Έκδοση: 2018
ISBN: 978-960-622-604-5
Σελίδες: 440
Συγγραφέας: Π. Παπανικολάου
Πρόλογος: Μ. Κρανιδιώτη

Το παρόν έργο «Το Περιβαλλοντικό Θύμα» εξετάζει το επίμαχο ζήτημα της θυματοποίησης του περιβάλλοντος, δηλαδή εκφάνσεων του (φυσικού) περιβάλλοντος ως θύματος και συνεπακόλουθα, της εκπροσώπησής του, στο πλαίσιο της ποινικής δικαιοσύνης. Συγκεκριμένα, η συγγραφέας καλύπτει, διαχρονικά, σε έκταση και με πληρότητα, το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τα εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος, όπου προσεγγίζει, με κριτικό πνεύμα, τα θεμέλια και τις δομές του ποινικού συστήματος και του διοικητικού πλαισίου, ενώ παράλληλα, προβαίνει σε εύστοχη ανάλυση καίριων ζητημάτων, όπως του ζητήματος της πολυνομίας ή της εν τοις πράγμασι εφαρμογής των νόμων, όσον αφορά το εν λόγω πεδίο.

Επίσης, παρουσιάζει, αφαιρετικά τις εγκληματολογικές θεωρητικές προσεγγίσεις που καλύπτουν τη θεματική των περιβαλλοντικών εγκλημάτων, τις επεξεργάζεται σε βάθος και τις συνθέτει, σε πλήρη εξισορρόπηση μεταξύ τους, ως προς τα αντιτιθέμενα επιχειρήματα, ενόψει του ιδεώδους της αντικειμενικότητας που υπαγορεύεται από τους κανόνες της επιστήμης. Περαιτέρω, συνδυάζει και συνθέτει θεωρητικά σχήματα του Ποινικού Δικαίου και της Εγκληματολογίας, αναδεικνύοντας το θέμα που πραγματεύεται, ως θέμα τομής των δύο γνωστικών αντικειμένων.

Μετά την κατάστρωση ενός άρτιου ερευνητικού σχεδίου, η συγγραφέας προβαίνει σε έρευνα με τη μέθοδο της οιονεί μετα-ανάλυσης, η οποία αποτελεί μια από τις δυσχερέστερες μεθόδους έρευνας στις Ιατρικές, αλλά και στις Κοινωνικές Επιστήμες και στην Εγκληματολογία. Συγκεκριμένα, ενοποιεί τρία επιμέρους δείγματα γνωστοποιήσεων και καταγγελιών περιβαλλοντικών εγκλημάτων, δημιουργώντας ένα ενιαίο, πλούσιο σε στοιχεία και πληροφορίες, δείγμα πανελλαδικού επιπέδου. Η έρευνα είναι πλούσια και σε ευρήματα, πολλά εκ των οποίων είναι καίριας σημασίας για τη μελέτη της περιβαλλοντικής θυματοποίησης και ιδιαίτερου επιστημονικού βάρους για τους ποινικούς γνωστικούς κλάδους, προσδίδουν δε στη μελέτη το στίγμα της αδιαμφισβήτητης πρωτοτυπίας.

Εν κατακλείδι η συγγραφέας αναδεικνύει, με εξαιρετική ενάργεια, την αλληλεπίδραση (interplay) της θεωρίας με τα ερευνητικά της δεδομένα και μέσα από διεξοδική ανάλυση, τις σκόπιμες και τις λανθάνουσες λειτουργίες της ποινικής δικαιοσύνης, αλλά και της διοίκησης, ως συστημάτων, μεταφέροντας, μετά από κριτική στάθμιση, την προβληματική για αυτές στο ακανθώδες πεδίο της περιβαλλοντικής θυματοποίησης. Σε επίπεδο δε αντεγκληματικής πολιτικής, δεν παραλείπει να αναδείξει κενά της εθνικής και της διεθνούς νομοθεσίας και προβλήματα στις πρακτικές που εφαρμόζουν οι εκάστοτε φορείς ελέγχου, προτείνει δε συγκεκριμένες λύσεις για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής ρύπανσης και υποβάθμισης.

  • 0
  • Προλογικό Σημείωμα7
  • Ευχαριστίες11
  • Εισαγωγή19
  • Μέρος ΙΤο Θεσμικό Πλαίσιο για την Προστασία του Περιβάλλοντος35
  • Κεφάλαιο 1Η Νομοθεσία για την Προστασία του Περιβάλλοντος σε Διεθνές και Ευρωπαϊκό Επίπεδο35
  • 1.1. Οι επί μέρους νομοθετικές πρωτοβουλίες και παρεμβάσειςτων διεθνών οργανισμών35
  • Η εξέλιξη της προστασίας του περιβάλλοντος σε διεθνές επίπεδο και τα χαρακτηριστικά της35
  • Οι διεθνείς περιβαλλοντικές συμβάσεις41
  • 1.1.2.1. Οι διεθνείς περιβαλλοντικές συμβάσεις ποινικού ενδιαφέροντος42
  • 1.2. Η προστασία του περιβάλλοντος στον ευρωπαϊκό χώρο47
  • Οι πρωτοβουλίες του Συμβουλίου της Ευρώπης47
  • Οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη νομική προστασία του περιβάλλοντος50
  • Το γενικό πλαίσιο χάραξης της περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η εξέλιξή του50
  • Η ποινική προστασία του περιβάλλοντος στην Ε.Ε. ως ειδικότερος στόχος αντεγκληματικής πολιτικής59
  • Η ποινική προστασία του περιβάλλοντος μέσωτης Οδηγίας-Πλαίσιο 2008/99/ΕΚ61
  • 1.2.2.2.2. Η ποινική προστασία των υδάτων σε περίπτωση ρύπανσης προερχόμενης από πλοία μέσω της Οδηγίας 2009/123/ΕΚ64
  • 1.3. Η σημασία της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομοθεσίας στην προστασία του περιβάλλοντος και οι προοπτικές βελτιώσεων προς την κατεύθυνση της πρόληψης και της καταστολής των περιβαλλοντικών εγκλημάτων65
  • Κεφάλαιο 2Η Νομοθετική Προστασία του Περιβάλλοντος στην Ελληνική Έννομη Τάξη72
  • Η συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας του περιβάλλοντος72
  • Η διοικητική προστασία του περιβάλλοντος76
  • Oι διοικητικού τύπου διαδικασίες πρόληψης και αποκατάστασης των περιβαλλοντικών εγκλημάτων80
  • 2.3. Η αστική προστασία του περιβάλλοντος84
  • 2.4. Η ποινική προστασία του περιβάλλοντος85
  • Επισκόπηση των ποινικών διατάξεων για την προστασίατου περιβάλλοντος στην ελληνική έννομη τάξη86
  • 2.4.1.1. Οι καινοτομίες του Ν. 4042/201289
  • Το δικαίωμα παράστασης πολιτικής αγωγής στα περιβαλλοντικά εγκλήματα ως ειδικότερο ζήτημα νομοθετικής πρωτοβουλίας92
  • Η συμβολή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας στην προστασίατου περιβάλλοντος ως εννόμου αγαθού99
  • Κεφάλαιο 3Θεσμοί Αναφοράς και Ελέγχου για την Προστασία του Περιβάλλοντος102
  • 3.1. Οι μηχανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της διεθνούς έννομης τάξης102
  • 3.1.1. Το Επταμελές Τμήμα Περιβαλλοντικών Υποθέσεων του Διεθνούς Δικαστηρίου των Ηνωμένων Εθνών102
  • 3.1.2. Η Επιτροπή Συμμόρφωσης του Πρωτοκόλλου του Κιότο103
  • 3.1.3. Η Επιτροπή Συμμόρφωσης στο πλαίσιο της Σύμβασης του Άαρχους104
  • 3.2. Οι μηχανισμοί περιβαλλοντικής προστασίας στον ευρωπαϊκό χώρο106
  • 3.2.1. Οι μηχανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της Ε.Ε. 3.2.1.1. Ο ρόλος του ΔΕΚ106
  • 3.2.1.2. Το δικαίωμα αναφοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο112
  • 3.2.1.3. Το δικαίωμα καταγγελίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή113
  • 3.2.2. Οι μηχανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης114
  • 3.2.2.1. Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτωντου Ανθρώπου: Το περιβάλλον από τη σκοπιά της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων114
  • 3.2.2.2. Η προστασία του περιβάλλοντος μέσω του μηχανισμού προσφυγών του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη116
  • 3.3. Μηχανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος στην ελληνική έννομη τάξη118
  • Μορφές ενδιάμεσης θεσμικής προστασίας και ελέγχουστο περιβαλλοντικό πεδίο118
  • 3.3.1.1. Ελεγκτικοί διοικητικοί μηχανισμοί118
  • 3.3.1.1.1. Η Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (Ε.Υ.Ε.Π.)118
  • 3.3.1.1.2. Τα Κλιμάκια Ελέγχου Ποιότητας Περιβάλλοντος(Κ.Ε.Π.ΠΕ.) και ο ελεγκτικός τους ρόλος121
  • 3.3.1.1.3. Η συνδεόμενη με την περιβαλλοντική προστασία δραστηριότητα του Σώματος Επιθεωρητών Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης (Σ.Ε.Ε.Δ.Δ.)122
  • 3.3.2. Οι Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές124
  • 3.3.2.1. Η διαμεσολαβητική αρμοδιότητα του Συνηγόρου του Πολίτη124
  • 3.3.2.2. Ο ρόλος του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης στην προστασία του περιβάλλοντος128
  • 3.3.3. Θεσμοί αναφοράς στο πλαίσιο της απονομής της ποινικής δικαιοσύνης131
  • 3.3.3.1. Η Εισαγγελία Περιβάλλοντος131
  • 3.3.3.2. Η Αστυνομία και τα Τμήματα Περιβαλλοντικής Προστασίας των Διευθύνσεων Αθηνών και Θεσσαλονίκης132
  • 3.3.3.3. Το Λιμενικό Σώμα133
  • 3.3.3.4. Το Πυροσβεστικό Σώμα134
  • 3.4. Η συμβολή των θεσμών στην πραγμάτωση της προστασίας του περιβάλλοντος 135
  • Μέρος ΙΙΟι Θεωρητικές Προσεγγίσεις της Περιβαλλοντικής Θυματοποίησης141
  • Κεφάλαιο 4Αναζητώντας το Θεωρητικό Πλαίσιο για την Ερμηνεία της Περιβαλλοντικής Θυματοποίησης141
  • 4.1. Οι βάσεις για τη συζήτηση του ζητήματος141
  • 4.2. Η περιβαλλοντική βλάβη και η σημασία της προσέγγισής της για τη διερεύνηση της περιβαλλοντικής θυματοποίησης145
  • 4.3. Το περιβάλλον ως υπερατομικό / καθολικό έννομο αγαθό151
  • 4.4. Η απόδοση αξίας στο φυσικό περιβάλλον 154
  • 4.4.1. Τεχνοκρατισμός ή αξιακή ηθική;157
  • 4.5. Η ταξινόμηση των θεωριών απόδοσης αξίας στο περιβάλλον161
  • Κεφάλαιο 5Οι Θεωρίες για την Προσέγγιση του Περιβάλλοντοςως Προστατευόμενης Αξίας164
  • 5.1. Οι ανθρωποκεντρικές προσεγγίσεις164
  • 5.2. Οι οικοκεντρικές θεωρίες168
  • 5.2.1. Οι βιοκεντρικές θεωρίες174
  • 5.2.2. Η «βαθιά οικολογία»176
  • 5.3. Δικαιώματα της φύσης και των ζώων ή ηθικές υποχρεώσειςτων ανθρώπων;177
  • 5.4. Η περιβαλλοντική δικαιοσύνη 180
  • 5.5. Η επιρροή των σύγχρονων κινημάτων στις θεωρίες για την αξιακή προσέγγιση του περιβάλλοντος183
  • 5.5.1. Ο οικοφεμινισμός184
  • 5.5.2. Το κίνημα κατά του περιβαλλοντικού ρατσισμού186
  • 5.5.3. Το «κόκκινο-πράσινο» κίνημα186
  • 5.6. Η εφαρμογή των ηθικών επιταγών για το περιβάλλον στη νομοθεσία187
  • 5.7. Η συμβολή των θεωρητικών προσεγγίσεων στην αξιακή αναγνώριση του περιβάλλοντος και στην αντιμετώπιση των προσβολών του: προβληματισμοί και προοπτικές194
  • 5.8. Τα υποβαλλόμενα από το θεωρητικό πλαίσιο ερευνητικά ερωτήματα198
  • Μέρος ΙΙΙΗ Έρευνα203
  • Κεφάλαιο 6Η Μεθοδολογία της Έρευνας203
  • 6.1. Σκοπός203
  • 6.2. Ορισμοί εργασίας203
  • 6.3. Το υπό διερεύνηση ζήτημα της ύπαρξης ή όχι θύματος στα περιβαλλοντικά εγκλήματα211
  • 6.4. Ερευνητικές υποθέσεις212
  • 6.5. Περιορισμοί και δυσχέρειες που ανέκυψαν κατά το σχεδιασμό της έρευνας214
  • 6.6. Η επιλογή της ανάλυσης περιεχομένου ως μεθόδου έρευνας218
  • Το πεδίο της έρευνας και ο προσδιορισμός του με γνώμονα το φορέα,που επιλαμβάνεται καταγγελιών για περιβαλλοντικά εγκλήματα219
  • Η άντληση των ερευνητικών δεδομένων από το αρχείο της Ε.Υ.Ε.Π.: πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα222
  • 6.8. Πληθυσμός και δειγματοληψία223
  • 6.8.1. Η συλλογή των δεδομένων224
  • Οι προβληματισμοί γύρω από την επιχειρούμενη ενοποίηση των τριών δειγμάτων της έρευνας225
  • 6.9. Χρονική περίοδος ανάλυσης226
  • 6.10. Η επεξεργασία των ερευνητικών δεδομένων227
  • 6.10.1. Οι θεωρητικές έννοιες της έρευνας227
  • 6.10.2. Μεταβλητές και δείκτες της έρευνας228
  • 6.10.2.1. Η επιλογή του δήμου ως μονάδας γεωγραφικής ανάλυσης228
  • 6.10.2.2. Εξειδίκευση των μεταβλητών της έρευνας229
  • 6.10.2.3. Εξειδίκευση των δεικτών της έρευνας231
  • 6.10.3. Κωδικοποίηση και κατηγοριοποίηση του ερευνητικού υλικού239
  • 6.10.3.1. Εισαγωγή των δεδομένων στον Η/Υ και επεξεργασία242
  • Κεφάλαιο 7Παρουσίαση και Ερμηνεία των Αποτελεσμάτων της Έρευνας244
  • 7.1. Παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας244
  • Ο συνολικός αριθμός των περιβαλλοντικών παραβάσεων και η κατανομή τους στο ενοποιημένο δείγμα244
  • Χρονικά στοιχεία247
  • 7.1.2.1. Χρονική κατανομή των περιβαλλοντικών παραβάσεωντου δείγματος247
  • 7.1.2.2. Ο μέσος χρόνος απασχόλησης των υπηρεσιώνμε μία περιβαλλοντική παράβαση250
  • Γεωγραφικά στοιχεία252
  • 7.1.3.1. Κατανομή των παραβάσεων του δείγματος ανά δήμο252
  • 7.1.3.2. Κατανομή των παραβάσεων του δείγματος ανά νομό257
  • Η περιβαλλοντική παραβατικότητα του δείγματοςκαι τα χαρακτηριστικά της259
  • 7.1.4.1. Η ταξινόμηση των περιβαλλοντικών παραβάσεωντου δείγματος259
  • 7.1.4.2. Τα απόβλητα ως συνέπεια της περιβαλλοντικής παραβατικότητας και ως πηγή ρύπανσης ή/και υποβάθμισηςτου περιβάλλοντος266
  • Οι παραβάτες, η φυσιογνωμία και τα χαρακτηριστικά της δράσης τους269
  • Η περιβαλλοντική βλάβη: μορφές, χαρακτηριστικά και ειδικότερες εκφάνσεις282
  • 7.1.6.1. Τρόπος γνωστοποίησης των περιστατικών περιβαλλοντικής παράβασης στους ελεγκτικούς φορείς282
  • 7.1.6.2. Οι αποδέχτες των περιβαλλοντικών βλαβών291
  • 7.1.6.3. Η ευαλωτότητα στις περιβαλλοντικές βλάβες και οι διαστάσεις της305
  • 7.1.6.3.1. Το φύλο306
  • 7.1.6.3.2. Ανεργία και επίπεδο εκπαίδευσης311
  • 7.1.6.3.3. Μειονοτικά χαρακτηριστικά318
  • 7.1.6.3.4. Αξία της Γης326
  • Πρόληψη της περιβαλλοντικής παραβατικότηταςκαι αποκατάσταση των προσβολών της335
  • Συνεργασία με άλλους φορείς338
  • 7.2. Διαπιστώσεις και ευρήματα της έρευνας339
  • Μέρος IVΣυμπεράσματα - Προτάσεις350
  • Κεφάλαιο 8Σκέψεις για μια Συμβολή στην Αντεγκληματική Πολιτική350
  • 8.1. Η πράσινη εγκληματολογία και οι προοπτικές της ως κατεύθυνσης της εγκληματολογίας350
  • 8.2. Το περιβαλλοντικό θύμα: προς μία προοπτική αναγνώρισης354
  • Μορφές και ειδικότερες όψεις της περιβαλλοντικής θυματοποίησης στη χώρα μας357
  • Η ευαλωτότητα στην περιβαλλοντική θυματοποίησηκαι οι διαστάσεις της361
  • 8.3. Επανόρθωση και αποκατάσταση των συνεπειών της περιβαλλοντικής θυματοποίησης369
  • 8.4. Η εκπροσώπηση του περιβαλλοντικού θύματος371
  • 8.5. Νομοθεσία και θεσμοί376
  • 8.6. Προοπτικές συζήτησης για το μέλλον377
  • Παράρτημα 383
  • Κατάλογος Πινάκων389
  • Κατάλογος Χαρτών391
  • Κατάλογος Γραφημάτων392
  • Βιβλιογραφία393
  • Αλφαβητικό Ευρετήριο415
  • 0
  • 0