνση μηχανισμών σε μόνιμη χρονική υστέρηση -όπως είναι κατεξοχήν η διοικητική Δικαιοσύνη στην Ελλάδα- το Σύνταγμα και το ευρωπαϊκό δίκαιο παρέχουν επαρκείς δικλείδες ασφαλείας.

Το έργο διακρίνεται σε πέντε κεφάλαια: Τα πρώτα δύο αντιστοιχούν στο γενικό μέρος της ανάλυσης: επιχειρείται να διατυπωθεί μία γενική θεωρία για τον τρόπο με τον οποίο οι θεμελιώδεις κανόνες του θετικού δικαίου, εθνικού και ευρωπαϊκού, επιτάσσουν (πρώτο κεφάλαιο) αλλά και οριοθετούν (δεύτερο κεφάλαιο) την ταχεία επίλυση των διοικητικών διαφορών. Τα πορίσματα της προβληματικής αυτής χρησιμοποιούνται στα επόμενα τρία κεφάλαια, τα οποία συνθέτουν το ειδικό μέρος της ανάλυσης.

Ειδικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο εξηγείται ότι στο θετικό δίκαιο, η σημασία της ταχύτητας στην απονομή της Δικαιοσύνης αναδείχθηκε πρώτα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τις αποφάσεις του με τις οποίες διαπιστώνονται παραβάσεις του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ, λόγω μη περάτωσης των δικών σε «λογική προθεσμία». Όμως, όπως επισημαίνεται από τον συγγραφέα δεν εξαντλείται στη συγκεκριμένη νομολογία. Αφενός, η σύνδεση της διάρκειας της δίκης με ένα ατομικό δικαίωμα -η υποκειμενική δηλαδή όψη της ταχύτητας- δεν αποτελεί αποκλειστικότητα της ΕΣΔΑ· θεμελιώνεται τόσο στην έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και στο εσωτερικό δίκαιο των ευρωπαϊκών κρατών, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης. Αφετέρου, η αντιμετώπιση των χρονικών αγκυλώσεων, ειδικά της διοικητικής Δικαιοσύνης, εμφανίζει και μία αντικειμενική διάσταση, την οποία αναγνωρίζει τόσο το ευρωπαϊκό όσο και το ελληνικό δίκαιο: αποσκοπεί, όχι μόνο στην προστασία των εξατομικευμένων συμφερόντων του ιδιώτη διαδίκου, αλλά και στην προάσπιση κρίσιμων πτυχών του γενικού συμφέροντος.

Στο δεύτερο κεφάλαιο ερμηνεύονται τα όρια ταχύτητας της διοικητικής δίκης. Παρά τη σημασία της, η ταχύτητα στην ένδικη επίλυση των διαφορών δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Συναρτάται με τα υπόλοιπα, ποιοτικά και οργανωτικά, χαρακτηριστικά της Δικαιοσύνης, ιδίως εκείνα τα οποία έχουν σχέση με την πληρότητα, την αποτελεσματικότητα και τη θεσμική ανεξαρτησία του δικαστικού έργου.

Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφονται και αξιολογούνται οι νομοθετικές ρυθμίσεις οι οποίες εισήχθησαν στην Ελλάδα κατά την τελευταία πενταετία, με στόχο την επιτάχυνση και τον εξορθολογισμό της διοικητικής Δικαιοσύνης ως σύστημα. Προσεγγίζονται συστηματικά τα πρόσφατα μέτρα για την επιτάχυνση της διοικητικής δίκης. Οι κυριότερες μεταρρυθμίσεις περιέχονται σε τρία νομοθετήματα: τον Ν 3659/2008, «Βελτίωση και επιτάχυνση των διαδικασιών της δίκης στα διοικητικά δικαστήρια και άλλες διατάξεις», τον Ν 3900/2010, «Εξορθολογισμός διαδικασιών και επιτάχυνση της διοικητικής δίκης και άλλες διατάξεις» και τον Ν 4055/2012, «Δίκαιη δίκη και εύλογη διάρκεια αυτής».

Το τέταρτο κεφάλαιο αφιερώνεται στα εργαλεία που χρησιμοποιεί πλέον το εθνικό δίκαιο ώστε να προασπίσει το υποκειμενικό δικαίωμα των διαδίκων για την εκδίκαση των υποθέσεών τους σε εύλογο χρόνο και αναλύονται οι εθνικές διαδικασίες για την προάσπιση του δικαιώματος στην εύλογη διάρκεια. Ειδικότερα αναπτύσσονται η αίτηση επιτάχυνσης και η αίτηση «δίκαιης ικανοποίησης» για υπερβολική διάρκεια της διοικητικής δίκης που εισήχθησαν με τον Ν 4055/2012.

Το πέμπτο κεφάλαιο εστιάζεται σε τρεις ειδικότερες θεματικές, οι οποίες είναι σκόπιμο, να απασχολήσουν την ελληνική έννομη τάξη, διότι συνδέονται άμεσα με τη μείωση του φόρτου των διοικητικών δικαστηρίων, την αριθμητική δηλαδή μέθοδο της επιτάχυνσης: πρώτον, την εναλλακτική επίλυση των διοικητικών διαφορών· δεύτερον, τις λειτουργίες τις οποίες θα μπορούσε να επιτελέσει ο διοικητικός δικαστής, όχι μόνο κατά την εκδίκαση μίας υπόθεσης, αλλά και έξω, πριν ή μετά από αυτή, για να κατευθύνει τη δράση των κρατικών οργάνων προς τη νομιμότητα· τρίτον, την κάλυψη των οργανωτικών ελλειμμάτων της διοικητικής δικαιοσύνης.

Στο τέλος του έργου παρατίθεται συμπληρωματικός πίνακας με Αποφάσεις του ΕΔΔΑ κατά Ελλάδος και Αποφάσεις ΕΔΔΑ κατά άλλων κρατών. Το έργο συνοδεύεται από εύχρηστο, αναλυτικό αλφαβητικό ευρετήριο.

  • 0
  • Αντί Εισαγωγής38
  • Ο χρόνος της διοικητικής δίκης, ως πρόβλημα και ως προβληματική38
  • Α. Μερικές σκέψεις για τη σχέση της διοικητικής Δικαιοσύνης με το χρόνο38
  • α) Δεν υφίσταται Δικαιοσύνη χωρίς ταχύτητα39
  • β) Το διακύβευμα της ταχύτητας είναι σημαντικότερο για τη διοικητική Δικαιοσύνη41
  • γ) Η βέλτιστη σχέση μεταξύ ταχύτητας και ποιότητας της Δικαιοσύνης αποτυπώνεται στον «εύλογο» χαρακτήρα του χρόνου απονομής της42
  • Β. Τα αίτια των καθυστερήσεων45
  • α) Ο πολλαπλασιασμός των διοικητικών διαφορών48
  • β) Οι αλλαγές στη φύση των διοικητικών διαφορών και η σημασία για την επίλυσή τους σε εύλογο χρόνο52
  • Γ. Επιτάχυνση της διοικητικής Δικαιοσύνης, μεθοδολογικά προλεγόμενα57
  • α) Οι μέθοδοι της επιτάχυνσης58
  • β) Επιτάχυνση, ένα πολυεπίπεδο εγχείρημα62
  • Πρώτο Κεφάλαιο68
  • Η εύλογη διάρκεια της διοικητικής δίκης ως θεμελιώδης επιταγή68
  • Ι. Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου68
  • Α. Ο χρόνος απονομής της Δικαιοσύνης, προτεραιότητα για τα όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης68
  • α) Η ταχύτητα ως συνιστώσα της δίκαιης δίκης κατά το άρθρο 6§1 ΕΣΔΑ68
  • β) Οι αδυναμίες στην αποκατάσταση του παραβιαζόμενου δικαιώματος και η ενεργοποίηση του άρθρου 13 ΕΣΔΑ75
  • γ) Η παρέμβαση του Στρασβούργου στα εθνικά δικονομικά συστήματα: από την Επιτροπή Υπουργών, στις «πιλοτικές» αποφάσεις του ΕΔΔΑ78
  • Β. Η ελληνική διοικητική Δικαιοσύνη στο μικροσκόπιο του Στρασβούργου81
  • α) Η ανάδειξη του προβλήματος81
  • β) Η απόφαση Αθανασίου/Ελλάδα (2010)83
  • γ) Η επόμενη μέρα μετά την απόφαση Αθανασίου85
  • ΙΙ. Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των μελών της88
  • Α. Στο δίκαιο της ΕΕ88
  • Β. Στο εσωτερικό δίκαιο, κρατών-μελών της ΕΕ92
  • ΙΙΙ. Ελληνικό δίκαιο94
  • Α. Η υποκειμενική όψη της ταχύτητας: η εύλογη διάρκεια ως δικαίωμα στο ελληνικό δίκαιο94
  • Β. Η αντικειμενική όψη της ταχύτητας: γενικό συμφέρον και επίλυση της διοικητικής διαφοράς στον κατάλληλο χρόνο, ιδίως σε περίοδο οικονομικής κρίσης99
  • Δεύτερο Κεφάλαιο106
  • Τα όρια ταχύτητας της διοικητικής δίκης106
  • Ι. Ταχύτητα και ποιοτικά χαρακτηριστικά του δικαιώματος δικαστικής προστασίας106
  • Α. Η αναγκαία πρόσβαση στη Δικαιοσύνη107
  • α) Μη οικονομικά εμπόδια πρόσβασης107
  • β) Οικονομικά εμπόδια πρόσβασης110
  • γ) Πρόσβαση σε δικαστή με επαρκείς εξουσίες112
  • Β. Τα sine qua non χαρακτηριστικά της ένδικης διαδικασίας και της δικαστικής απόφασης115
  • α) Κατ’αντιμωλία διαδικασία και ισότητα των όπλων115
  • β) Δημοσιότητα της διαδικασίας117
  • γ) Αιτιολογία της απόφασης119
  • δ) Ένδικα μέσα121
  • Γ. Τα sine qua non χαρακτηριστικά του φορέα παροχής δικαστικής προστασίας122
  • α) Δικαστήριο ...122
  • β) ... ανεξάρτητο και αμερόληπτο124
  • ΙΙ. Ταχύτητα και οργανωτικά χαρακτηριστικά της ελληνικής, διοικητικής Δικαιοσύνης127
  • Α. Τα συνταγματικά όρια της επιτάχυνσης, στο όνομα της δικαστικής ανεξαρτησίας128
  • α) Η μαξιμαλιστική θεώρηση για το αυτοδιοίκητο της Δικαιοσύνης και το ανέλεγκτο του δικαστικού λειτουργήματος129
  • β) Η επέμβαση των δικαστηρίων στην εκπόνηση κανόνων για την οργάνωση της διοικητικής Δικαιοσύνης133
  • Β. Επιτάχυνση και συνταγματικός ρόλος του Συμβουλίου της Επικρατείας136
  • III. Επίμετρο: Στην αναζήτηση μίας «ορθολογικής» επιτάχυνσης141
  • Τρίτο Κεφάλαιο149
  • Η συστημική προσέγγιση: τα πρόσφατα μέτρα για την επιτάχυνση της διοικητικής δίκης149
  • Ι. Αναδιανομή ρόλων στο εσωτερικό της διοικητικής Δικαιοσύνης: στην αναζήτηση μιας νέας αρχιτεκτονικής149
  • Α. Η ανακατανομή των διοικητικών διαφορών: από τον υδροκεφαλισμό, στη δικονομία-σταυρόλεξο149
  • α) Οι πρόσφατες νομοθετικές μεταβολές150
  • β) Κριτική αξιολόγηση155
  • ι) Θετικές επιμέρους διατάξεις ...155
  • ιι) ... σε ένα σχιζοφρενές δικονομικό περιβάλλον ...157
  • ιιι) ... που χρειάζεται συνολική και θαρραλέα επανεξέταση160
  • Β. «Ου παντός πλειν» στο ανώτατο δικαστήριο. Διήθηση, μετάλλαξη ή ... εξάλειψη των ενδίκων μέσων μετά το Ν 3900/2010165
  • α) Το φίλτρο του άρθρου 12 του Ν 3900/2010 και η αυστηρή εφαρμογή του από τη νομολογία167
  • β) Οι αμφιβολίες για τη συνταγματικότητα και την ορθότητα του φίλτρου172
  • ι) Ζητήματα συνταγματικότητας172
  • ιι) Ζητήματα ορθολογικότητας174
  • Γ. Διαδικασίες «ασανσέρ» στο ΣτΕ. Μεταξύ καθοδήγησης και συγκέντρωσης της δικαστικής κρίσης181
  • α) Οι μηχανισμοί έλξης και παραδειγματικής επίλυσης ζητημάτων ή διαφορών από το Συμβούλιο της Επικρατείας181
  • ι) Η πρώτη προσπάθεια για οργάνωση πρότυπης δίκης με το Ν 3659/2008182
  • ιι) Η πρότυπη ή πιλοτική δίκη του άρθρου 1§1 του Ν 3900/2010184
  • ιιι) Η υποβολή προδικαστικού ερωτήματος κατά το άρθρο 1§2 του Ν 3900/2010194
  • ιv) Η κατά παρέκκλιση άσκηση ενδίκων μέσων, σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ν 3900/2010196
  • β) Αποτίμηση των διαδικασιών έλξης και παραδειγματικής επίλυσης των διοικητικών διαφορών από το ΣτΕ198
  • ι) Η συνταγματικότητα του θεσμού198
  • ιι) Η σκοπιμότητα και η ευρύτερη σημασία του θεσμού201
  • ΙΙ. Επί μέρους ρυθμίσεις σε αναζήτηση ταχύτητας ... και συστήματος207
  • Α. Η αναμόρφωση των δικαστικών σχηματισμών207
  • α) Η κάμψη της συλλογικότητας στην απονομή της διοικητικής Δικαιοσύνης207
  • β) Η εκδίκαση των διοικητικών διαφορών «σε συμβούλιο»213
  • γ) Η ίδρυση ειδικών τμημάτων220
  • Β. Δικονομικά «μερεμέτια»222
  • α) Σημειακές παρεμβάσεις στη διοικητική δίκη, μη οικονομικού χαρακτήρα223
  • ι) Δικονομικές ρυθμίσεις για την καλύτερη οργάνωση του δικαστικού έργου223
  • ιι) Η ατελής δικονομική μεταχείριση της Διοίκησης227
  • ιιι) Συντόμευση της δίκης στα στάδια της συζήτησης και της διάσκεψης - ο ακρωτηριασμός της εισήγησης στην ακυρωτική δίκη231
  • β) Ζητήματα από την αύξηση του κόστους της διοικητικής δίκης236
  • ι) Αύξηση του κόστους για τον ιδιώτη διάδικο που καταφεύγει στη Δικαιοσύνη ...237
  • ιι) ... αλλά χαμηλά δικαστικά έξοδα για το διάδικο ο οποίος καθυστερεί ή χάνει τη δίκη...241
  • ιιι) ... και διασφάλιση μίας «φθηνής» δίκης για τη Διοίκηση242
  • γ) Επιτάχυνση και ειδικά δικονομικά καθεστώτα243
  • ι) Επείγουσες διαδικασίες και σύζευξη της προσωρινής με την οριστική δικαστική προστασία244
  • ιι) Η «ψευδοεπιτάχυνση» των φορολογικών και τελωνειακών διαφορών: ταμειακό συμφέρον και στρεβλή δικονομία της κρίσης248
  • Τέταρτο Κεφάλαιο257
  • Η ατομοκεντρική προσέγγιση: εθνικές διαδικασίες για την προάσπιση του δικαιώματος στην εύλογη διάρκεια257
  • Ι. Η αίτηση επιτάχυνσης257
  • Α. Προϋποθέσεις και διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων επιτάχυνσης257
  • Β. Αίτηση επιτάχυνσης και άλλα μέσα επίσπευσης της διοικητικής δίκης262
  • Γ. Η σημασία της αίτησης επιτάχυνσης264
  • II. Η αίτηση «δίκαιης ικανοποίησης» για υπερβολική διάρκεια της διοικητικής δίκης ή «το Στρασβούργο εν Αθήναις»268
  • Α. Τα οργανωτικά και διαδικαστικά χαρακτηριστικά της αίτησης για δίκαιη ικανοποίηση268
  • α) Ένα ειδικό ένδικο βοήθημα ενώπιον του δικαστηρίου στο οποίο καταγράφεται η καθυστέρηση268
  • ι) Η δικονομική αυτοτέλεια της αίτησης για δίκαιη ικανοποίηση269
  • ιι) Το δικαστήριο και ο δικαστής της αίτησης για δίκαιη ικανοποίηση275
  • β) Το δικονομικό πλαίσιο της αίτησης για δίκαιη ικανοποίηση279
  • ι) Τα μέρη της διαδικασίας279
  • ιι) Οι προϋποθέσεις του παραδεκτού281
  • ιιι) Τα στάδια και η διάρκεια της διαδικασίας289
  • ιν) Η απόφαση και η εκτέλεσή της291
  • Β. Οι ουσιαστικές προϋποθέσεις και ο προσδιορισμός της δίκαιης ικανοποίησης293
  • α) Αναζητώντας την εύλογη διάρκεια της διοικητικής δίκης293
  • ι) Μία εκτίμηση ad hoc αλλά σε ένα, γενικά αποδεκτό, χρονικό πλαίσιο...293
  • ιι) ... στη βάση συγκεκριμένων κριτηρίων296
  • αα) Η συμπεριφορά του αιτούντος τη δίκαιη ικανοποίηση297
  • ββ) Η πολυπλοκότητα της υπόθεσης298
  • γγ) Η στάση των αρμόδιων κρατικών αρχών301
  • δδ) Το διακύβευμα της δίκης304
  • β) Η επιδίκαση δίκαιης ικανοποίησης306
  • ι) Η φύση της ζημίας και η έκταση της αποκατάστασής της307
  • αα) Ηθική και υλική ζημία307
  • ββ) «Δίκαιη» και «πλήρης» χρηματική αποκατάσταση310
  • ιι) Η μέθοδος για τον επί μέρους υπολογισμό της δίκαιης ικανοποίησης313
  • αα) Η τιμή βάσης, ειδικά για την ηθική βλάβη313
  • ββ) Η χρονική συνιστώσα315
  • γγ) Τα κριτήρια της εύλογης διάρκειας ως κριτήρια επιμέτρησης316
  • δδ) Τα εναλλακτικά μέσα αποκατάστασης318
  • Πέμπτο Κεφάλαιο324
  • Οι χαμένες ευκαιρίες324
  • Ι. Αγνοώντας την εναλλακτική επίλυση των διοικητικών διαφορών324
  • Α. Η σημασία και οι μορφές εναλλακτικής επίλυσης των διοικητικών διαφορών324
  • Β. Η εναλλακτική επίλυση ως υπερεθνική επιταγή και ως εθνική επιλογή σε άλλες έννομες τάξεις329
  • α) Ευρωπαϊκό Δίκαιο330
  • β) Αγγλοσαξωνικό Δίκαιο332
  • γ) Ηπειρωτικό δίκαιο335
  • Γ. Η εναλλακτική επίλυση των διοικητικών διαφορών στην Ελλάδα341
  • α) Ενδικοφανείς και προδικαστικές προσφυγές341
  • β) Άλλα μέσα εναλλακτικής επίλυσης347
  • γ) Συμπέρασμα352
  • ΙΙ. Εμμένοντας στα παραδοσιακά μέσα δράσης του διοικητικού δικαστή354
  • Α. Η προληπτική θεραπεία: η συμβουλευτική λειτουργία του διοικητικού δικαστή355
  • Β. Η «αθωωτική» θεραπεία: η διάσωση της προσβαλλόμενης διοικητικής πράξης359
  • α) Εξετάζοντας τη λυσιτέλεια των τυπικών ελαττωμάτων360
  • β) Διορθώνοντας τις πλημμέλειες της αιτιολογίας364
  • γ) Περιορίζοντας τον αυτεπάγγελτο δικαστικό έλεγχο366
  • Γ. Η θεραπεία μετά την «καταδίκη»: ο ρόλος του διοικητικού δικαστή κατά την αποδοχή του ένδικου βοηθήματος367
  • α) Ο προσδιορισμός στο χρόνο, των συνεπειών την ακυρωτικής απόφασης368
  • β) Ο προσδιορισμός του τρόπου θεραπείας της διοικητικής παρανομίας371
  • ΙΙΙ. Διαιωνίζοντας τα οργανωτικά ελλείμματα της διοικητικής Δικαιοσύνης378
  • Α. Ένα κενό στρατηγικής: η αδιαφορία για την οργανωτική αποτελεσματικότητα της διοικητικής Δικαιοσύνης378
  • Β. Τα επί μέρους προβλήματα381
  • α) Ελλείμματα σε ανθρώπινους πόρους και υποδομές381
  • β) Ελλείμματα στη διαχείριση του δικαστικού έργου385
  • γ) Ελλείμματα στην αξιολόγηση του δικαστικού έργου391
  • Συμπεράσματα397
  • Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία407
  • Βιβλιογραφία στην Ελληνική Γλώσσα417
  • Α. Αποφάσεις ΕΔΔΑ κατά Ελλάδας437
  • Β. Αποφάσεις ΕΔΔΑ κατά άλλων κρατών444
  • Ευρετήριο453
  • 0
  • 0