Έκδοση: 2019
ISBN: 978-960-622-862-9
Σελίδες: 440
Συγγραφέας: Β. Ανδρουλάκης, Ν. Δαβράδος, Α. Κουτσοπούλου, Στ. Κοφίνης, M.-A. Σίμου, X. Τσεβάς, Χ. Τσούκα
Επιμέλεια: Χ. Τσούκα

Το παρόν πόνημα αποτελεί την πλέον ολοκληρωμένη και συστηματική καταγραφή του ισχύοντος δικαίου ιθαγένειας και είναι ενημερωμένο με όλες τις πρόσφατες νομοθετικές εξελίξεις (μέχρι και τον Ν 4604/2019). Την επιμέλεια του έργου έχει η κα Χρ. Τσούκα, Αναπλ. Καθηγήτρια της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ με την συνδρομή άλλων έξι καταξιωμένων επιστημόνων, μεταξύ των οποίων δικαστές και ακαδημαϊκοί. Το έργο σκοπό έχει, κατά πρώτο λόγο, την κατά συστηματικό τρόπο έκθεση του θετικού δικαίου της ελληνικής ιθαγένειας. Συγχρόνως, η σχετική ανάπτυξη περιλαμβάνει έκθεση ορισμένων βασικών στοιχείων του δικαίου της ιθαγένειας εν γένει, με άλλα λόγια, μία εισαγωγή στην προβληματική του συγκεκριμένου τμήματος της ελληνικής εννόμου τάξεως, αναφορά των πηγών του δικαίου της ιθαγένειας, οι οποίες πλέον δεν εξαντλούνται στις εσωτερικού δικαίου πηγές αλλά περιλαμβάνουν και λύσεις του δημοσίου διεθνούς δικαίου καθώς και του ενωσιακού δικαίου. Ομοίως, σε ξεχωριστά κεφάλαια του βιβλίου περιλαμβάνονται ζητήματα όπως η κτήση της ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση, η πολιτογράφηση, η απώλεια, η αρμοδιότητα επί θεμάτων ιθαγένειας και η απόδειξή της, καθώς και τα αποτελέσματα της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς, δημοσίου και ενωσιακού δικαίου.

Τα ανωτέρω συνοδεύονται από μία συγκριτικού δικαίου αναφορά, και ακριβέστερα από την εισαγωγή στο δίκαιο της ιθαγένειας των Η.Π.Α. Δεδομένης της ιδιομορφίας του αμερικανικού δικαιϊκού συστήματος, η σχετική αναφορά κρίθηκε χρήσιμη, προκειμένου να καταστεί σαφέστερη η ταυτότητα του ελληνικού δικαίου της ιθαγένειας.

Τέλος, χρηστική για τον αναγνώστη για περαιτέρω έρευνα είναι η παράθεση αναλυτικής βιβλιογραφίας & αρθρογραφίας, ελληνικής και ξενόγλωσσης. Την έκδοση πλαισιώνει ακόμη ένα παράρτημα νομοθεσίας που περιλαμβάνει τον ισχύοντα Κώδικα Ιθαγένειας ενημερωμένο με όλες τις πρόσφατες τροποποιήσεις (μέχρι και τον Ν 4604/2019), καθώς και επιλεγμένες εγκυκλίους που αποσαφηνίζουν θέματα εφαρμογής της οικείας νομοθεσίας από την πλευρά της Διοίκησης.

  • 0
  • I. Εισαγωγή στην προβληματική του δικαίου της ιθαγένειας1
  • Α. Εννοιολογικές διευκρινίσεις1
  • 1. Ορισμός της ιθαγένειας1
  • 2. Διάκριση της ιθαγένειας από συναφείς έννοιες3
  • i. Εθνικότητα3
  • ii. Υπηκοότητα6
  • 3. Η ιθαγένεια ως αντικείμενο ρυθμίσεως8
  • i. Η φύση της ιθαγένειας8
  • ii. Η φύση του δικαίου της ιθαγένειας13
  • 4. Διακρίσεις με βάση την ιθαγένεια16
  • i. Ημεδαπός/Αλλοδαπός17
  • ii. Ανιθαγενής/Πολυϊθαγενής18
  • iii. Ομογενής/Αλλογενής22
  • Β. Παράγοντες ρυθμίσεως της ιθαγένειας24
  • 1. Βασικοί τρόποι κτήσεως της ιθαγένειας25
  • i. Η αρχή του αίματος26
  • ii. Η αρχή του εδάφους27
  • iii. Η βούληση του προσώπου29
  • 2. Ειδικώς περί της σημασίας της οικογένειας, όσον αφορά την ρύθμιση της ιθαγένειας31
  • i. Η αρχή της ενότητος31
  • ii. Η αρχή της ανεξαρτησίας ή της ατομικότητος της ιθαγένειας33
  • iii. Κριτική θεώρηση των λύσεων που έχουν υποστηριχθεί35
  • II. Πηγές του δικαίου της ιθαγένειας38
  • Α. Εσωτερικό Δίκαιο38
  • 1. Η εξέλιξη της ελληνικής νομοθεσίας περί ιθαγένειας40
  • i. Η «προϊστορία» της ελληνικής ιθαγένειας: Τα επαναστατικά χρόνια41
  • α. Η Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος41
  • β. Το πρώτο προσωρινό Σύνταγμα της Επιδαύρου του 182242
  • γ. Το Σύνταγμα του Άστρους του 182343
  • δ. Το Σύνταγμα της Τροιζήνας του 182744
  • ii. Η ίδρυση του ελληνικού κράτους και οι πρώτες ρυθμίσεις περί ιθαγένειας: Σε αναζήτηση του Έλληνα πολίτη45
  • α. Η αντιμετώπιση του προβλήματος στο πλαίσιο του Συντάγματος45
  • αα. Το ηγεμονικό Σύνταγμα του 183245
  • αβ. Τα Συντάγματα του 1844, 1864, 1911 και 195247
  • β. Η ρύθμιση της ιθαγένειας από τον κοινό νομοθέτη49
  • βα. Ο νόμος περί ιθαγένειας της 16ης Μαΐου 183549
  • ββ. Η ελληνική ιθαγένεια είκοσι χρόνια μετά: Οι διατάξεις του Αστικού Νόμου του 185652
  • γ. Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδος και η σημασία της ως προς τον καθορισμό του Έλληνα πολίτη55
  • iii. Το σύγχρονο ελληνικό κράτος και η υιοθέτηση κώδικα ελληνικής ιθαγένειας: Στο δρόμο για τη διαμόρφωση ενός συστήματος κανόνων για την ελληνική ιθαγένεια56
  • α. Το ΝΔ 3370/1955 και οι «περιπέτειες» της εφαρμογής του56
  • β. Η τροποποίηση του ΚΕΙ υπό την επίδραση του φαινομένου των μετακινήσεων των πληθυσμών 62
  • βα. Ο Ν 3284/200462
  • ββ. Η ρύθμιση της κτήσεως της ιθαγένειας από μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς: ένας νόμος υπό διαμόρφωση (οι λύσεις των νόμων 3838/2010 και 4332/2015)65
  • βγ. Πρόσφατες εξελίξεις στο δίκαιο της ελληνικής ιθαγένειας71
  • γ. Η σημασία των γενικών αρχών του δικαίου78
  • 2. Η σημασία του χρόνου στο πεδίο του δικαίου της (ελληνικής) ιθαγένειας81
  • i. Ο πραγματικός χρόνος81
  • α. Οι ηλικιακές ομάδες που καταλαμβάνονται από τις διατάξεις περί ιθαγένειας81
  • β. Το χρονικό σημείο δημιουργίας των κρίσιμων για την ιθαγένεια πραγματικών ή νομικών γεγονότων82
  • ii. Ο νομοθετικός χρόνος - Ζητήματα διαχρονικού δικαίου84
  • α. Πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις85
  • β. Προβλήματα που δημιουργούνται κατά την προσπάθεια συντονισμού στον χρόνο διαφόρων ρυθμίσεων87
  • γ. Γενικώς περί της μεθοδολογικής προσεγγίσεως του ζητήματος του διαχρονικού δικαίου στον τομέα της ιθαγένειας92
  • 3. Η διαχρονική ταυτότητα του δικαίου της ελληνικής ιθαγένειας95
  • Β. Διεθνές Δίκαιο103
  • 1. Εισαγωγικά103
  • 2. Η ιθαγένεια μεταξύ του διεθνούς και του εσωτερικού δικαίου104
  • 3. Η ιθαγένεια ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων110
  • 4. Η σχέση ιθαγένειας - ανιθαγένειας, η αυθαίρετη στέρηση της ιθαγένειας και η διεθνής προστασία των προσφύγων117
  • 5. Η εξέλιξη του δικαίου της ιθαγένειας υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου121
  • Γ. Ενωσιακό Δίκαιο124
  • ΙΙΙ. Ειδικώς περί της ελληνικής ιθαγένειας134
  • Α. Κτήση ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση134
  • 1. Ιστορικά134
  • 2. Αυτοδίκαιη κτήση της ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση137
  • i. Οι ρυθμίσεις του ισχύοντος ΚΕΙ (Ν 3284/2004)137
  • ii. Η προσπάθεια διεύρυνσης της πρόσβασης στην ελληνική ιθαγένεια (Ν 3838/2010)139
  • iii. Καθορισμός Ιθαγένειας ανιθαγενών Ρομά με μακρά ιστορική παρουσία στην Ελλάδα (Άρθρο 46 Ν 4604/2019)142
  • α. Ιστορικά142
  • β. Άρθρο 46 Ν 4604/2019 144
  • γ. Πρόσωπα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 46 Ν 4604/2019145
  • δ. Διαδικασία145
  • 3. Η πρόσβαση στην ελληνική ιθαγένεια ως μέτρο ενσωματώσεως στην ελληνική κοινωνία των μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς148
  • i. Ιστορικά148
  • ii. Η κτήση ελληνικής ιθαγένειας με δήλωση και αίτηση, λόγω γέννησης και φοίτησης σε σχολείο στην Ελλάδα (Ν 3838/2010)151
  • iii. Το ζήτημα της συναγματικότητας των ρυθμίσεων του Ν 3838/2010 σχετικά με την ιθαγένεια (ΣτΕ Ολ 460/2013)154
  • iv. Η προσπάθεια αποκαταστάσεως της συνταγματικής τάξεως (Ν 4332/2015)157
  • v. Τεχνικές διευκρινίσεις όσον αφορά την φοίτηση (Ν 4531/2018)163
  • vi. Εισαγωγή της δυνατότητας κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας από αλλοδαπά τέκνα με αναπηρία (N 4604/2019)164
  • Β. Επιγενόμενη κτήση της ιθαγένειας165
  • 1. Πολιτογράφηση165
  • i. Γενικά165
  • ii. Προϋποθέσεις πολιτογράφησης171
  • α. Τυπικές προϋποθέσεις (άρθρο 5 ΚΕΙ)171
  • β. Ουσιαστικές προϋποθέσεις (άρθρα 5Α και 5Β ΚΕΙ)174
  • iii. Διαδικασία πολιτογράφησης (άρθρα 6, 7, 7Α, 8, 9 ΚΕΙ)176
  • α. Αίτηση και δήλωση πολιτογράφησης176
  • β. Επιτροπή Πολιτογράφησης και Συμβούλιο Ιθαγένειας 178
  • γ. Νόμιμες προθεσμίες (άρθρο 31 ΚΕΙ)182
  • δ. Ολοκλήρωση της διαδικασίας182
  • iv. Ειδικές περιπτώσεις πολιτογράφησης184
  • α. Πολιτογράφηση ομογενούς διαμένοντος στο εξωτερικό (άρθρο 10 ΚΕΙ)184
  • β. Πολιτογράφηση ομογενών από την πρώην ΕΣΣΔ (άρθρο 15 ΚΕΙ) 185
  • γ. Πολιτογράφηση ομογενών κατόχων ΕΔΤΟ (άρθρο 23 Ν 3838/2010, όπως ισχύει μετά το άρθρο 42 του Ν 4604/2019)187
  • v. Οι συνέπειες της πολιτογράφησης187
  • 2. Λοιπές περιπτώσεις189
  • i. Κτήση της ιθαγένειας με αναγνώριση (άρθρο 2 ΚΕΙ)189
  • ii. Κτήση της ιθαγένειας με υιοθεσία (άρθρο 3 ΚΕΙ)191
  • iii. Κτήση της ιθαγένειας λόγω κατάταξης στις ένοπλες δυνάμεις (άρθρο 4 ΚΕΙ) και στην ΕΛΑΣ (άρθρο 8 Ν 3938/2011)192
  • Γ. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας193
  • Εισαγωγικά 193
  • 1. Η εκούσια αποβολή της ιθαγένειας201
  • i. Γενικά201
  • ii. Η εκούσια αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης αλλοδαπής ιθαγένειας202
  • α. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης αλλοδαπής ιθαγένειας μετά από σχετική βούληση (άρθρο 16 παρ. 1 περ. α ΚΕΙ)202
  • β. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω αναδοχής δημόσιας υπηρεσίας σε αλλοδαπή πολιτεία (άρθρο 16 παρ. 1 περ. β ΚΕΙ)203
  • γ. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης και αλλοδαπής ιθαγένειας (άρθρο 16 παρ. 2 ΚΕΙ) 204
  • δ. Κοινές ρυθμίσεις των περιπτώσεων εκούσιας αποβολής της ελληνικής ιθαγένειας κατ’ άρθρο 16 ΚΕΙ204
  • iii. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας λόγω δήλωσης αποποίησης (άρθρο 18 ΚΕΙ)206
  • iv. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που την είχαν αποκτήσει με δήλωση ή με πολιτογράφηση των γονέων τους (άρθρο 19 ΚΕΙ)209
  • v. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω υιοθεσίας (άρθρο 20 ΚΕΙ)213
  • vi. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας με δήλωση λόγω γάμου με Έλληνα (άρθρο 21 ΚΕΙ) 214
  • 2. Η ακούσια αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω έκπτωσης (άρθρο 17 ΚΕΙ)217
  • i. Γενικά217
  • ii. Έκπτωση λόγω αναδοχής αλλοδαπής δημόσιας υπηρεσίας αντίθετης προς τα συμφέροντα της χώρας (άρθρο 17 παρ. 1 περ. α ΚΕΙ)219
  • iii. Έκπτωση λόγω πράξεων ασυμβίβαστων προς την ιδιότητα του Έλληνα (άρθρο 17 παρ. 1 περ. β ΚΕΙ) 220
  • iv. Έκπτωση λόγω αποδεδειγμένης εγκατάλειψης του Αγίου Όρους από δόκιμο ή μοναχό (άρθρο 17 παρ. 1 περ. γ ΚΕΙ) 222
  • v. Κοινές ρυθμίσεις των περιπτώσεων έκπτωσης224
  • 3. Η καταργηθείσα περίπτωση αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας λόγω εγκατάλειψης του ελληνικού εδάφους 226
  • IV.  Αρμοδιότητα επί θεμάτων ιθαγένειας και απόδειξη της ελληνικής ιθαγένειας230
  • Α. Οι ρυθμίσεις του Ν 3284/2004230
  • 1. Πιστοποιητικά ελληνικής ιθαγένειας232
  • 2. Καθορισμός της κτήσεως ή μη της ελληνικής ιθαγένειας234
  • 3. Η αμφισβήτηση της ελληνικής ιθαγένειας235
  • Β. Οι λύσεις του Ν 4604/2019 (Άρθρα 40, 41 και 46)236
  • 1. Η σχέση των νέων λύσεων περί καθορισμού και αμφισβητήσεως της ελληνικής ιθαγένειας προς τις ρυθμίσεις του ΚΕΙ236
  • 2. Ο εμπλουτισμός των λύσεων περί του καθορισμού της ελληνικής ιθαγένειας239
  • 3. Ειδικώς περί του καθορισμού της ιθαγένειας των Ρομά (άρθρο 46)241
  • 4. Το νέο καθεστώς της αμφισβητήσεως της ελληνικής ιθαγένειας244
  • V. Αποτελέσματα της ιθαγένειας246
  • Α. Οι δημοσίου δικαίου συνέπειες της ιθαγένειας 246
  • 1. Πολιτικά δικαιώματα υπό ευρεία έννοια247
  • i. Πολιτικά δικαιώματα υπό στενή έννοια 247
  • α. Βουλευτικές εκλογές247
  • β. Τοπικές εκλογές 247
  • ii. Πρόσβαση στις δημόσιες θέσεις250
  • α. Πολίτες Ευρωπαϊκής Ένωσης251
  • β. Η απαίτηση για ελληνική καταγωγή252
  • γ. Οι χρονικές προϋποθέσεις253
  • 2. Δικαίωμα διαμονής, εργασίας, εισόδου και εξόδου από την Ελληνική Επικράτεια254
  • 3. Υποχρεώσεις δημοσίου δικαίου256
  • i. Στρατολογική υποχρέωση256
  • ii. Επιλογή ως ένορκος257
  • Β. Η σημασία της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου - Ισχύουσα λύση ή λύση υπό εξαφάνιση;257
  • Εισαγωγή257
  • 1. Το υπόβαθρο των λύσεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου259
  • i. Η αρχή της κρατικής κυριαρχίας259
  • ii. Η έννοια της δικαιοσύνης261
  • 2. Οι λειτουργίες της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου264
  • i. Η σημασία της ιθαγένειας ως συνδετικού στοιχείου264
  • α. Η μερική εγκατάλειψη της ιθαγένειας ως στοιχείου καθοριστικού του εφαρμοστέου δικαίου264
  • β. Τεχνικά προβλήματα ως προς την εφαρμογή του συνδετικού στοιχείου της ιθαγένειας267
  • γ. Η σημασία της ιθαγένειας υπό το πρίσμα του μεθοδολογικού πλουραλισμού του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου – Η μέθοδος της αναγνωρίσεως272
  • ii. Η σημασία της ιθαγένειας στο πεδίο του εν ευρεία εννοία ιδιωτικού διεθνούς δικαίου - Η περίπτωση του δικαίου καταστάσεως αλλοδαπών276
  • α. Η Ευρωπαϊκή Ένωση277
  • β. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων283
  • Συμπέρασμα288
  • Γ. Τα αποτελέσματα της ιθαγένειας στην ενωσιακή έννομη τάξη 290
  • 1. Το ρυθμιστικό περιεχόμενο των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ευρωπαϊκή ιθαγένεια290
  • 2. Η νομολογία ως μοχλός εξέλιξης της έννοιας και του περιεχομένου των δικαιωμάτων της ευρωπαϊκής ιθαγένειας295
  • i. Ανάδειξη του εύρους των δικαιωμάτων της ευρωπαϊκής ιθαγένειας295
  • ii. Η εξέλιξη στη νομολογία ως βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ιθαγένειας300
  • 3. Η επίτευξη πραγματικής ιθαγένειας ως σκοπός των πολιτικών της ΕΕ304
  • VI. Η εμπειρία από αλλοδαπές έννομες τάξεις: Το παράδειγμα του αμερικανικού δικαίου ιθαγένειας308
  • Α. Ιστορική εξέλιξη308
  • Β. Κτήση και απώλεια της ιθαγένειας313
  • 1. Κτήση με τη γέννηση313
  • 2. Κτήση με πολιτογράφηση316
  • i. Ιδιότητα μονίμου κατοίκου (Lawful Permanent Resident (LPR) Status)316
  • ii.  Διαμονή και φυσική παρουσία στις ΗΠΑ 317
  • iii. Ηθικός χαρακτήρας318
  • iv. Ηλικία318
  • v. Γνώση της αγγλικής γλώσσας και των στοιχείων του αμερικανικού πολιτεύματος319
  • vi. Πολιτική ιδεολογία319
  • vii. Όρκος πίστεως στις ΗΠΑ319
  • 3. Πολυϊθαγένεια320
  • 4. Απώλεια ιθαγένειας320
  • Γ. Επίλογος - Το αμερικανικό δίκαιο αλλοδαπών στο μέλλον321
  • Κυριότερη βιβλιογραφία324
  • Παράρτημα Νομοθεσίας344
  • [1] Ν 3284/2004344
  • Περί κυρώσεως του Κώδικα της Ελληνικής Ιθαγένειας344
  • [2] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 18/Α.Π. Φ. 130181/20900/17/29.6.2017377
  • Άρθρο 1Β παρ. 1 του ΚΕΙ - Φοίτηση αλλοδαπού μαθητή σε ελληνικό σχολείο στην Ελλάδα ή σε σχολείο στην Ελλάδα που ακολουθεί το υποχρεωτικό ελληνικό πρόγραμμα εκπαίδευσης και διδασκαλίας377
  • [3] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 29/Α.Π. οικ. 18/2017/27.10.2017379
  • Αιτήσεις πολιτογράφησης προσώπων τα οποία πάσχουν από σοβαρό πρόβλημα νοητικής ή ψυχικής υστέρησης379
  • [4] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 34/Α.Π. Φ. 130181/35816/21.11.2017380
  • Άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους στη διαδικασία πολιτογράφησης380
  • [5] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 2/Α.Π. Φ. 130181/1499/25.1.2018382
  • Υπαγωγή ορισμένων περιπτώσεων αιτούντων στις διατάξεις πολιτογράφησης ομογενών382
  • [6] Εγκ. ΥΠΕΣ Α.Π. Φ. 130181/12313/20.7.2018384
  • Εφαρμογή διατάξεων Ν 4332/2015384
  • [7] Εγκ. ΥΠΕΣ Α.Π. Φ. 130181/17760/24.7.2018388
  • Παροχή οδηγιών για την απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας από ομογενείς (ανιθαγενείς ή μη) εκ Τουρκίας388
  • [8] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 14/Α.Π. Φ. 130181/25956/9.11.2018393
  • Παροχή οδηγιών για την ανάκληση αποφάσεων πολιτογράφησης ομογενών κατόχων Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας Ομογενών (Ε.Δ.Τ.Ο.) λόγω αμφισβήτησης της ομογενειακής τους ιδιότητας393
  • [9] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 3/Α.Π. Φ. 5760/29.1.2019397
  • Αντιμετώπιση υπηκόων Ηνωμένου Βασιλείου ως υπηκόων κράτους-μέλους Ε.Ε. σε περίπτωση πιθανής αποχώρησης χωρίς συμφωνία397
  • [10] Ροή διαδικασίας πολιτογράφησης αλλογενών και ομογενών μη κατόχων ΕΔΤΟ398
  • Αλφαβητικό ευρετήριο402
  • 0
  • 0