Έκδοση: 2017
ISBN: 978-960-622-265-8
Σελίδες: ΧΧΙΙ +266
Συγγραφέας: Ε. Μαργαρίτης
Πρόλογος: Δ. Λιάππης

Αντικείμενο της μονογραφίας αποτελεί η μελέτη του συστήματος κτήσης της κληρονομίας υπό τον Αστικό Κώδικα.

Ο συγγραφέας αναλύει την εξαγγελία του νόμου περί «αυτοδίκαιου» της κτήσης της κληρονομίας, δηλαδή την πρόβλεψη περί κτήσης της κληρονομίας από τον καλούμενο ως κληρονόμο επειδή ο ίδιος ο νόμος το προβλέπει (“ipso jure” κτήση της κληρονομίας), ήδη κατά τη στιγμή του θανάτου του κληρονομούμενου, στιγμή που ορίζεται ως επαγωγή της κληρονομίας (“ipso morte” κτήση της κληρονομίας). Αναζητούνται οι δικαιοηθικές αρχές πίσω από το ισχύον σύστημα κτήσης της κληρονομίας και αναδεικνύεται η πλασματική κτήση της κληρονομίας ως τελειοποίηση του συστήματος της κτήσης της κληρονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, ο προσδιορισμός του χρονικού σημείου της έναρξης της προθεσμίας αποποίησης έχει καθοριστική σημασία.

Το ισχύον στην Ελλάδα δίκαιο εξετάζεται συγκριτικά προς συστήματα που ισχύουν σε άλλες έννομες τάξεις, μετά την εξέταση της λειτουργίας των συστημάτων κτήσης της κληρονομίας σε διάφορες ιστορικές περιόδους, ιδίως κατά τις φάσεις εξέλιξης του Ρωμαϊκού Δικαίου. Μέσω της σύγκρισης διαφορετικών νομοθετικών επιλογών, κατηγοριοποιούνται τα συστήματα κτήσης της κληρονομίας και αναδεικνύονται τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα κάθε συστήματος.

Αποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας ως δικαιοπραξίες στο επίκεντρο του συστήματος κτήσης της κληρονομίας, εξετάζονται και ως προς τη νομική τους φύση, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δυνατότητα μερικής αποδοχής/ αποποίησης της κληρονομίας, με την ανάδειξη περιπτώσεων «γνήσιας» και «μη γνήσιας» μερικής αποδοχής/ αποποίησης.

Τέλος, αναλύεται από το συγγραφέα και το σύστημα κτήσης των κληροδοσιών με ανάλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν ιδίως στην περίπτωση της κληροδοσίας με εμπράγματη ενέργεια.

  • 0
  • § 1. Εισαγωγή1
  • Ι. Το σύστημα της κληρονομικής διαδοχής κατά τον ΑΚ1
  • 1. Η σημασία της κληρονομικής διαδοχής1
  • 2. Οι θεμελιώδεις αρχές της κληρονομικής διαδοχής5
  • α. Η αρχή της αναγνώρισης του ιδιωτικού κληρονομικού δικαιώματος6
  • β. Η ελευθερία διαθέσεως8
  • γ. Η αναγνώριση του «οικογενειακού κληρονομικού δικαιώματος»10
  • αα. Ως προς την εξ αδιαθέτου διαδοχή10
  • ββ. Η ratio της πρόβλεψης της νόμιμης μοίρας12
  • δ. Η καθολικότητα της κληρονομικής διαδοχής και η προστασία των δανειστών της κληρονομίας13
  • αα. Η καθολικότητα της κληρονομητής περιουσίας14
  • αα. i. Δεν είναι όλη η περιουσία του προσώπου κληρονομητή14
  • αα. ii. Κριτήριο διάκρισης κληρονομητών και μη εννόμων σχέσεων15
  • αα. iii. Η ειδική περίπτωση των οικογενειακών εγγράφων και κειμηλίων16
  • αα. iv. Ιδίως η καθολικότητα στη μεταβίβαση των χρεών της κληρονομίας17
  • ββ. Καθολικότητα ακόμα και στην περίπτωση εγκατάστασης επί δήλου17
  • γγ. Η κληρονομία δεν αποτελεί αυτοτελές δικαίωμα18
  • δδ. Καθολικότητα στον τρόπο διαδοχής18
  • εε. Καθολικότητα στην αιτία διαδοχής19
  • ε. Η αρχή της αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας19
  • ΙΙ. Εισαγωγή στο αντικείμενο της μελέτης22
  • § 2. Ιστορική αναδρομή στις νομοθετικές επιλογές περί κτήσης της κληρονομίας25
  • Ι. Το αρχαίο ελληνικό (αττικό) δίκαιο25
  • 1. Σύντομη εισαγωγή25
  • 2. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας26
  • ΙΙ. Το Ρωμαϊκό Δίκαιο28
  • 1. Το αρχαϊκό και προκλασικό ρωμαϊκό δίκαιο28
  • α. Περί κληρονομικής διαδοχής στο αρχαϊκό ρωμαϊκό δίκαιο 28
  • β. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας31
  • 2. Το κλασικό ρωμαϊκό δίκαιο33
  • α. Τα είδη της κληρονομικής διαδοχής του κλασικού ρωμαϊκού κληρονομικού δικαίου33
  • αα. Η hereditas33
  • ββ. Η bonorum possessio34
  • ββ.i. Adiuvandi iuris civilis gratia35
  • ββ.ii. Supplendi iuris civilis gratia36
  • ββ.iii. Corrigendi iuris civilis gratia36
  • β. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας36
  • αα. Κτήση της hereditas του ius civile37
  • αα.i. Necesasarii37
  • αα.ii. Extranei39
  • αα.iii. Λοιπές προϋποθέσεις αποδοχής και αποποίησης της κληρονομίας40
  • ββ. Bonorum possessio42
  • γγ. Η «σχολάζουσα κληρονομία»43
  • 3. Μετακλασικό ρωμαϊκό, ιδίως Ιουστινιάνειο, κληρονομικό δίκαιο45
  • α. Σύντομη επισκόπηση45
  • β. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας45
  • γ. Η «σχολάζουσα κληρονομία» 49
  • ΙΙΙ. Το Βυζαντινό Δίκαιο49
  • 1. Γενικά49
  • 2. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας50
  • ΙV. Το ισχύσαν στην Ελλάδα σύστημα επαγωγής και κτήσης της κληρονομίας πριν την εισαγωγή του ΑΚ51
  • 1. Σύντομα για το προ του ΑΚ δικαϊκό στην Ελλάδα καθεστώς51
  • 2. Επαγωγή και κτήση της κληρονομίας52
  • 3. Χαρακτηριστικά της αποδοχής της κληρονομίας54
  • 4. Απαλλαγή των sui από την κληρονομία55
  • 5. Η «παραίτηση» ή «αποποίηση» των extranei από την κληρονομία55
  • 6. Το κληρονομητό της αποδοχής και αποποίησης/αποχής από την κληρονομία58
  • V. Ενδιάμεσο συμπέρασμα59
  • § 3. Η αυτοδίκαιη και κατά το θάνατο του κληρονομούμενου κτήση της κληρονομίας61
  • Ι. Η ipso jure και ipso morte κτήση της κληρονομίας ως συνειδητές νομοθετικές επιλογές61
  • 1. Το ισχύον δίκαιο61
  • 2. H αυτοδίκαιη (ipso jure) κτήση της κληρονομίας ειδικότερα62
  • α. Κτήση της κληρονομίας «δυνάμει του νόμου»62
  • αα. Κτήση της κληρονομίας μόνο λόγω της επαγωγής62
  • ββ. Ειδικότερα η έννοια της επαγωγής της κληρονομίας64
  • β. Η διπλή λειτουργία του δικαιώματος αποποίησης στο σύστημα της αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας66
  • αα. Η αποποίηση της κληρονομίας ως πραγμάτωση της αρχής «ουδείς άκων κληρονόμος»66
  • ββ. Η απώλεια του δικαιώματος αποποίησης ως τελειοποίηση του συστήματος αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας68
  • ββ.i. Η σημασία της πλασματικής αποδοχής της κληρονομίας68
  • ββ.ii. Αναδρομικότητα ή όχι της αποποίησης;71
  • ββ.iii. Η προστασία των τρίτων ως πρόσθετο κριτήριο δικαιολόγησης της πλασματικής κτήσης της κληρονομίας72
  • γγ. Ελαστικοποίηση του αυστηρού δικαίου της αποποίησης της κληρονομίας74
  • γ. Η θέση της αποδοχής στο σύστημα της αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας75
  • αα. Ο συμπληρωματικός χαρακτήρας της αποδοχής75
  • ββ. Αποκλίνουσες θέσεις79
  • ββ.i. Το δικαίωμα προσδοκίας του Endemann79
  • ββ.ii. Η θεωρία του von Lübtow περί ανάγκης δήλωσης υπεισέλευσης στην κληρονομία80
  • ββ.iii. Σύντομη κριτική81
  • 3. H ipso morte κτήση της κληρονομίας.82
  • α. Χρόνος κτήσης της κληρονομίας ο χρόνος θανάτου του κληρονομούμενου82
  • β. Οι διαφορετικές δυνατότητες νομοθετικής ρύθμισης83
  • 4. Οι δικαιοηθικές αρχές πίσω από την υιοθέτηση του συστήματος της αυτοδίκαιης κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου κτήσης της κληρονομίας85
  • 5. Οι διατάξεις περί αποδοχής και αποποίησης της κληρονομίας ως αναγκαστικό δίκαιο89
  • II. Οι συνέπειες της αυτοδίκαιης αλλά προσωρινής κτήσης της κληρονομίας κατά το θάνατο του κληρονομούμενου92
  • 1. Η σημασία της πρόβλεψης92
  • 2. Συνέπεια του προσωρινού χαρακτήρα της κτήσης93
  • α. Κτήση αυτοδίκαιη υπό διαλυτική αίρεση93
  • β. Τρόποι προστασίας του κληρονόμου94
  • γ. Αναδρομική ανατροπή της σύγχυσης των περιουσιών;101
  • αα. Η ανάμειξη των περιουσιών101
  • ββ. Άλλες συνέπειες της αναδρομικής λειτουργίας της αποποίησης της κληρονομίας – ιδίως η τύχη των εκκρεμών διαθέσεων του προσωρινού κληρονόμου104
  • δ. Διάσπαση της αυτοδίκαιης κτήσης της κληρονομίας ως προς τα εμπράγματα δικαιώματα επί ακινήτων;106
  • αα. Η ρύθμιση του νόμου 106
  • ββ. Κτήση των κληρονομιαίων ακινήτων ipso jure;108
  • γγ. Η νομική κατάσταση του κληρονομιαίου ακινήτου από τη στιγμή της επαγωγής μέχρι τη μεταγραφή της αποδοχής110
  • § 4. Συγκριτική επισκόπηση των ρυθμίσεων άλλων εννόμων τάξεων και σύγκριση των διαφόρων συστημάτων κτήσηςτης κληρονομίας118
  • Ι. Δικαιοσυγκριτικές παρατηρήσεις118
  • 1. Γερμανία118
  • 2. Αυστρία120
  • 3. Ελβετία122
  • 4. Βέλγιο123
  • 5. Γαλλία124
  • 6. Ηνωμένο Βασίλειο126
  • 7. Ιρλανδία129
  • 8. Ισπανία131
  • 9. Ιταλία133
  • 10. Κύπρος134
  • 11. Ολλανδία135
  • 12. Ρωσία136
  • 13. Πορτογαλία137
  • 14. Τουρκία137
  • ΙΙ. Σύνοψη των συστημάτων κτήσης της κληρονομίας και κριτική τους139
  • 1. Διαφορετικές νομοθετικές επιλογές139
  • 2. Κριτική των συστημάτων141
  • § 5. Aποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας ως δικαιοπραξίες147
  • Ι. Η αποδοχή κληρονομίας147
  • 1. Νομική φύση147
  • 2. Ειδικές ρυθμίσεις περί της αποδοχής148
  • α. Ως προς την προσθήκη αίρεσης ή προθεσμίας148
  • β. Ως προς το χρόνο και το λόγο της επαγωγής149
  • 3. Είδη αποδοχής153
  • α. Μέσω ρητής δήλωσης153
  • β. Σιωπηρά154
  • γ. Πλασματική αποδοχή157
  • 4. Ακυρωσία αποδοχής158
  • α. Εφαρμογή των διατάξεων περί ακύρωσης λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής158
  • β. Περιπτώσεις160
  • αα. Το συνήθως συμβαίνον160
  • ββ. Ιδίως η περίπτωση της παραμέλησης της προθεσμίας αποποίησης 161
  • γγ. Ιδιότητες του κληρονομούμενου ή της κληρονομίας165
  • 5. Άσκηση του δικαιώματος ακύρωσης και συνέπειες166
  • ΙΙ. Η αποποίηση της κληρονομίας168
  • 1. Νομική φύση της αποποίησης168
  • 2. Ιδιαιτερότητες στην αποποίηση της κληρονομίας170
  • 3. Προσωποπαγής χαρακτήρας της αποποίησης171
  • 4. Η προθεσμία της αποποίησης172
  • α. Η ρύθμιση του νόμου172
  • β. Η προθεσμία αποποίησης για τους ανίκανους για δικαιοπραξία175
  • 5. Συνέπεια της αποποίησης177
  • 6. Ακυρωσία της αποποίησης178
  • § 6. Μερική αποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας ως εξαιρέσεις από την αρχή του αυτοδίκαιου της κτήσης της181
  • Ι. Η αρχή του αδιαιρέτου της αποδοχής και της αποποίησης της κληρονομίας181
  • ΙΙ. Η προβληματική του παρόντος κεφαλαίου183
  • ΙΙΙ. Μη γνήσιες περιπτώσεις μερικής αποποίησης184
  • 1. Κλήση στην ίδια μερίδα από διαφορετικούς λόγους επαγωγής184
  • α. Η ρύθμιση του νόμου184
  • β. Η ratio της ρύθμισης185
  • γ. Πεδίο εφαρμογής186
  • αα. Ευθεία εφαρμογή της διάταξης186
  • αα.i. Προϋποθέσεις εφαρμογής186
  • αα. ii. Η «γενική αποποίηση» ως λόγος αποκλεισμού της εφαρμογής διάταξης αυτής190
  • ββ. Η αντίστροφη περίπτωση191
  • δ. Κριτική της ρύθμισης193
  • αα. Η γενετική εξήγηση της διάταξης194
  • ββ. Η αναγκαιότητα της ρύθμισης στο ελληνικό δίκαιο196
  • 2. Κατάτμηση της κληρονομίας λόγω του εφαρμοστέου στην κληρονομική διαδοχή δικαίου200
  • IV. Γνήσιες περιπτώσεις μερικής αποποίησης201
  • 1. Πολλαπλή επαγωγή201
  • α. Η νομοθετική ρύθμιση201
  • β. Προϋποθέσεις202
  • αα. Κλήση από τον ίδιο ή διαφορετικούς λόγους 202
  • ββ. Κλήση σε περισσότερες μερίδες203
  • ββ. i. Στην περίπτωση της εξ αδιαθέτου διαδοχής203
  • ββ. ii. Στην περίπτωση της εκ διαθήκης διαδοχής204
  • ββ. iii. Η περίπτωση της κατά προσαύξηση επαχθείσας μερίδας205
  • γγ. Ο διαθέτης να μην έχει ορίσει άλλως206
  • γ. Πρακτική σημασία της διάταξης206
  • 2. Η άσκηση του δικαιώματος αποδοχής/αποποίησης από τους κληρονόμους του κληρονόμου που απεβίωσε208
  • α. Σύντομα η προβληματική208
  • β. Η αποποίηση της αρχικής κληρονομίας ως μερική αποποίηση της κληρονομίας του κληρονόμου209
  • αα. Προκατανόηση του προβλήματος209
  • ββ. Μία ή περισσότερες κληρονομιαίες μερίδες;211
  • γγ. Η μη διάσπαση της δεύτερης κληρονομίας212
  • δδ. Προθεσμία προς αποποίηση της αρχικής μερίδας213
  • εε. Τρόπος άσκησης των δικαιωμάτων217
  • γ. H αποποίηση της μερίδας από τον κληρονόμο του θανόντος κληρονόμου ως μερική αποποίηση της αρχικής κληρονομιαίας μερίδας218
  • αα. Το γράμμα του νόμου218
  • ββ. Η τύχη της μερίδας μετά την αποποίηση220
  • V. Το κληρονομητό του δικαιώματος αποδοχής /αποποίησης του κληρονομικού καταπιστεύματος223
  • § 7. Η κτήση των κληροδοσιών225
  • Ι. Εισαγωγικά περί κληροδοσιών225
  • ΙΙ. Ιστορικά στοιχεία225
  • 1. Η γέννηση του θεσμού των κληροδοσιών225
  • 2. Επαγωγή και κτήση των κληροδοσιών στο ρωμαϊκό δίκαιο 227
  • α. Επαγωγή της κληροδοσίας227
  • β. Η κτήση της κληροδοσίας228
  • ΙΙΙ. Το ισχύον Δίκαιο229
  • 1. Επαγωγή και κτήση της κληροδοσίας 229
  • 2. Η κτήση του κληροδοτήματος231
  • 3. Αποδοχή και αποποίηση της κληροδοσίας235
  • α. Αποδοχή της κληροδοσίας235
  • αα. Γενικά235
  • ββ. Ειδικότερα η ανάγκη περιέλευσης σε τρίτον της περί αποδοχής δήλωσης βούλησης της per vindicationem κληροδοσίας238
  • γγ. Ειδικότερα η προθεσμία της περί αποδοχής δήλωσης βούλησης της per vindicationem κληροδοσίας240
  • β. Αποποίηση της κληροδοσίας241
  • ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ249
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: Η εξ αδιαθέτου διαδοχή249
  • ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ: Αποδοχή και αποποίηση της κληρονομίας251
  • § 8. Πορίσματα της έρευνας244
  • ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ253
  • ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ265
  • 0
  • 0