Έκδοση: 2019
ISBN: 978-960-622-862-9
Σελίδες: 440
Συγγραφέας: Β. Ανδρουλάκης, Ν. Δαβράδος, Α. Κουτσοπούλου, Στ. Κοφίνης, M.-A. Σίμου, X. Τσεβάς, Χ. Τσούκα
Επιμέλεια: Χ. Τσούκα

Το παρόν πόνημα αποτελεί την πλέον ολοκληρωμένη και συστηματική καταγραφή του ισχύοντος δικαίου ιθαγένειας και είναι ενημερωμένο με όλες τις πρόσφατες νομοθετικές εξελίξεις (μέχρι και τον Ν 4604/2019). Την επιμέλεια του έργου έχει η κα Χρ. Τσούκα, Αναπλ. Καθηγήτρια της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ με την συνδρομή άλλων έξι καταξιωμένων επιστημόνων, μεταξύ των οποίων δικαστές και ακαδημαϊκοί. Το έργο σκοπό έχει, κατά πρώτο λόγο, την κατά συστηματικό τρόπο έκθεση του θετικού δικαίου της ελληνικής ιθαγένειας. Συγχρόνως, η σχετική ανάπτυξη περιλαμβάνει έκθεση ορισμένων βασικών στοιχείων του δικαίου της ιθαγένειας εν γένει, με άλλα λόγια, μία εισαγωγή στην προβληματική του συγκεκριμένου τμήματος της ελληνικής εννόμου τάξεως, αναφορά των πηγών του δικαίου της ιθαγένειας, οι οποίες πλέον δεν εξαντλούνται στις εσωτερικού δικαίου πηγές αλλά περιλαμβάνουν και λύσεις του δημοσίου διεθνούς δικαίου καθώς και του ενωσιακού δικαίου. Ομοίως, σε ξεχωριστά κεφάλαια του βιβλίου περιλαμβάνονται ζητήματα όπως η κτήση της ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση, η πολιτογράφηση, η απώλεια, η αρμοδιότητα επί θεμάτων ιθαγένειας και η απόδειξή της, καθώς και τα αποτελέσματα της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς, δημοσίου και ενωσιακού δικαίου.

Τα ανωτέρω συνοδεύονται από μία συγκριτικού δικαίου αναφορά, και ακριβέστερα από την εισαγωγή στο δίκαιο της ιθαγένειας των Η.Π.Α. Δεδομένης της ιδιομορφίας του αμερικανικού δικαιϊκού συστήματος, η σχετική αναφορά κρίθηκε χρήσιμη, προκειμένου να καταστεί σαφέστερη η ταυτότητα του ελληνικού δικαίου της ιθαγένειας.

Τέλος, χρηστική για τον αναγνώστη για περαιτέρω έρευνα είναι η παράθεση αναλυτικής βιβλιογραφίας & αρθρογραφίας, ελληνικής και ξενόγλωσσης. Την έκδοση πλαισιώνει ακόμη ένα παράρτημα νομοθεσίας που περιλαμβάνει τον ισχύοντα Κώδικα Ιθαγένειας ενημερωμένο με όλες τις πρόσφατες τροποποιήσεις (μέχρι και τον Ν 4604/2019), καθώς και επιλεγμένες εγκυκλίους που αποσαφηνίζουν θέματα εφαρμογής της οικείας νομοθεσίας από την πλευρά της Διοίκησης.

  • 0
  • I. Εισαγωγή στην προβληματική του δικαίου της ιθαγένειας32
  • Α. Εννοιολογικές διευκρινίσεις32
  • 1. Ορισμός της ιθαγένειας32
  • 2. Διάκριση της ιθαγένειας από συναφείς έννοιες34
  • i. Εθνικότητα34
  • ii. Υπηκοότητα37
  • 3. Η ιθαγένεια ως αντικείμενο ρυθμίσεως39
  • i. Η φύση της ιθαγένειας39
  • ii. Η φύση του δικαίου της ιθαγένειας44
  • 4. Διακρίσεις με βάση την ιθαγένεια47
  • i. Ημεδαπός/Αλλοδαπός48
  • ii. Ανιθαγενής/Πολυϊθαγενής49
  • iii. Ομογενής/Αλλογενής53
  • Β. Παράγοντες ρυθμίσεως της ιθαγένειας55
  • 1. Βασικοί τρόποι κτήσεως της ιθαγένειας56
  • i. Η αρχή του αίματος57
  • ii. Η αρχή του εδάφους58
  • iii. Η βούληση του προσώπου60
  • 2. Ειδικώς περί της σημασίας της οικογένειας, όσον αφορά την ρύθμιση της ιθαγένειας62
  • i. Η αρχή της ενότητος62
  • ii. Η αρχή της ανεξαρτησίας ή της ατομικότητος της ιθαγένειας64
  • iii. Κριτική θεώρηση των λύσεων που έχουν υποστηριχθεί66
  • II. Πηγές του δικαίου της ιθαγένειας69
  • Α. Εσωτερικό Δίκαιο69
  • 1. Η εξέλιξη της ελληνικής νομοθεσίας περί ιθαγένειας71
  • i. Η «προϊστορία» της ελληνικής ιθαγένειας: Τα επαναστατικά χρόνια72
  • α. Η Νομική Διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος72
  • β. Το πρώτο προσωρινό Σύνταγμα της Επιδαύρου του 182273
  • γ. Το Σύνταγμα του Άστρους του 182374
  • δ. Το Σύνταγμα της Τροιζήνας του 182775
  • ii. Η ίδρυση του ελληνικού κράτους και οι πρώτες ρυθμίσεις περί ιθαγένειας: Σε αναζήτηση του Έλληνα πολίτη76
  • α. Η αντιμετώπιση του προβλήματος στο πλαίσιο του Συντάγματος76
  • αα. Το ηγεμονικό Σύνταγμα του 183276
  • αβ. Τα Συντάγματα του 1844, 1864, 1911 και 195278
  • β. Η ρύθμιση της ιθαγένειας από τον κοινό νομοθέτη80
  • βα. Ο νόμος περί ιθαγένειας της 16ης Μαΐου 183580
  • ββ. Η ελληνική ιθαγένεια είκοσι χρόνια μετά: Οι διατάξεις του Αστικού Νόμου του 185683
  • γ. Η εδαφική ολοκλήρωση της Ελλάδος και η σημασία της ως προς τον καθορισμό του Έλληνα πολίτη86
  • iii. Το σύγχρονο ελληνικό κράτος και η υιοθέτηση κώδικα ελληνικής ιθαγένειας: Στο δρόμο για τη διαμόρφωση ενός συστήματος κανόνων για την ελληνική ιθαγένεια87
  • α. Το ΝΔ 3370/1955 και οι «περιπέτειες» της εφαρμογής του87
  • β. Η τροποποίηση του ΚΕΙ υπό την επίδραση του φαινομένου των μετακινήσεων των πληθυσμών 93
  • βα. Ο Ν 3284/200493
  • ββ. Η ρύθμιση της κτήσεως της ιθαγένειας από μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς: ένας νόμος υπό διαμόρφωση (οι λύσεις των νόμων 3838/2010 και 4332/2015)96
  • βγ. Πρόσφατες εξελίξεις στο δίκαιο της ελληνικής ιθαγένειας102
  • γ. Η σημασία των γενικών αρχών του δικαίου109
  • 2. Η σημασία του χρόνου στο πεδίο του δικαίου της (ελληνικής) ιθαγένειας112
  • i. Ο πραγματικός χρόνος112
  • α. Οι ηλικιακές ομάδες που καταλαμβάνονται από τις διατάξεις περί ιθαγένειας112
  • β. Το χρονικό σημείο δημιουργίας των κρίσιμων για την ιθαγένεια πραγματικών ή νομικών γεγονότων113
  • ii. Ο νομοθετικός χρόνος - Ζητήματα διαχρονικού δικαίου115
  • α. Πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις116
  • β. Προβλήματα που δημιουργούνται κατά την προσπάθεια συντονισμού στον χρόνο διαφόρων ρυθμίσεων118
  • γ. Γενικώς περί της μεθοδολογικής προσεγγίσεως του ζητήματος του διαχρονικού δικαίου στον τομέα της ιθαγένειας123
  • 3. Η διαχρονική ταυτότητα του δικαίου της ελληνικής ιθαγένειας126
  • Β. Διεθνές Δίκαιο134
  • 1. Εισαγωγικά134
  • 2. Η ιθαγένεια μεταξύ του διεθνούς και του εσωτερικού δικαίου135
  • 3. Η ιθαγένεια ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων141
  • 4. Η σχέση ιθαγένειας - ανιθαγένειας, η αυθαίρετη στέρηση της ιθαγένειας και η διεθνής προστασία των προσφύγων148
  • 5. Η εξέλιξη του δικαίου της ιθαγένειας υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου152
  • Γ. Ενωσιακό Δίκαιο155
  • ΙΙΙ. Ειδικώς περί της ελληνικής ιθαγένειας165
  • Α. Κτήση ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση165
  • 1. Ιστορικά165
  • 2. Αυτοδίκαιη κτήση της ελληνικής ιθαγένειας με τη γέννηση168
  • i. Οι ρυθμίσεις του ισχύοντος ΚΕΙ (Ν 3284/2004)168
  • ii. Η προσπάθεια διεύρυνσης της πρόσβασης στην ελληνική ιθαγένεια (Ν 3838/2010)170
  • iii. Καθορισμός Ιθαγένειας ανιθαγενών Ρομά με μακρά ιστορική παρουσία στην Ελλάδα (Άρθρο 46 Ν 4604/2019)173
  • α. Ιστορικά173
  • β. Άρθρο 46 Ν 4604/2019 175
  • γ. Πρόσωπα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 46 Ν 4604/2019176
  • δ. Διαδικασία176
  • 3. Η πρόσβαση στην ελληνική ιθαγένεια ως μέτρο ενσωματώσεως στην ελληνική κοινωνία των μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς179
  • i. Ιστορικά179
  • ii. Η κτήση ελληνικής ιθαγένειας με δήλωση και αίτηση, λόγω γέννησης και φοίτησης σε σχολείο στην Ελλάδα (Ν 3838/2010)182
  • iii. Το ζήτημα της συναγματικότητας των ρυθμίσεων του Ν 3838/2010 σχετικά με την ιθαγένεια (ΣτΕ Ολ 460/2013)185
  • iv. Η προσπάθεια αποκαταστάσεως της συνταγματικής τάξεως (Ν 4332/2015)188
  • v. Τεχνικές διευκρινίσεις όσον αφορά την φοίτηση (Ν 4531/2018)194
  • vi. Εισαγωγή της δυνατότητας κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας από αλλοδαπά τέκνα με αναπηρία (N 4604/2019)195
  • Β. Επιγενόμενη κτήση της ιθαγένειας196
  • 1. Πολιτογράφηση196
  • i. Γενικά196
  • ii. Προϋποθέσεις πολιτογράφησης202
  • α. Τυπικές προϋποθέσεις (άρθρο 5 ΚΕΙ)202
  • β. Ουσιαστικές προϋποθέσεις (άρθρα 5Α και 5Β ΚΕΙ)205
  • iii. Διαδικασία πολιτογράφησης (άρθρα 6, 7, 7Α, 8, 9 ΚΕΙ)207
  • α. Αίτηση και δήλωση πολιτογράφησης207
  • β. Επιτροπή Πολιτογράφησης και Συμβούλιο Ιθαγένειας 209
  • γ. Νόμιμες προθεσμίες (άρθρο 31 ΚΕΙ)213
  • δ. Ολοκλήρωση της διαδικασίας213
  • iv. Ειδικές περιπτώσεις πολιτογράφησης215
  • α. Πολιτογράφηση ομογενούς διαμένοντος στο εξωτερικό (άρθρο 10 ΚΕΙ)215
  • β. Πολιτογράφηση ομογενών από την πρώην ΕΣΣΔ (άρθρο 15 ΚΕΙ) 216
  • γ. Πολιτογράφηση ομογενών κατόχων ΕΔΤΟ (άρθρο 23 Ν 3838/2010, όπως ισχύει μετά το άρθρο 42 του Ν 4604/2019)218
  • v. Οι συνέπειες της πολιτογράφησης218
  • 2. Λοιπές περιπτώσεις220
  • i. Κτήση της ιθαγένειας με αναγνώριση (άρθρο 2 ΚΕΙ)220
  • ii. Κτήση της ιθαγένειας με υιοθεσία (άρθρο 3 ΚΕΙ)222
  • iii. Κτήση της ιθαγένειας λόγω κατάταξης στις ένοπλες δυνάμεις (άρθρο 4 ΚΕΙ) και στην ΕΛΑΣ (άρθρο 8 Ν 3938/2011)223
  • Γ. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας224
  • Εισαγωγικά 224
  • 1. Η εκούσια αποβολή της ιθαγένειας232
  • i. Γενικά232
  • ii. Η εκούσια αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης αλλοδαπής ιθαγένειας233
  • α. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης αλλοδαπής ιθαγένειας μετά από σχετική βούληση (άρθρο 16 παρ. 1 περ. α ΚΕΙ)233
  • β. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω αναδοχής δημόσιας υπηρεσίας σε αλλοδαπή πολιτεία (άρθρο 16 παρ. 1 περ. β ΚΕΙ)234
  • γ. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω κτήσης και αλλοδαπής ιθαγένειας (άρθρο 16 παρ. 2 ΚΕΙ) 235
  • δ. Κοινές ρυθμίσεις των περιπτώσεων εκούσιας αποβολής της ελληνικής ιθαγένειας κατ’ άρθρο 16 ΚΕΙ235
  • iii. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας λόγω δήλωσης αποποίησης (άρθρο 18 ΚΕΙ)237
  • iv. Απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που την είχαν αποκτήσει με δήλωση ή με πολιτογράφηση των γονέων τους (άρθρο 19 ΚΕΙ)240
  • v. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω υιοθεσίας (άρθρο 20 ΚΕΙ)244
  • vi. Αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας με δήλωση λόγω γάμου με Έλληνα (άρθρο 21 ΚΕΙ) 245
  • 2. Η ακούσια αποβολή της ελληνικής ιθαγένειας λόγω έκπτωσης (άρθρο 17 ΚΕΙ)248
  • i. Γενικά248
  • ii. Έκπτωση λόγω αναδοχής αλλοδαπής δημόσιας υπηρεσίας αντίθετης προς τα συμφέροντα της χώρας (άρθρο 17 παρ. 1 περ. α ΚΕΙ)250
  • iii. Έκπτωση λόγω πράξεων ασυμβίβαστων προς την ιδιότητα του Έλληνα (άρθρο 17 παρ. 1 περ. β ΚΕΙ) 251
  • iv. Έκπτωση λόγω αποδεδειγμένης εγκατάλειψης του Αγίου Όρους από δόκιμο ή μοναχό (άρθρο 17 παρ. 1 περ. γ ΚΕΙ) 253
  • v. Κοινές ρυθμίσεις των περιπτώσεων έκπτωσης255
  • 3. Η καταργηθείσα περίπτωση αφαίρεσης της ελληνικής ιθαγένειας λόγω εγκατάλειψης του ελληνικού εδάφους 257
  • IV.  Αρμοδιότητα επί θεμάτων ιθαγένειας και απόδειξη της ελληνικής ιθαγένειας261
  • Α. Οι ρυθμίσεις του Ν 3284/2004261
  • 1. Πιστοποιητικά ελληνικής ιθαγένειας263
  • 2. Καθορισμός της κτήσεως ή μη της ελληνικής ιθαγένειας265
  • 3. Η αμφισβήτηση της ελληνικής ιθαγένειας266
  • Β. Οι λύσεις του Ν 4604/2019 (Άρθρα 40, 41 και 46)267
  • 1. Η σχέση των νέων λύσεων περί καθορισμού και αμφισβητήσεως της ελληνικής ιθαγένειας προς τις ρυθμίσεις του ΚΕΙ267
  • 2. Ο εμπλουτισμός των λύσεων περί του καθορισμού της ελληνικής ιθαγένειας270
  • 3. Ειδικώς περί του καθορισμού της ιθαγένειας των Ρομά (άρθρο 46)272
  • 4. Το νέο καθεστώς της αμφισβητήσεως της ελληνικής ιθαγένειας275
  • V. Αποτελέσματα της ιθαγένειας277
  • Α. Οι δημοσίου δικαίου συνέπειες της ιθαγένειας 277
  • 1. Πολιτικά δικαιώματα υπό ευρεία έννοια278
  • i. Πολιτικά δικαιώματα υπό στενή έννοια 278
  • α. Βουλευτικές εκλογές278
  • β. Τοπικές εκλογές 278
  • ii. Πρόσβαση στις δημόσιες θέσεις281
  • α. Πολίτες Ευρωπαϊκής Ένωσης282
  • β. Η απαίτηση για ελληνική καταγωγή283
  • γ. Οι χρονικές προϋποθέσεις284
  • 2. Δικαίωμα διαμονής, εργασίας, εισόδου και εξόδου από την Ελληνική Επικράτεια285
  • 3. Υποχρεώσεις δημοσίου δικαίου287
  • i. Στρατολογική υποχρέωση287
  • ii. Επιλογή ως ένορκος288
  • Β. Η σημασία της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου - Ισχύουσα λύση ή λύση υπό εξαφάνιση;288
  • Εισαγωγή288
  • 1. Το υπόβαθρο των λύσεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου290
  • i. Η αρχή της κρατικής κυριαρχίας290
  • ii. Η έννοια της δικαιοσύνης292
  • 2. Οι λειτουργίες της ιθαγένειας στο πεδίο του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου295
  • i. Η σημασία της ιθαγένειας ως συνδετικού στοιχείου295
  • α. Η μερική εγκατάλειψη της ιθαγένειας ως στοιχείου καθοριστικού του εφαρμοστέου δικαίου295
  • β. Τεχνικά προβλήματα ως προς την εφαρμογή του συνδετικού στοιχείου της ιθαγένειας298
  • γ. Η σημασία της ιθαγένειας υπό το πρίσμα του μεθοδολογικού πλουραλισμού του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου – Η μέθοδος της αναγνωρίσεως303
  • ii. Η σημασία της ιθαγένειας στο πεδίο του εν ευρεία εννοία ιδιωτικού διεθνούς δικαίου - Η περίπτωση του δικαίου καταστάσεως αλλοδαπών307
  • α. Η Ευρωπαϊκή Ένωση308
  • β. Η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων314
  • Συμπέρασμα319
  • Γ. Τα αποτελέσματα της ιθαγένειας στην ενωσιακή έννομη τάξη 321
  • 1. Το ρυθμιστικό περιεχόμενο των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ευρωπαϊκή ιθαγένεια321
  • 2. Η νομολογία ως μοχλός εξέλιξης της έννοιας και του περιεχομένου των δικαιωμάτων της ευρωπαϊκής ιθαγένειας326
  • i. Ανάδειξη του εύρους των δικαιωμάτων της ευρωπαϊκής ιθαγένειας326
  • ii. Η εξέλιξη στη νομολογία ως βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ιθαγένειας331
  • 3. Η επίτευξη πραγματικής ιθαγένειας ως σκοπός των πολιτικών της ΕΕ335
  • VI. Η εμπειρία από αλλοδαπές έννομες τάξεις: Το παράδειγμα του αμερικανικού δικαίου ιθαγένειας339
  • Α. Ιστορική εξέλιξη339
  • Β. Κτήση και απώλεια της ιθαγένειας344
  • 1. Κτήση με τη γέννηση344
  • 2. Κτήση με πολιτογράφηση347
  • i. Ιδιότητα μονίμου κατοίκου (Lawful Permanent Resident (LPR) Status)347
  • ii.  Διαμονή και φυσική παρουσία στις ΗΠΑ 348
  • iii. Ηθικός χαρακτήρας349
  • iv. Ηλικία349
  • v. Γνώση της αγγλικής γλώσσας και των στοιχείων του αμερικανικού πολιτεύματος350
  • vi. Πολιτική ιδεολογία350
  • vii. Όρκος πίστεως στις ΗΠΑ350
  • 3. Πολυϊθαγένεια351
  • 4. Απώλεια ιθαγένειας351
  • Γ. Επίλογος - Το αμερικανικό δίκαιο αλλοδαπών στο μέλλον352
  • Κυριότερη βιβλιογραφία355
  • Παράρτημα Νομοθεσίας375
  • [1] Ν 3284/2004375
  • Περί κυρώσεως του Κώδικα της Ελληνικής Ιθαγένειας375
  • [2] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 18/Α.Π. Φ. 130181/20900/17/29.6.2017408
  • Άρθρο 1Β παρ. 1 του ΚΕΙ - Φοίτηση αλλοδαπού μαθητή σε ελληνικό σχολείο στην Ελλάδα ή σε σχολείο στην Ελλάδα που ακολουθεί το υποχρεωτικό ελληνικό πρόγραμμα εκπαίδευσης και διδασκαλίας408
  • [3] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 29/Α.Π. οικ. 18/2017/27.10.2017410
  • Αιτήσεις πολιτογράφησης προσώπων τα οποία πάσχουν από σοβαρό πρόβλημα νοητικής ή ψυχικής υστέρησης410
  • [4] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 34/Α.Π. Φ. 130181/35816/21.11.2017411
  • Άδεια διαμονής για ανθρωπιστικούς λόγους στη διαδικασία πολιτογράφησης411
  • [5] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 2/Α.Π. Φ. 130181/1499/25.1.2018413
  • Υπαγωγή ορισμένων περιπτώσεων αιτούντων στις διατάξεις πολιτογράφησης ομογενών413
  • [6] Εγκ. ΥΠΕΣ Α.Π. Φ. 130181/12313/20.7.2018415
  • Εφαρμογή διατάξεων Ν 4332/2015415
  • [7] Εγκ. ΥΠΕΣ Α.Π. Φ. 130181/17760/24.7.2018419
  • Παροχή οδηγιών για την απόκτηση ελληνικής ιθαγένειας από ομογενείς (ανιθαγενείς ή μη) εκ Τουρκίας419
  • [8] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 14/Α.Π. Φ. 130181/25956/9.11.2018424
  • Παροχή οδηγιών για την ανάκληση αποφάσεων πολιτογράφησης ομογενών κατόχων Ειδικού Δελτίου Ταυτότητας Ομογενών (Ε.Δ.Τ.Ο.) λόγω αμφισβήτησης της ομογενειακής τους ιδιότητας424
  • [9] Εγκ. ΥΠΕΣ αριθ. 3/Α.Π. Φ. 5760/29.1.2019428
  • Αντιμετώπιση υπηκόων Ηνωμένου Βασιλείου ως υπηκόων κράτους-μέλους Ε.Ε. σε περίπτωση πιθανής αποχώρησης χωρίς συμφωνία428
  • [10] Ροή διαδικασίας πολιτογράφησης αλλογενών και ομογενών μη κατόχων ΕΔΤΟ429
  • Αλφαβητικό ευρετήριο433
  • 0
  • 0