ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ

ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

Τεύχος 12/2019, Δεκέμβριος 2019

Συνταγματικό - Διοικητικό και Ευρωπαϊκό Δίκαιο

Περιοδική έκδοση νομολογίας, νομοθεσίας, αρθρογραφίας & πρακτικής

Εκδίδεται από το 2008 - Μηνιαία έκδοση

Αγόρασέ το στο nb.org

ΦΠ €110.00
ΝΠ €160.00 *

* Οι τιμές περιλαμβάνουν ΦΠΑ.

Θεματολογία νέων άρθρων;

Αν έχετε κάποια ιδέα πατήστε εδώ

Αν έχετε κάποια ερώτηση ή ένα άρθρο για δημοσίευση

πατήστε εδώ

ΑΕΙ

Προθεσμία διενέργειας ελέγχου νομιμότητας Υπουργού Παιδείας στην περίπτωση ακύρωσης της προαγωγής μέλους ΔΕΠ. Στην περίπτωση ακύρωσης πράξης εκλογής ή εξέλιξης μέλους ΔΕΠ η οποία είναι, κατά το νόμο, δημοσιευτέα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δημοσιεύεται στην εν λόγω Εφημερίδα και η υπουργική απόφαση που την ακυρώνει, εντός της αποκλειστικής εξάμηνης προθεσμίας (άρθρο 20 παρ. 2 Ν 4009/2011). Η προσβαλλόμενη πράξη, με την οποία διενεργήθηκε από τον Υπουργό Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων ο έλεγχος νομιμότητας της επίδικης εξέλιξης του αιτούντος στη θέση Ε.Π. βαθμίδας Καθηγητή, τελειώθηκε με την δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, ήτοι, εν προκειμένω, χρονικό σημείο μετά την πάροδο της εξάμηνης αποκλειστικής προθεσμίας από την περιέλευση του σχετικού φακέλου σ’ αυτόν. Έκδοση προσβαλλόμενης πράξης αναρμοδίως κατά χρόνο. ΣτΕ 1949/2019 Τμ. Γ΄,

σελ. 1200.

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Ανάκληση παραχώρησης κυριότητας δημόσιας έκτασης. Ανάκληση παραχώρησης προς την Πανελλήνια Σκοπευτική Εταιρεία κυριότητας επί γηπέδου στην περιφέρεια του Δήμου Καισαριανής, η οποία είχε μεταβιβασθεί από το Δημόσιο προς το ως άνω σωματείο δυνάμει των άρθρων 1-5 Ν 4778/1930. Το παραχωρηθέν δικαίωμα δεν ήταν το δικαίωμα της πλήρους και ανεμπόδιστης, κατά το ιδιωτικό δίκαιο κυριότητας, αλλά ιδιόρρυθμο δικαίωμα κυριότητας, που παραχωρήθηκε από τον νόμο και όχι με πράξη ιδιωτικής βουλήσεως, προκειμένου να εξυπηρετηθεί ο ανωτέρω ειδικός σκοπός δημοσίου συμφέροντος και εμπεριείχε, αυτονοήτως, επιφύλαξη ανακλήσεως, αν οι λόγοι δημοσίου συμφέροντος που υπαγόρευσαν την παραχώρησή εκλείψουν λόγω πλήρους μεταβολής των συνθηκών και εκτιμήσεων που οδήγησαν στην παραχώρηση αυτή. ΑΕΔ 9/2019,

σελ. 1185.

Δικαιοδοσία διοικητικών δικαστηρίων. Σύμβαση μεταξύ Υπ. Εξωτερικών και ΜΚΟ. Σύναψη συμβάσεων μεταξύ της Υ.Δ.Α.Σ. του Υπουργείου Εξωτερικών και Μ.Κ.Ο. Η συμβληθείσα, Υ.Δ.Α.Σ. (υπηρεσία του Δημοσίου) ευρίσκεται σε υπερέχουσα θέση έναντι της αιτούσης Μ.Κ.Ο. Από την ένδικη σύμβαση συνάγεται ότι με αυτήν θεσπίζεται εξαιρετικό καθεστώς υπέρ της Υ.Δ.Α.Σ., βάσει ρητρών, οι οποίες αποκλίνουν από το κοινό δίκαιο. Τέτοιες ρήτρες, ειδικότερα, συνιστούν οι προβλέψεις στην επίμαχη σύμβαση περί δικαιώματος της Υ.Δ.Α.Σ. να επιβάλλει κυρώσεις εις βάρος της αιτούσης Μ.Κ.Ο., όπως είναι η μονομερής εκ μέρους της Υ.Δ.Α.Σ. καταγγελία της συμβάσεως και η κήρυξη έκπτωτης της Μ.Κ.Ο. Ενόψει αυτού και λαμβανομένου υπόψη ότι ο επιδιωκόμενος με την επίμαχη σύμβαση σκοπός είναι, πράγματι, δημόσιος, εφόσον η χρηματοδότηση της αιτούσας Μ.Κ.Ο. από το Υπουργείο Εξωτερικών μέσω της Υ.Δ.Α.Σ. αποβλέπει στην υλοποίηση συγκεκριμένων σκοπών της εξωτερικής πολιτικής του Κράτους, η σύμβαση αυτή είναι διοικητική και οι διαφορές, οι οποίες προκύπτουν από την εκτέλεσή της, όπως είναι η ένδικη, υπάγονται στην δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων. ΑΕΔ 7/2019 (παρατ. Α. Μπουζιάς),

σελ. 1190.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΙ

Προαγωγή στη θέση του Γενικού Επιτρόπου της Επικρατείας του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Επιλογή αιτούσας για πλήρωση θέσης Γενικού Επιτρόπου της Επικρατείας του Ελεγκτικού Συνεδρίου με το προσβαλλόμενο προεδρικό διάταγμα (άρθρο 90 παρ. 5 Συντ.). Απαραδέκτως προσβάλλεται η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ως προπαρασκευαστική και μη εκτελεστή πράξη της οικείας διαδικασίας, που τελειούται με την έκδοση του προεδρικού διατάγματος. H διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 90 του Συντάγματος έχει την έννοια ότι για την προαγωγή στη θέση του Γενικού Επιτρόπου της Επικρατείας του Ελεγκτικού Συνεδρίου απαιτείται προηγουμένως συναίνεση του επιλεγομένου δικαστικού λειτουργού. Παρεσχέθη στην αιτούσα η δυνατότητα να διατυπώσει την συναίνεσή της ή μη για την ανωτέρω επιλογή ανεξαρτήτως του ότι δεν προσήλθε ενώπιον της Διασκέψεως των Προέδρων της Βουλής κατά την ορισθείσα ημέρα και ώρα και ανεξαρτήτως αν η ενώπιον του εν λόγω οργάνου διαδικασία είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα. Η προσβαλλομένη πράξη δεν εξεδόθη χωρίς την συναίνεση της αιτούσης και κατά παράβαση της αρχής της προηγουμένης ακροάσεως (Μειοψ.). ΣτΕ Ολ 435/2019,

σελ. 1196.

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ

Επίκληση και προσαγωγή νέων αποδεικτικών μέσων στην κατ’ έφεση δίκη. Επίκληση και προσαγωγή στην κατ’ έφεση δίκη νέων αποδεικτικών μέσων επιτρέπεται και προς απόδειξη ή απόκρουση πραγματικών ισχυρισμών που είχαν προβληθεί πρωτοδίκως, εφόσον η μη επίκληση και προσαγωγή τους στην πρωτόδικη δίκη κρίνεται από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δικαιολογημένη. Απόκειται στην ανέλεγκτη κατ’ αναίρεση κρίση του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου να διατάξει, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος από διάδικο, με προδικαστική απόφασή του τη συμπλήρωση των αποδείξεων, προκειμένου τα προσκομιζόμενα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα, τα οποία άλλως δεν θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη, να καταστούν στοιχεία της δικογραφίας. ΔΕφΧανίων 405/2019 Τμ. Β΄ (παρατ. Π. Λαζαράτος),

σελ. 1179.

Τρόπος και διαδικασία έκδοσης οικοδομικών αδειών. Έννομο συμφέρον. Η αιτούσα Δευτεροβάθμια Συνδικα­λιστική οργάνωση, η οποία, σύμφωνα με το καταστατικό της, επιδιώκει την προαγωγή και προστασία των επαγγελματικών και οικονομικών συμφερόντων υπαλλήλων που τη συγκροτούν δεν έχει έννομο συμφέρον άσκησης αίτησης ακύρωσης κατά της απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας με την οποία ρυθμίζονται ο τρόπος και η διαδικασία έκδοσης των οικοδομικών αδειών, κατ’ εξουσιοδότηση του Ν 4495/2017, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι οι προβλεπόμενες Υπηρεσίες Δόμησης στελεχώνονται και από υπαλλήλους-μέλη των ενώσεων της αιτούσας. Ο καταστατικός σκοπός της αιτούσας, καθ’ ο μέρος αναφέρεται στην τήρηση, εν γένει, των αρχών της νομιμότητας και σε βελτίωση της οργάνωσης και λειτουργίας των τεχνικών και όλων των υπηρεσιών του Δημοσίου, των ΝΠΔΔ και των ΟΤΑ, δεν αρκεί για τη συνδρομή εννόμου συμφέροντος για την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου μάλιστα ότι η αιτούσα δεν ισχυρίζεται ότι συγκεκριμένες ρυθμίσεις της προσβαλλομένης προκαλούν, ως προς τα ανωτέρω ζητήματα, βλάβη σε έννομα συμφέροντα των υπαλλήλων-μελών των ενώσεων που τη συγκροτούν- ή θίγουν κάποια κατάσταση ή ιδιότητα της ίδιας ή των ενώσεων μελών της. ΣτΕ 1844/2019 Τμ. Ε΄ επταμ.,

σελ. 1175.

ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ανακριβής Δήλωση Πόθεν Έσχες. Μη δέσμευση Ελεγκτικού Συνεδρίου από ποινική κρίση. Αίτηση του Γενικού Επιτρόπου της Επικρατείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο, με την οποία ζητείται ο καταλογισμός σε βάρος Υπαρχιφύλακα, κατά τον χρόνο του ελέγχου, χρηματικού ποσού, το οποίο φέρεται ότι απέκτησε κατά τα έτη 2005 έως και 2013 και του οποίου η νόμιμη προέλευση δεν δικαιολογείται. Αθώωση του ανωτέρω από ποινικό δικαστήριο. Το ποινικό Δικαστήριο, κρίνοντας επί του αδικήματος της υποβολής ανακριβούς και ελλιπούς δήλωσης περιουσιακής κατάστασης και όχι σχετικώς με την απόκτηση από τον καθ’ ου αδικαιολόγητου περιουσιακού οφέλους, δε δύναται με την απόφασή του, η οποία άλλωστε δεν προκύπτει ότι έχει τελεσιδικήσει, να δεσμεύσει το παρόν Δικαστήριο, παρά μόνο για τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο της εξενεχθείσας ποινικής κρίσης αυτού και δεν αμφισβητούνται εν προκειμένω, ήτοι ότι δεν απέκρυψε με δόλο τα εισοδήματά του κατά την υποβολή των δηλώσεων περιουσιακής του κατάστασης ετών 2010, 2011, 2012 και 2013. ΕλΣυν 1799/2017,

σελ. 1219.

Σώματα Ασφαλείας. Αποχωρούντες σπουδαστές.Επεκτατική εφαρμογή ευνοϊκής ρύθμισης μη καταβολής αποζημίωσης. Παραίτηση δόκιμου Αστυφύλακα μετά την περάτωση του πρώτου έτους των σπουδών του. Συνεπώς, η ευνοϊκή ρύθμιση της απαλλαγής από την αποζημίωση στην περίπτωση της ως άνω μετακίνησης σπουδαστή από στρατιωτική σχολή σε σχολή των Σωμάτων Ασφαλείας πρέπει να επεκταθεί και στην περίπτωση της μετακίνησης των σπουδαστών από σχολή των Σωμάτων Ασφαλείας σε στρατιωτική σχολή (βάσει απόφασης ΕλΣυν Ολ 1514/2016). ΕλΣυν 1795/2017,

σελ. 1223.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Δίκαιο Χωροταξίας και Πολεοδομίας. Γ. Γιαννακούρου, Νομική Βιβλιοθήκη, 2019. Πρόλογος, Κ. Μενουδάκος. Παρουσίαση, Ε. Πρεβεδούρου. Βιβλιοπαρουσίαση - Βιβλιοκρισία,

σελ. 1238.

Προϋποθέσεις νόμιμης έκδοσης πράξης κήρυξης αναδάσωσης. Απόφαση ΓΓΑΔ κήρυξης έκτασης αναδασωτέας. Δασική απαγορευτική διάταξη του Διευθυντή Δασών για απαγόρευση δραστηριοτήτων επι της ως άνω έκτασης. Η έκδοση της πρώτης προσβαλλόμενης πράξης αποτελεί προϋπόθεση για τη νόμιμη έκδοση της δεύτερης από αυτές. Πλημμελώς αιτιολογημένη η προσβαλλόμενη πράξη κήρυξης αναδάσωσης αφενός λόγω του πολύ παρωχημένου χρόνου που αναφέρεται η δασοκάλυψη της έκτασης (1937), αφετέρου λόγω του ότι ο χορτολιβαδικός χαρακτήρας που αυτή φαίνεται να αποκτά από το έτος 1945 και μετά, δεν συνοδεύεται από την ειδικότερη διαπίστωση ότι «περικλείεται από δάση ή δασικές εκτάσεις», προϋπόθεση απαραίτητη προκειμένου η χορτολιβαδική έκταση να χαρακτηρισθεί ως δασική (άρθρο 2 παρ. 4 του Ν 998/1979) και να υπαχθεί στη δασική νομοθεσία. ΔΕφΑθ 2374/2019 Τμ. Γ΄ (Ακυρωτικός Σχηματισμός),

σελ. 1202.

Όροι παραδεκτού προσβολής δασικού χάρτη. Μόνη η παραδεκτή άσκηση αντιρρήσεων κατά του αναρτηθέντος δασικού χάρτη αποκλείει την κύρωσή του κατά το αμφισβητούμενο με αυτές μέρος πριν από την εξέταση των αντιρρήσεων αυτών. Δασικός χάρτης που κυρώνεται σύμφωνα με το άρθρο 17 Ν 3889/2010, δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνει, ως δασικού χαρακτήρα, εκτάσεις ως προς τις οποίες έχουν ασκηθεί παραδεκτές αντιρρήσεις, πριν από την ολοκλήρωση της εξετάσεώς τους. Βάρος επίδειξης επιμέλειας από τον ενδιαφερόμενο στην τήρηση των προθεσμιών για την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως κατά της οριστικής πράξης κύρωσης δασικού χάρτη, προβαίνοντας στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να λάβει γνώση της απάντησης της Διοίκησης επί των αντιρρήσεων και των στοιχείων του φακέλου που αποτέλεσαν το έρεισμα της αιτιολογίας της Διοίκη­σης για τον χαρακτηρισμό έκτασης της ιδιοκτησίας του ως δασικής. Η επιγενόμενη κοινοποίηση στον ενδιαφερόμενο της απάντησης της Διοίκησης επί των αντιρρήσεων μετά την πάροδο της εξηκονθήμερης προθεσμίας για την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως, δεν συνιστά την αφετηρία προσβολής με αίτηση ακυρώσεως της μόνης προσβλητής πράξης κύρωσης του δασικού χάρτη, αλλ’ αφετηρία παραμένει η επομένη της δημοσίευσης της κυρωτικής πράξης. ΣτΕ 1412/2019 Τμ. Ε΄ επταμ. (παρατ. Κ. Παπαδοπούλου),

σελ. 1206.

ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

«Διαταγές» του διοικητικού δικαστή προς τη Διοίκηση. Παρά την έλλειψη ρητώς θεσμοθετημένης εξουσίας του ακυρωτικού δικαστή να απευθύνει διαταγές στη Διοίκηση προς διασφάλιση της συμμόρφωσής της, διαμορφώνεται στη νομολογία ορισμένων ακυρωτικών σχηματισμών η τάση να παρέχουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη διευκόλυνση της εκτέλεσης της δικαστικής απόφασης. Συχνά οι κατευθύνσεις αυτές απορρέουν από την εξέταση των λόγων ακύρωσης. Αφιέρωμα: Η Συμμόρφωση της Διοίκησης Ε. Πρεβεδούρου,

σελ. 1065.

Η αναδιάταξη των σχέσεων του νομοθέτη και του δικαστή στο ελληνικό σύστημα της συνταγματικότητας των νόμων: από τη συμμόρφωση της διοίκησης στη συμμόρφωση του νομοθέτη; Ενότητα της νομολογίας. Αιτιολογία του νόμου. Οριοθέτηση του ακυρωτικού αποτελέσματος. Συμμόρφωση της διοίκησης. Αφιέρωμα: Η Συμμόρφωση της Διοίκησης Γ. Τασόπουλος,

σελ. 1085.

Η συμβολή του ΝΣΚ στη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις. Οι γνωμοδοτήσεις του ΝΣΚ έχουν συμβάλει καθοριστικά στον βαθμό, την ταχύτητα και την ποιότητα συμμόρφωσης της ελληνικής διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις. Η διαδικασία της γνωμοδότησης παρουσιάζει ενίοτε πλεονεκτήματα σε σχέση με την αρμοδιότητα των Τριμελών Συμβουλίων Συμμόρφωσης. Σε αρκετές περιπτώσεις το ΝΣΚ κατ’ουσίαν συν-διαπλάθει την εφαρμοστέα λύση, λόγω των ερμηνευτικών κενών τα οποία καταλείπουν οι δικαστικές αποφάσεις όσον αφορά τον ενδεδειγμένο τρόπο συμμόρφωσης. Αφιέρωμα: Η Συμμόρφωση της Διοίκησης Η. Κουβαράς,

σελ. 1112.

Συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η εκτέλεση μιας δεσμευτικής και άμεσα εκτελεστής απόφασης αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της «δίκης», σύμφωνα με την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ. Εν προκειμένω, αναπτύσσεται το ζήτημα της συμμόρφωσης της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και αναλύεται το αντικειμενικό και υποκειμενικό πεδίο δεσμευτικότητας των αποφάσεών του, καθώς και η φύση των αποφάσεων των Τριμελών Συμβουλίων Συμμόρφωσης του Ανωτάτου αυτού Δικαστηρίου, με τις οποίες επιβάλλονται κυρώσεις στη Διοίκηση. Αφιέρωμα: Η Συμμόρφωση της Διοίκησης Ε.-Ε. Κουλουμπίνη,

σελ. 1076.

ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Καθορισμός βάσει φύλου διαφορετικού ορίου αναστήματος ως απαραίτητου προσόντος για κατάταξη στο Πυροσβεστικό Σώμα. Προκήρυξη διαγωνισμού για κατάταξη στο Πυρο­σβε­στικό Σώμα Δοκίμων Πυροσβεστών Γενικών Υπη­ρεσιών με την οποία ορίστηκε ως απαραίτητο προσόν για τη συμμετοχή στον εν λόγω διαγωνισμό, ελάχιστο ανάστημα για τους υποψήφιους άνδρες 1,70 μ. ενώ για τις υποψήφιες γυναίκες 1,65, σύμφωνα και με τις ισχύουσες νομοθετικές ρυθμίσεις. Δεν παραβιάζεται η αρχή της ισότητας, αλλά αντιθέτως επιδιώκεται να αποκατασταθεί μια πραγματική ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών κατά την πρόσβασή τους στο επάγγελμα του πυροσβεστικού υπαλλήλου, σε συμφωνία με τη διάταξη του άρθρου 4 παρ. 2 του Συντάγματος, σε συνδυασμό και με το άρθρο 116 παρ. 2 αυτού. ΣτΕ 2099/2019 Τμ. Γ΄ επταμ. (παρατ. Α. Τσινασλανίδου),

σελ. 1152.

Καθορισμός κοινού ορίου αναστήματος (ανεξαρτήτως φύλου) ως απαραίτητου προσόντος για κατάταξη στις Αστυνομικές Σχολές. Απόφαση του Αρχηγού της ΕΛΑΣ, με την οποία προκηρύχθηκε διαγωνισμός για κατάταξη σπουδαστών στις Αστυνομικές Σχολές. Αμφισβητείται ευλόγως η αναγκαιότητα και προσφορότητα της θέσπισης κοινού ελαχίστου αναστήματος 1,70 μ. ως απαραίτητου προσόντος για την πρόσβαση όλων των υποψηφίων, ανεξαρτήτως φύλου, στις σχολές Αξιωματικών και Αστυφυλάκων της Ελληνικής Αστυνομίας, για την εξασφάλιση της εύρυθμης και αποτελεσματικής λειτουργίας του σώματος αυτού και, επομένως, η εν λόγω απαίτηση αφενός συνιστά έμμεση διάκριση λόγω φύλου, μη δικαιολογούμενη από τον ανωτέρω σκοπό δημοσίου συμφέροντος, αφετέρου αντιβαίνει στις συνταγματικές διατάξεις περί ισότητας των φύλων, αξιοκρατίας κατά την πρόσβαση στις δημόσιες θέσεις, ελευθερίας επιλογής επαγγέλματος και αναλογικότητας, που επιβάλλει την κατά το δυνατό εναρμόνιση της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών με τις καθοριστικές για την εκτέλεση του ειδικού έργου της Αστυνομίας επιταγές (Μειοψ.). ΣτΕ 2055/2019 Τμ. Γ΄ επταμ.,

σελ. 1165.

Μηχανισμός αυτόματων επιστροφών (claw backs). Επιβολή στην αιτούσα εταιρεία ποσού αυτόματης επιστροφής (claw back) για εξωνοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη του ΕΟΠΥΥ. Το μέτρο συνίσταται σε περιορισμό χρηματικών απαιτήσεων που απορρέουν από εξωνοσοκομειακές πωλήσεις φαρμάκων προς χρήση των ασφαλισμένων των ΦΚΑ με (ολική ή μερική κατά περίπτωση) κάλυψη της δαπάνης από τους ΦΚΑ και όχι σε επιβολή φόρου ή κοινωνικής εισφοράς ως πόρου των ΦΚΑ. Οι ατομικές πράξεις, με τις οποίες επιβάλλεται αυτόματη επιστροφή επί απαιτήσεων των ΚΑΚ, συνιστούν εκτελεστές διοικητικές πράξεις, υποκείμενες στον ακυρωτικό έλεγχο του ΣτΕ. Ο περιορισμός μέσω του μηχανισμού αυτόματων επιστροφών (claw back) των χρηματικών απαιτήσεων των ΚΑΚ φαρμάκων από την εξωνοσοκομειακή φαρμακευτική δαπάνη συνιστά μονομερή, κατ’ ενάσκηση δημόσιας εξουσίας, κρατική παρέμβαση στην απαίτηση που έχουν οι ΚΑΚ έναντι του ΕΟΠΥΥ. Ένταξη μέτρου claw back στην γενικότερη προσπάθεια μείωσης του δημοσίου χρέους και εξόδου της εθνικής οικονομίας από την κρίση. Εξυπηρέτηση δημοσίου συμφέροντος. Ο περιορισμός των χρηματικών απαιτήσεων ιδιωτών δεν αντιβαίνει στο Σύνταγμα και στο άρθρο 1 του ΠΠΠ της ΕΣΔΑ, εάν τηρείται η αρχή της δίκαιης ισορροπίας μεταξύ του γενικού συμφέροντος που αφορά το κοινωνικό σύνολο και των αξιώσεων για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ατόμου. Το επίδικο μέτρο λαμβάνεται ακριβώς προκειμένου να διασφαλισθεί η βιωσιμότητα του μοναδικού πλέον κοινωνικοασφαλιστικού οργανισμού που παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη (ΕΟΠΥΥ), και των δημόσιων νοσοκομείων σε εκπλήρωση της συνταγματικής υποχρεώσεως του Κράτους να μεριμνά για την υγεία των πολιτών και για την παροχή κοινωνικής ασφαλίσεως στους εργαζομένους. ΣτΕ 2265/2019 Τμ. Δ΄ επταμ.,

σελ. 1146.

Οικονομική κρίση, δικαστικά έξοδα και πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Αντικείμενο της παρούσας μελέτης είναι η αποτύπωση των νόμων που επηρέασαν τα δικαστικά έξοδα στα χρόνια της κρίσης και των αιτιολογικών εκθέσεων αυτών. Παρατίθεται η αλλαγή των δικαστικών εξόδων κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης με τους Ν 3900/2010, 4055/2012 και 4446/2016, καθώς και η επιβολή ΦΠΑ στις δικηγορικές υπηρεσίες. Επιπροσθέτως, γίνεται αναφορά στις περικοπές στους μισθούς και στις συντάξεις σε συνδυασμό και με άλλες επιβαρύνσεις που επιβλήθηκαν στα χρόνια της κρίσης και πως αυτές επηρέασαν την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη. Τέλος, διατυπώνεται ένα συμπέρασμα επί του θέματος. Νομ. Συμβολές Ν. Πασσάς / Μ. Παπαδάκη,

σελ. 1122.