Ι. Δ. Ιγγλεζάκης, Ελευθερία έκφρασης και ανωνυμία στο Διαδίκτυο: το παράδειγμα των ιστολογίων

ΔΙΚΑΙΟ ΜΕΣΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Τεύχος 3/2011, Ιούλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβριος

Τύπος - Εκδόσεις - Ραδιοφωνία - Τηλεόραση - Κινηματογράφος - Ηλεκτρονικές επικοινωνίες - Διαδίκτυο - Πνευματική ιδιοκτησία

Εκδίδεται από το 2004 - Τριμηνιαία έκδοση

Αγόρασέ το στο nb.org

ΦΠ €98.00
ΝΠ €135.00 *

* Οι τιμές περιλαμβάνουν ΦΠΑ.

Θεματολογία νέων άρθρων;

Αν έχετε κάποια ιδέα πατήστε εδώ

Αν έχετε κάποια ερώτηση ή ένα άρθρο για δημοσίευση

πατήστε εδώ

Απόσπασμα

  ΙωάννηςΔ.Ιγγλεζάκης, Επικ.ΚαθηγητήςΝομικήςΑΠΘ, ΔικηγόροςΘεσσαλονίκης     Ταιστολόγιαείναιένανέομέσοπουχρησιμοποιείταιγιατηδιάδοσηαπόψεωνκαιτηνελεύθερηέκφρασητωνιδεών.Ηπαρούσαμελέτηερευνάτονομικόπλαίσιοπροστασίαςτηςελευθερίαςτηςέκφρασηςσταιστολόγιακαιτηςανώνυμηςέκφρασης,καθώςκαιτηνεπικείμενηνομοθετικήρύθμισημετηνοποίααίρεταιηανωνυμίατωνδιαχειριστώντωνιστολογίων. I.Εισαγωγή ΤαιστολόγιασυνιστούνένανέομέσογιατηδιάδοσηαπόψεωνκαιιδεώνμέσωτουΔιαδικτύου,τοοποίοέχεικατακτήσειτοενδιαφέροντωνχρηστώνκαιανταγωνίζεταιπλέονισότιματαπαραδοσιακάμέσαενημέρωσης.Ολόγοςείναιότικαθιστούνδυνατήτηνέκφρασητωναπόψεωνεύκολα,γρήγορα,ανέξοδακαιστοπλαίσιοενόςοικουμενικούκαναλιούεπικοινωνίας,όπωςείναιτοΔιαδίκτυο [1] ,τοοποίοεπιτρέπεισεκάθεχρήστηη/υναγίνειφυλλαδιογράφος [2] .Ηκοινότητατωνιστολογίωνείναιημπλογκόσφαιρα,οχώρος,δηλ.εκείνος–στοΔιαδίκτυο–όπουφιλοξενούνταιταδιάφοραιστολόγια.Ηενλόγωδιαδικτυακήκοινότητααποτελείτοπλαίσιογιατηνπροβολήτωναπόψεωντωνιστολόγων(bloggers)καιέχειαποκτήσεισημαντικόμέγεθοςκαιεντεινόμενησημασίακαιστηχώραμας [3] . Συγκεκριμένα,ταιστολόγιαείναιιστοσελίδες,στιςοποίεςπαρέχεταιδωρεάνφιλοξενίααπόπαροχείςσχετικώνυπηρεσιώνστουςχρήστεςτουΔιαδικτύου [4] .ΣεαυτάδημοσιεύονταιπληροφορίεςπουοιχρήστεςμεταφορτώνουνστοΔιαδίκτυομετηβοήθειαειδικούλογισμικού,τοίδιοαπλάόπωςκαιμετηβοήθειαενόςπρογράμματοςηλεκτρονικήςαλληλογραφίας [5] . Ιστολόγιαφιλοξενούνταικαιαπόάλλουςπαροχείς,ιδίωςαπόδημοσιογραφικούςοργανισμούςγιατουςσυντάκτεςτους,αλλάκαιαπόεπιχειρήσειςγιατηνεπικοινωνίαμετουςπελάτεςτους.Ταιστολόγια(weblogsήσύντομα,blogs)ήδιαδικτυακάημερολόγιαέχουντημορφήενόςημερολογίου,στοοποίοοικάτοχοίτουςκαταγράφουντιςαπόψειςτους,σεαντίστροφηχρονολογικήσειρά,γιακαθημερινάθέματαήκαιεπίπαντόςτουεπιστητού [6] . Ταιστολόγιαέχουνδιαδραστικόχαρακτήρα,καθώςκαθιστούνδυνατήτηδημοσίευσησχολίωντωναναγνωστών–επισκεπτώντουςστιςεκάστοτεαναρτήσεις.Τασχόλιααυτάπαρουσιάζονταικατάτηχρονολογικήσειράδημοσίευσήςτους,κάτωαπότηνεκάστοτεανάρτησητηνοποίααφορούν [7] .Ωστόσο,οκάτοχοςτουιστολογίουμπορείναεπιλέγειεάνοιαναγνώστεςτουιστολογίουτουθαέχουντηδυνατότηταανάρτησηςσχολίωνήόχικαινααποφασίζειποιασχόλιαθαδημοσιεύονται(ναπροβαίνεισε«μετριασμόσχολίων») [8] .ΟιομοιότητεςμεάλλεςυπηρεσίεςτουσυμμετοχικούΔιαδικτύουπουστηρίζονταιστησυνεργασίαδιαδικτυακώνκοινοτήτων,όπωςείναιλ.χ.,ηWikipedia,είναισυνεπώςσαφείς [9] . Επιπλέον,πρέπεινασημειωθείότιταιστολόγιαείναιαπόμίααπότιςυπηρεσίεςτουσυμμετοχικούΔιαδικτύου,τουWeb2.0,στιςοποίεςπεριλαμβάνονται,μεταξύάλλωνκαιοιυπηρεσίεςκοινωνικήςδικτύωσης [10] .Τανέααυτάμέσαχρησιμοποιούνταικατάκόρονγιατηνελεύθερηέκφρασητωνιδεώναπότουςπολίτες–υπηκόουςκαταπιεστικώνκρατών,στιςοποίεςταμέσαμαζικήςενημέρωσηςυπόκεινταισελογοκρισία,ενώχρησιμοποιήθηκανκαιγιατοσυντονισμότωνδιαδηλωτώνστιςπρόσφατεςαραβικέςεξεγέρσειςκαιαλλού.Βεβαίως,χρησιμοποιούνταικαισεδημοκρατικέςχώρες,όπωςείναιλ.χ.,οιΗΠΑ,όπουέχουναποφασιστικήσυμβολήστηδιαμόρφωσητωνπολιτικώνεξελίξεων [11] . Μπορούμελοιπόνναπούμεότιηαξιοποίησητωνιστολογίων,όπωςκαιτωνμικροιστολογίων(microblogs) [12] γιατηδιάδοσηαπόψεωνκαιτηνελεύθερηέκφρασητωνιδεώναποτελείκατάκτησητηςκοινωνίαςτωνπολιτών,αποτελώνταςμιαεκδήλωσητηςσυμμετοχικήςδημοκρατίας [13] ,καιγιααυτόείναιχρήσιμοναταμελετήσουμεκαιναδιερευνήσουμεταόριατηςελευθερίαςέκφρασηςκαιτουανώνυμουλόγουστοπλαίσιότους. Γενικά,χρήστεςτωνιστολογίωνείναιόσοιεπιθυμούνναδημοσιεύσουνπληροφορίεςήεικόνεςαπότηνκαθημερινήτουςζωή,έτσιώστετοιστολόγιοναχρησιμεύσειωςσημείοαναφοράςστοπλαίσιοτωνκοινωνικώντουςεπαφών,αλλάκαιειδικοίσεδιάφορουςτομείς,όπωςείναιηπολιτική,οαθλητισμός,ηπληροφορική,αλλάκαιηνομικήεπιστήμηκ.ο.κ.Σημαντικήμερίδαιστολογίων,βεβαίως,αφιερώνεταιστονσχολιασμότηςεπικαιρότητας,αποτελώνταςέτσιέναεναλλακτικόμέσοενημέρωσης.Οικάτοχοιιστολογίων(μπλόγκερς)ταοποίαπαρουσιάζουνειδήσειςείναισυνήθωςδημοσιογράφοι,αλλάμπορείναείναικαιερασιτέχνες,οιοποίοιεντάσσονταιστοπλαίσιοτηςσυμμετοχικήςδημοσιογραφίαςήδημοσιογραφίαςτωνπολιτών [14] . Τοπλεονέκτημαπουπαρέχουνταιστολόγιαείναιότιεπιτρέπουντηνκατάθεσησχολίωντωναναγνωστώνεπίτωνθέσεωνπουεκφράζειοκάτοχόςτουςκαιτηναπάντησητουτελευταίουσεαυτά,όπωςπροαναφέρθηκε,σεαντίθεσημετονέντυποτύπο,όπουδενείναιδυνατήηάμεσηεπικοινωνίαμετοαναγνωστικόκοινό.Ακόμα,οκάτοχοςτουιστολογίουμπορείναεπέμβειανάπάσαστιγμήκαιναδιορθώσειήνασυμπληρώσειτιςαπόψειςπουεκφράζεισεαυτό.Αυτότοχαρακτηριστικότωνιστολογίωνείναιπουταδιαφοροποιείόχιμόνοαπότακλασικάμέσαενημέρωσης,αλλάκαιαπότιςηλεκτρονικέςεκδόσειςτουΤύπου [15] . ΟιιδιαιτερότητεςαυτέςπουπαρουσιάζουνταενημερωτικάιστολόγιασεσχέσημετιςιστοσελίδεςτουέντυπουκαιηλεκτρονικούΤύπουείναιπουκαθιστούναναγκαίατηδιερεύνησητουζητήματοςτηςελευθερίαςέκφρασηςσεαυτά,ενώόσοναφοράτονανώνυμο(ήψευδώνυμο)λόγοσταπλαίσιάτους,ζητήματαπροκαλείηεπικείμενηνομοθέτησητηςυποχρέωσηςταυτοποίησηςτωνδιαχειριστώνελληνικώνενημερωτικώνιστολογίων [16] πουθαοδηγήσεισεάρσητηςδυνατότηταςανώνυμηςέκφρασης. ΙΙ.Τοσυνταγματικόπλαίσιο Hελευθερίαέκφρασηςπουεξασφαλίζουνταιστολόγιαστουςκατόχουςκαιτουςεπισκέπτες–χρήστεςτουςπροστατεύεταισυνταγματικάμέσααπόέναπλέγμασυνταγματικώνδιατάξεων,στιςοποίεςθαγίνεικατωτέρωαναφορά. Α.Προστασίατηςελευθερίαςέκφρασης Ηδημοσιοποίησηαπόψεωνσταιστολόγιαπροστατεύεται,καταρχήν,απότοσυνταγματικόδικαίωματηςελευθερίαςτηςέκφρασης.Τοενλόγωδικαίωμακατοχυρώνεταιστοάρθρο14παρ.1Συντ.καιστοάρθρο10παρ.1ΕΣΔΑ,αποτελείδεακρογωνιαίολίθοτηςελευθερίαςτηςγνώμης [17] καιείναι,σύμφωναμετοΕΔΔΑ,ένααπότακύριαθεμέλιαμιαςδημοκρατικήςκοινωνίας,καθώςκαιμίααπότιςπρωταρχικέςπροϋποθέσειςπροόδουτηςκαιτελειώσεωςκάθεατόμου [18] . Ηδιάταξη,καταρχήν,τουάρθρου14παρ.1Συντ.αναφέρεταιστηνπροφορική,γραπτήκαιδιάτουτύπουέκφρασηκαιδιάδοσητωνστοχασμών,ωστόσο,γίνεταιδεκτόότιηαναφοράαυτήείναιενδεικτική [19] .Ωςεκτούτου,στοπροστατευτικόπεδίοτηςδιάταξηςαυτήςεμπίπτεικαιηχρήσητουΔιαδικτύου,γενικάκαιτωνιστολογίων,ειδικότερα [20] . Αντίστοιχα,τοάρθρο10παρ.1ΕΣΔΑμεπιογενικήδιατύπωσηορίζειότιτοδικαίωματηςελευθερίαςέκφρασηςπεριλαμβάνειτηνελευθερίαγνώμηςκαιτηνελευθερίαλήψεωςήμεταδόσεωςπληροφοριώνήιδεώνχωρίςεπέμβασηδημόσιωναρχώνκαιπέρααπόσύνορα.Ηδιάταξηαυτήσυνοδεύεται,βεβαίως,απότηρήτραστοάρθρο10παρ.2ότιοιπεριορισμοίτουδικαιώματοςπρέπεινααποτελούναναγκαίαμέτρασεμιαδημοκρατικήκοινωνία. Στοενωσιακόδίκαιο,τοάρθρο11παρ.1τουΧάρτηΘεμελιωδώνδικαιωμάτωντηςΕΕκατοχυρώνειτοδικαίωματηςελευθερίαςέκφρασης,ορίζονταςότικάθεπρόσωποέχειδικαίωμαστηνελευθερίαέκφρασηςκαιότιπεριλαμβάνειτηνελευθερίαγνώμηςκαιτηνελευθερίαλήψηςήμετάδοσηςπληροφοριώνήιδεών,χωρίςτηνανάμειξηδημοσίωναρχώνκαιαδιακρίτωςσυνόρων.ΑξίζεινασημειωθείότιτοΔικΕΕαναγνωρίζειτοδικαίωματηςελευθερίαςτηςέκφρασης,όπωςκατοχυρώνεταιστοάρθρο10ΕΣΔΑκαιπαραπέμπειστησχετικήνομολογίατουΕΔΔΑ [21] . Ηπροστασίατηςελευθερίαςτηςέκφρασηςκατοχυρώνεταικαιστοάρθρο19παρ.2τουΔιεθνούςΣυμφώνουγιαταΑτομικάκαιΠολιτικάΔικαιώματα [22] ,τοοποίοπροβλέπειότικάθεπρόσωποέχειδικαίωμαστηνελευθερίατηςέκφρασηςκαιότιτοδικαίωμααυτόπεριλαμβάνειτηνελευθερίατηςαναζήτησης,τηςλήψηςκαιτηςμετάδοσηςπληροφοριώνκαιαπόψεωνκάθεείδους,ανεξαρτήτωςσυνόρων,προφορικά,γραπτά,σεέντυπα,σεκάθεμορφήτέχνηςήμεκάθεάλλομέσοτηςεπιλογήςτου. Επίσης,τοάρθρο19τηςΟικουμενικήςΔιακηρύξεωςγιαταΑνθρώπιναΔικαιώματα,ορίζειότικαθέναςέχειτοδικαίωματηςελευθερίαςτηςγνώμηςκαιτηςέκφρασης,πουσημαίνειτοδικαίωμαναμηνυφίσταταιδυσμενείςσυνέπειεςγιατιςγνώμεςτου,καιτοδικαίωμανααναζητεί,ναπαίρνεικαιναδιαδίδειπληροφορίεςκαιιδέες,μεοποιοδήποτεμέσοέκφρασης,καιαπόόλοτονκόσμο.ΗδιάταξηαυτήτηςΟικουμενικήςΔιακηρύξεωςέχειεμπνεύσειπολλάσυνταγματικάκείμεναανάτονκόσμοκαι,ανκαιδενέχειδεσμευτικόχαρακτήρα,αναδεικνύεταιωςπρόσφορηνομικήβάσησεδιεθνέςεπίπεδογιατηνκατοχύρωσητηςελευθερίαςεκφράσεωςσταιστολόγια [23] . ΣτοσημείοαυτόαξίζεινααναφερθείκαιηνομολογίατουΕΔΔΑγιατηνενγένειελευθερίαεκφράσεωςστοΔιαδίκτυο.Συγκεκριμένα,τοΔικαστήριοαναφέρειότι:«ενόψειτηςπροσβασιμότηταςκαιτηςικανότητάςτουνααποθηκεύεικαιναδιαβιβάζειτεράστιεςποσότητεςπληροφορίας,τοΔιαδίκτυοπαίζειένανσημαντικόρόλοστηνεπαύξησητηςπρόσβασηςτουκοινούστιςειδήσειςκαιστηδιευκόλυνσητηςδιάδοσηςπληροφοριών,γενικά.ΗδιατήρησηδιαδικτυακώναρχείωνείναιπολύσημαντικήόσοναφοράτορόλοαυτότουΔιαδικτύουκαιτοΔικαστήριο,συνεπώς,θεωρείότιτααρχείααυτάεμπίπτουνστηνεμβέλειατηςπροστασίαςπουπαρέχειτοάρθρο10ΕΣΔΑ» [24] . Αναναλύσουμεειδικότερατοπεριεχόμενοτουωςάνωδικαιώματος,γίνεταισαφέςότιαυτόβρίσκειπλήρηεφαρμογήσταιστολόγια [25] .Ειδικότερα,όπωςγίνεταιδεκτό,ηελευθερίατηςγνώμηςπεριλαμβάνειτοδικαίωματηςδιαμόρφωσης,κατοχής,έκφρασης,διάδοσης,αποσιώπησηςκαιλήψηςγνώμης,καλύπτειδειδέες,γεγονότα,μηνύματα,ειδήσεις,απόψειςμειδεολογικόυπόβαθροήκερδοσκοπικόκίνητροήακόμακαιγιαψυχαγωγίαήικανοποίησητηςπεριέργειαςτουαποδέκτη [26] .Επομένως,τοδικαίωμααυτόπροστατεύεικάθεείδουςμήνυμαπουμεταδίδεταιστοΔιαδίκτυο,καθώςκαιτιςδημοσιεύσειςσταπάσηςφύσεωςιστολόγια [27] . Επιπλέον,ηελευθερίαεκφράσεωςκαλύπτειτόσοτιςπροσωπικέςαπόψειςπολιτικού,κοινωνικού,φιλοσοφικούήιδεολογικούχαρακτήρα,όσοκαιτημετάδοσηπληροφοριώνκαιστατιστικώνστοιχείων,σταοποίαμπορείναβασισθείηδιαμόρφωσηγνώμηςκ.ο.κ. [28] .Επομένως,δενπρέπειναγίνεταιδιάκρισηανάμεσαστιςπληροφορίεςπουδημοσιεύονταισταιστολόγιακαινααποκλείονταιαπότησυνταγματικήπροστασίαοιαπλέςπληροφορίεςπουδενεμπεριέχουναξιολογικέςκρίσεις. Ηελευθερίαεκφράσεωςσταιστολόγιαπεριλαμβάνει,ειδικότερα,τηδυνατότητατωνκατόχωντωνιστολογίωνμετιςαναρτήσειςτουςκαιτωνεπισκεπτώνμετασχόλιαεπίαυτών,ναεκφράζουντηγνώμητους,ακόμακαιμεπροκλητικήδιατύπωση.ΣύμφωναμετοΕΔΔΑ,ηπροστασίατηςελευθερίαςτηςέκφρασηςβρίσκειεφαρμογήόχιμόνονεπίτων«πληροφοριών»ή«ιδεών»πουγίνονταιευμενώςδεκτέςήθεωρούνταιαβλαβείςήαδιάφορες,αλλάκαιεπίόλωνεκείνωνπουθίγουν,σκανδαλίζουνήενοχλούν:αυτόαπαιτούνηπολυφωνία,ηανεκτικότητακαιηευρύτηταπνεύματος,χωρίςτιςοποίεςδεννοείται«δημοκρατικήκοινωνία» [29] . Ηδιατύπωσητηςγνώμηςθαπρέπειναμηνέχειδυσμενείςσυνέπειεςκαιναμηνπεριορίζεταιαπότηνυποχρέωση,λ.χ.,ναμηδιατυπώνονταιαιρετικέςαπόψειςσεθρησκευτικάθέματαήακραίεςπολιτικέςαπόψεις [30] .Τούτοδηλώνεικαιτοάρθρο19παρ.1τουΔιεθνούςΣυμφώνουγιαταΑτομικάκαιΠολιτικάΔικαιώματα,σύμφωναμετοοποίο,κανείςδενπρέπειναυπόκειταισεδιακριτικήμεταχείρισηκαιναδιώκεταιγιατιςαπόψειςτου [31] .ΣύμφωναδεμετηνΕπιτροπήΑνθρωπίνωνΔικαιωμάτωντουΟΗΕ,είναιπροφανώςαντίθετεςστηνελευθερίατηςέκφρασηςαπαγορεύσειςδημοσίευσηςυλικούπουείναιαντίθετοστην(εκάστοτε)κυβέρνησηήτοπολιτικόσύστημαπουακολουθείηκυβέρνηση [32] . Ενδιαφέρονπαρουσιάζει,ακόμα,γιατηνπερίπτωσητωνιστολογίωνηδιάκρισημεταξύπραγματικώνπεριστατικώνκαιαξιολογικώνκρίσεωνστηνοποίαπροβαίνειτοΕΔΔΑ.ΣτηνυπόθεσηFeldekκατάΣλοβακίας [33] ,τοΔικαστήριοδέχθηκεότιηαναφοράενόςδημοσιογράφουστοφασιστικόπαρελθόνενόςπολιτικούήτανμίααξιολογικήκρίση,ηοποίαδενμπορούσενααποδειχθεί,αλλάέγινεστοπλαίσιοενόςελεύθερουδιαλόγουγιατηνπολιτικήεξέλιξητηςΣλοβακίας.ΣύμφωναμετοΕΔΔΑ,μίααξιολογικήκρίσηδενείναιαπαραίτητονααποδεικνύεταιπλήρως,ενώκαιησυνάφειαμεταξύτηςκρίσηςκαιτωνπραγματικώνγεγονότωνσταοποίαβασίζεταιδιαφέρεικατάπερίπτωση [34] . Β.Περιορισμοίτηςελευθερίαςέκφρασης Ηελευθερίαέκφρασης,σύμφωναμετοΣύνταγμα,τελείυπότηνεπιφύλαξητουνόμου [35] .Ηρήτρααυτήαναφέρεταισενόμουςμετουςοποίουςεπιβάλλονταιπεριορισμοίγιατηνπροστασίαάλλωνέννομωναγαθώνκαιδικαιωμάτων,προβλεπόμενωνστοΣύνταγμαήσεουσιαστικόνόμοκαιμετάαπόστάθμισηκαιπρακτικήεναρμόνισητωνεκατέρωθενδικαιωμάτωνκαισύμφωναμετουςπεριορισμούςτωνπεριορισμών [36] . Σχετικά,τοάρθρο10παρ.2ΕΣΔΑκαιτοάρθρο52παρ.1τουΧάρτηΘεμελιωδώνΔικαιωμάτωντηςΕΕπροβλέπουνότιτοδικαίωμαστηνελευθερίατηςέκφρασηςμπορείναπεριορισθείμόνονεφόσονπληρούνταιοιπαρακάτωπροϋποθέσεις:α)οπεριορισμόςναπροβλέπεταιαπότονόμο,β)ναεπιδιώκειέναθεμιτόσκοπόκαιγ)ναείναιαναγκαίομέτροσεμιαδημοκρατικήκοινωνία,υπότηνέννοιαότιυφίσταταιμιαεπιτακτικήανάγκηώστεναπροβλεφθείέναςπεριορισμόςπουναοδηγείσεπεριορισμότηςελευθερίαςτηςέκφρασης,οοποίοςναείναιανάλογοςπροςτονεπιδιωκόμενοθεμιτόσκοπό [37] .Μάλιστα,αξίζεινασημειωθείότισύμφωναμετοΔΕΕ,οποιοσδήποτεεκτωνπροτέρωνπεριορισμόςτηςελευθερίαςτηςέκφρασηςαπαιτείιδιαίτερηεξέταση [38] . Περιορισμοίτηςελευθερίαςπροβλέπονται,κατάτοελληνικόδίκαιο,καταρχήνμεβάσητιςδιατάξειςτουΠΚπουαφορούνταεγκλήματακατάτηςτιμής(άρθρα361επ.ΠΚ).Ηνομολογίαέχειαναγνωρίσειρητάότιητιμώρησητωνεγκλημάτωνκατάτηςτιμής,ακόμακαιότανδιαπράττονταιστοΔιαδίκτυο,συνιστάθεμιτόπεριορισμότηςελευθερίαςτηςγνώμης [39] . Σύμφωνα,βεβαίως,μετηδιάταξητουάρθρου367παρ.1ΠΚ,δεναποτελούνάδικηπράξηοιδυσμενείςκρίσειςκαιεκδηλώσειςπουγίνονταιγιατηνεκτέλεσηνόμιμωνκαθηκόντων,τηνάσκησηνόμιμηςεξουσίαςήγιατηδιαφύλαξηδικαιώματοςήαπόάλλοδικαιολογημένοενδιαφέρον.HδιάταξηαυτήβρίσκειεφαρμογήκαιστιςεξυβρίσειςπουδιαπράττονταιστοΔιαδίκτυο,δικαιολογημένοδεενδιαφέρονγιαδυσμενήκρίσησεβάροςπροσώπουείναισυνήθωςτοδημοσιογραφικόήέστωαυτότουσυντάκτησειστοσελίδαπουενημερώνειτουςχρήστεςτουΔιαδικτύουσχετικάμεένασημαντικόγεγονός [40] .Συνακόλουθα,οκάτοχοςιστολογίουέχειτηδυνατότηταναπροβείσεδυσμενείςκρίσειςπροκειμένουναγνωστοποιήσειστουςχρήστεςτουΔιαδικτύουένασημαντικόγεγονόςπουαφοράτηνκοινήγνώμη,δίχωςτιςκυρώσειςτουνόμου. Επίσης,ηελευθερίατηςέκφρασηςπρέπεινασυμμορφώνεταιμετηνυποχρέωσησεβασμούτουαπορρήτουπουισχύειγιατηνπροστασίαάλλωνέννομωναγαθών.Έτσι,λ.χ.,δενμπορείναδημοσιεύονταισειστολόγιαπληροφορίεςπουσυνιστούναπόρρηταμιαςεπιχείρησηςαπόένανεργαζόμενοσεαυτήν,ακόμακαιόταντούτογίνεταιγιατηθεμελίωσητωναπόψεωναυτού [41] . Ιδίωςόσοναφοράταδημόσιαπρόσωπα,γίνεταιδεκτόότιταόριατηςαποδεκτήςκριτικήςείναιευρύτερααπόό,τισεσχέσημεέναναπλόιδιώτη,καθώςτοδημόσιοπρόσωποεκτίθεταιαναπόφευκταστονέλεγχοτωνπράξεώντου [42] .Μάλιστα,ηελληνικήέννομητάξηαναγνωρίζειότιτοδημοσιογραφικόενδιαφέρονμπορείναοδηγήσειστηναποκάλυψηευαίσθητωνπροσωπικώνδεδομένωνότανηεπεξεργασίααφοράδεδομέναδημοσίωνπροσώπωνπουσυνδέονταιόμωςμετηνάσκησηδημοσίουλειτουργήματος.ΑυτόπροβλέπεταιειδικότεραωςεξαίρεσηαπότονκανόνατηςαπαγόρευσηςτηςεπεξεργασίαςευαίσθητωνδεδομένωνστοΝ2472/1997 [43] . Αμφισβητήσειςπροκαλείωστόσοτοζήτηματουελέγχουτωνσχολίωνεπίτωνδημοσιεύσεωντωνιστολογίων.Βασικόχαρακτηριστικότουςγνώρισμαείναιηδυνατότητααμφίδρομηςεπικοινωνίαςπουπαρέχουνμετουςχρήστες,οιοποίοιμπορείναδιατυπώνουνσχόλιαστιςαναρτήσεις,εφόσονδενέχειαποκλεισθείηδυνατότητασχολιασμούαπότονκάτοχοτουιστολογίου.Υποστηρίζεταιότιδενμπορείναεπιβληθείστονδιαχειριστήτουιστολογίουηυποχρέωσηαφαιρέσεωςσχολίωνμευβριστικόήσυκοφαντικόπεριεχόμενο,διότιτούτοείναιπρακτικάανέφικτο [44] ,ωστόσο,σύμφωναμετοάρθρο13τουΠΔ131/2003,ηυποχρέωσηαυτήτουδιαχειριστήυφίσταταιότανγνωρίζειότιένασχόλιοέχειτέτοιοπεριεχόμενο,ενώεάνδεντογνωρίζει,οφείλει,μόλιςλάβειγνώσηήειδοποιηθείαπότονθιγόμενο,νατοαφαιρέσειάμεσα [45] . Γ.Δικαίωμαπληροφόρησηςκαισυμμετοχής στηνκοινωνίατηςπληροφορίας Ηελευθερίατηςέκφρασηςκατάτοάρθρο14Συντ.συνδέεταιμετοδικαίωμαπληροφόρησηςστηνπαθητικήτουδιάσταση,ηοποίαπροϋποθέτειτονπλουραλισμότωνμέσωνενημέρωσης [46] .Τοδικαίωμαστηνπληροφόρησηπροστατεύεταικαιδυνάμειτουάρθρου5Απαρ.1Συντ.,τοοποίοαποκλείειαπαγορεύσειςστηνενημέρωσημέσωτουΔιαδικτύουκαισεπηγέςενημέρωσης,όπωςείναιταιστολόγια. Επιπλέον,ηελευθερίατηςδημιουργίαςιστολογίουπροστατεύεταισυνταγματικάβάσειτηςδιάταξηςτουάρθρου5Απαρ.2Συντ.πουκατοχυρώνειτοδικαίωμασυμμετοχήςστηνκοινωνίατηςπληροφορίας.Τοδικαίωμαπουπροστατεύεταιβάσειαυτήςτηςδιάταξηςσυνίσταταιστηναξίωσηκαθενόςγιαισότιμηκαιαπρόσκοπτηπρόσβασηστηνκοινωνίατηςπληροφορίας [47] και,συνεπώς,στηχρήσητωνυπηρεσιώντουΔιαδικτύου,όπωςείναιταιστολόγια. Συνακόλουθα,περιορισμοίστηλειτουργίαιστολογίωνείναιασύμβατοιμετιςπαραπάνωδιατάξεις,όπωςκαιμετοδικαίωματηςελευθερίαςτηςέκφρασης [48] . Δ.Προστασίατουαπορρήτουτηςεπικοινωνίας Ηδημιουργίακαιτήρησηιστολογίου,όπωςκαιοιεπισκέψειςτωνχρηστώντουΔιαδικτύουσεαυτόκαι,παραπέρα,ηαποστολήκαιδημοσίευσητωνσχολίωντουςσυνιστάχρήσηυπηρεσιώνηλεκτρονικώνεπικοινωνιών,κατάτιςδιατάξειςτουΝ3471/2006 [49] πουσυνεπώς,εμπίπτειστηνπροστασίατουαπορρήτουτηςεπικοινωνίαςκατάτοάρθρο19Συντ. [50] .Τοδικαίωμαστηνπροστασίατουαπορρήτουμπορείναπεριορισθείσύμφωναμετοάρθρο19παρ.1εδ.β΄Συντ.καιπιοσυγκεκριμένα,μόνογιαλόγουςεθνικήςασφάλειαςήγιατηδιακρίβωσηιδιαίτερασοβαρώνεγκλημάτων,ταοποίακαθορίζονταιειδικότεραστοΝ2225/1994. Τοαπόρρητοτηςεπικοινωνίαςκαλύπτει,εκτόςαπότοπεριεχόμενο,καιτασυνδετικάδεδομένατηςεπικοινωνίας,ήτοιταδεδομένακίνησης(άρθρο4παρ.1σεσυνδυασμόμεάρθρο2παρ.3Ν3471/2006),όπωςείναιιδίωςτοόνομα,ηαρίθμηση(ηδιεύθυνσηΙΡτουυπολογιστή)ήηδιεύθυνσητουαποστολέαήχρήστημιαςσύνδεσηςπουπροβαίνεισεαναρτήσειςσειστολόγια [51] . Hάρσηαπορρήτουκαιηαποκάλυψητωνστοιχείωνόσωνχρησιμοποιούνταιστολόγιαγιαναδιαδώσουντιςαπόψειςτουςδύναταιναζητηθείμόνουπότιςπροϋποθέσειςτουωςάνωνόμουκαιόχιγιαπλημμελήματα,όπωςείναιταεγκλήματακατάτηςτιμής,ταοποίακαιενίοτεδιαπράττονταισταιστολόγια.Σταπρόσωπααυτάπεριλαμβάνονταιτόσοοδιαχειριστήςτουιστολογίουκαιόσοιπροβαίνουνσεαναρτήσειςσεαυτό,αλλάκαιοιεπισκέπτες,χρήστεςτουΔιαδικτύουκαιόσοιαπόαυτούςδημοσιεύουνσχόλιαστιςαναρτήσεις. Υποστηρίζεται,βεβαίως,ηάποψηότιστηνεπικοινωνίαμέσωΔιαδικτύουδενυπάρχειαπόρρητο,διότιενπροκειμένωπρόκειταιγιαεπικοινωνίασεδημοσιότητακαισυνεπώς,δενχρειάζεταιναεφαρμοστείηδιαδικασίατηςάρσηςαπορρήτουγιαναεξακριβωθείκαιναεντοπισθείτοηλεκτρονικόίχνοςπαράνομηςπράξεως,ηοποίαδιαπράττεταιστοΔιαδίκτυο,αλλάκαιτοπρόσωποπουκρύπτεταιπίσωαπόαυτό [52] .Ειδικάγιατηνπερίπτωσητωνιστολογίωνυποστηρίζεταιότιηδημοσίευσηενόςάρθρουδενδιαφέρεισετίποτααπότηδημοσίευσησεμιαεφημερίδαήτηντοιχοκόλλησήτουκαισυνεπώς,δενδύναταιναυπάρξεισυνταγματικήπροστασίατουαπορρήτουτηςεπικοινωνίας [53] . Κατάτηνάποψήμας,δενευσταθείηάποψηότιδενδύναταιναθεμελιωθείπροστασίατουαπορρήτουεπίτωνπληροφοριώνπουδημοσιεύουνοιχρήστεςστοΔιαδίκτυο.Συγκεκριμένα,τογεγονόςότιορισμένεςπληροφορίες,π.χ.,έναάρθροσεμιαηλεκτρονικήεφημερίδαήσεέναιστολόγιοκαθίστανταιδημοσίωςπροσιτά,συνεπάγεταιότιδενθεμελιώνεταιπροστασίατουπεριεχομένουτηςεπικοινωνίας,διότιδενπρόκειταιγιαεπικοινωνίαπουδιεξάγεταισεοικειότητα,αυτόόμωςδενσημαίνειότικαιτασυναφήδεδομένακίνησηςδενείναιαπόρρητα. Αντιθέτως,ταενλόγωδεδομέναεμπίπτουνστηνπροστασίατουαπορρήτουκατ’άρθρο19Συντ.καιγιανααποκαλυφθούναπαιτείταιάρσητουαπορρήτου,σύμφωναμεόσαπροβλέπονταιαπότησχετικήνομοθεσίακαιτούτο,διότιείναιάλλοπράγμαηδημοσιοποίησητουπεριεχομένουτωνιστοσελίδωνήιστολογίωνκαιάλλοηεπικοινωνίαπουπραγματοποιείταιγιατηδιαβίβασηκαιανακοίνωσητωνσχετικώνπληροφοριών,ηοποίαπροστατεύεταιαπότοαπόρρητοτωνεπικοινωνιών [54] .Είναισαφέςότιανεπικρατήσειηαντίθετηάποψη,ότιδηλ.δενυπάρχειαπόρρητοεπικοινωνιώνστοΔιαδίκτυογιατουςχρήστες,θαοδηγηθούμεσεμιακοινωνίατουΜεγάλουΑδελφού(BigBrother),όπουοοποιοσδήποτε(τοΚράτοςήοιιδιώτες)θαμπορείναπαρακολουθείτουςχρήστεςτουΔιαδικτύουκαιναγνωρίζειπροσωπικέςπληροφορίεςπουτουςαφορούνκαιοιοποίεςαφορούντηδιαδικτυακήτουςσυμπεριφορά. Ε.Ελευθερίατουτύπου ΚαίριοείναιτοερώτημαανεφαρμόζονταιεπίτωνιστολογίωνοιπροστατευτικέςδιατάξειςτουΣυντάγματοςγιατοντύπο,όπωςκαιοισχετικέςδιατάξειςτηςκοινήςνομοθεσίας(ιδίωςτουΝ1178/1981).Γενικά,γίνεταιδεκτόαπότηνεπιστήμηστηΧώραμαςότιοιδιατάξειςτουάρθρου14παρ.2Συντ.βρίσκουνεφαρμογήστοΔιαδίκτυοκαισυγκεκριμένα,στονηλεκτρονικότύπο [55] .ΚατάταλοιπάγιαπολλέςαπότιςυπηρεσίεςτουΔιαδικτύουισχύειηδιάταξητουάρθρου15παρ.1Συντ.,ηοποίαορίζειότιοιπροστατευτικέςγιατοντύποδιατάξειςτουάρθρου14δενεφαρμόζονταιστονκινηματογράφο,τηφωνογραφία,τηραδιοφωνία,τηντηλεόρασηκαικάθεάλλοπαρεμφερέςμέσομετάδοσηςλόγουήπαράστασης [56] . Ειδικάόσοναφοράταιστολόγια,ηνομολογίατωνπολιτικώνδικαστηρίωνστηΧώραμαςδέχθηκεότιοιδιατάξειςπερίτύπουδενεφαρμόζονταιαναλογικάσεαυτά,διότιδενπαρουσιάζουντηνεπιχειρηματικήδιάρθρωσηενόςπαραδοσιακούεντύπουούτεέχουνιεραρχικήδομήοργανώσεως,ώστεναεμπίπτουνστιςρυθμίσειςτους.Επίσης,σύμφωναμετηνομολογίααυτή,δενεφαρμόζονταισταιστολόγιαοιδιατάξειςπερίτύπου,διότισκοπόςτουςδενείναιηδιάδοσηπληροφοριώνπροςμαζικήενημέρωση,αλλάηανταλλαγήαπόψεων,ιδεών,σκέψεωνκαιαναλύσεωνμέσωενόςμηχανισμούδυναμικήςεπικοινωνίας [57] .Αναφέρεται,δεότιτοιστολόγιοείναιδιαδραστικόμέσοκαιγιααυτόδιαφέρειαπότιςιστοσελίδεςπουδιατηρούνταμέσαενημέρωσηςστοΔιαδίκτυο,διότιηδιαμόρφωσητουπεριεχομένουτουδεναποφασίζεταιμόνοαπότονκύριοκαιτουςδημοσιογράφουςτουμέσουενημέρωσης,αλλάαπόόλουςτουςχρήστεςτουΔιαδικτύου,οιοποίοιείναιαναγνώστεςτουιστολογίου,καθώςκαιότιοκάτοχος–διαχειριστήςκατάκανόναδενέχειτηδυνατότηταναεπιλέγειτουςαναγνώστεςτουιστολογίουκαινααποφασίζειποιοιαπόαυτούςεπιτρέπεταιναανακοινώνουντασχόλιάτουςσεαυτό. Κατάτηνάποψήμας,κρίσιμοστοιχείο,καταρχήν,γιατηνεφαρμογήτουάρθρου14Συντ.είναιανταιστολόγιαεμπίπτουνστηνέννοιατουτύπου.Μεβάσητονορισμόπουδίδεταιαπότηνομοθεσία [58] καιαπότηνεπιστήμη [59] ,ότιδηλ.τύποςκαιέντυποείναικάθεκείμενο,εγγραφήμουσικούέργουκαιηχητικόαποτύπωμα,εφόσονέχειπαραχθείμεμηχανικήήφυσικοχημικήήηλεκτρονικήδιαδικασίακατάλληληγιαπαραγωγήσημαντικούαριθμούαντιτύπωνκαιπροορίζεταιγιαδιάδοση,είναισαφέςότιστηνέννοιατουτύπουδενμπορείναεμπίπτουνταιστολόγια,καθώςηπαρουσίασηενόςιστολογίουστοΔιαδίκτυοδενεμπίπτειπροφανώςστηνέννοιατοεντύπου,ενώούτεμπορείναθεωρηθείκαιωςτολειτουργικότουισοδύναμο.AξίζεινααναφερθείότικαιστηγερμανικήεπιστήμηγίνεταιδεκτόότιησυνταγματικήπροστασίατουτύπουεκτείνεταιμόνοστοδιαδικτυακόπεριεχόμενοπουαναπαραγάγειέντυπεςεκδόσειςκαιδεναφοράπεριεχόμενοπουδιαδίδεταιμόνοστοΔιαδίκτυο [60] .Αντιθέτως,στιςΗΠΑηνομολογίαέχειυπαγάγειταιστολόγιαστησυνταγματικήπροστασίακαιταπρονόμιατουτύπου [61] . ΙΙΙ.Ηανώνυμηέκφραση σταιστολόγια Ιδιαίτεραζητήματαπροκαλείηανώνυμη(ήψευδώνυμη)έκφρασησταιστολόγια.Γενικά,ηανωνυμίαστοΔιαδίκτυοείναιδικαίωμαπουαπορρέειαπότηνιδιωτικότητα,ηοποίαπροστατεύεταιαποτελεσματικάότανδεναποκαλύπτονταιταπροσωπικάστοιχείατωνχρηστώντωνυπηρεσιώντουΔιαδικτύου.Ηανώνυμηέκφραση,όπωςκαιηχρήσηψευδωνύμου,είναιεπίσηςσυνιστώσατηςελευθερίαςεκφράσεωςκαιχρησιμοποιείταικατάκόρονσταπλαίσιατηςδημοσιογραφίας [62] . Θαπρέπειωστόσονασημειωθείότι,γενικά,ηανωνυμίαστοΔιαδίκτυομπορείναοδηγήσεικαισεπαραβίασηδικαιωμάτωντρίτωνπροσώπων,ιδίωςτηςιδιωτικότητάςτους,ότανγίνεταικατάχρησητηςανωνυμίαςμεσκοπότηδυσφήμηση [63] ήτηνπαραβίασητηςιδιωτικήςτουςσφαίραςκ.ο.κ.ΗδυνατότητααυτήπουπαρέχειτοΔιαδίκτυογιακατάχρησητηςδυνατότηταςανωνυμίαςθαπρέπειναληφθεί,συνεπώς,υπόψηκαιτοδικαίωματηςανώνυμηςέκφρασηςθαπρέπεινασταθμιστείμεταδικαιώματατρίτωνπροσώπων.ΑξίζειεδώνααναφερθείηαπόφασητουΕΔΔΑστηνυπόθεσηΚ.U.κατάΦινλανδίας [64] ,σύμφωναμετηνοποίατοενλόγωκράτοςείχεπαραβιάσειτηνυποχρέωσήτουναπροστατεύσειτοδικαίωμαπροστασίαςτουιδιωτικούβίου(άρθρο8ΕΣΔΑ)ενόςπαιδιού,καθ’ότιδενέλαβετααναγκαίαμέτραγιατονεντοπισμότωνηλεκτρονικώνιχνώντωνδραστώνπουεναγνοίατουδημοσίευσανμίαανακοίνωσησεξουαλικήςφύσεωςσειστοσελίδαγνωριμιώνκαιπιοσυγκεκριμένα,διότιηισχύουσανομοθεσίααπαγόρευετηνάρσητουαπορρήτουτωνεπικοινωνιώνγιατοσυγκεκριμένοαδίκημα. ΖήτημαανακύπτειεπομένωςόσοναφοράτησυνταγματικότητατουμέτρουτηςυποχρεωτικήςδήλωσηςτωνστοιχείωντωνυπευθύνωντωνιστολογίωνστοΕθνικόΣυμβούλιοΡαδιοτηλεόρασης.ΟστόχοςτηςρύθμισηςαυτήςείναιναδίδεταιηδυνατότηταστουςθιγόμενουςαπόαναρτήσειςσειστολόγιαναπροσφεύγουνστοΕΣΡπροκειμένουναπληροφορηθούντηνταυτότητατουδιαχειριστήτουιστολογίουκαιναστραφούνστησυνέχειαεναντίοντουασκώνταςτιςσχετικέςαξιώσεις. Αντίστοιχηυποχρέωσητουιδιοκτήτηεφημερίδαςήπεριοδικούναορίζειεκδότηήδιευθυντή,ταστοιχείατωνοποίωναναγράφονταιστοφύλλοτουεντύπου,υφίσταταιμεβάσητηνομοθεσίαπερίτύπου(άρθρομόνοπαρ.3Ν1178/1981) [65] .Ηυποχρέωσηαυτήσυνιστάπεριορισμότηςελευθερίαςεκδόσεως,οοποίος,όμως,είναισυνταγματικάθεμιτός,καθώςαπορρέειαπότηνανάγκηναυπάρχουνπάντοτεαστικώςυπεύθυνοιγιακάθεεφημερίδαήπεριοδικό [66] , [67] . Επομένως,ηνομοθετικήκατοχύρωσητηςυποχρέωσης«επωνυμοποίησης»τωνιστολογίων,εφόσοναυτάέχουνκαθαράενημερωτικόχαρακτήρα,δενείναιξένημετονομικόμαςσύστημα.ΉδηδεμετοΝ3783/2009έχειαρθείνομοθετικάηδυνατότηταανώνυμηςχρήσηςτωνκινητώντηλεφώνωνκαιτούτομεσκοπότηδιαφύλαξητηςεθνικήςασφάλειαςκαιτηνπροστασίατηςδημόσιαςτάξηςαπόαξιόποινεςπράξεις. Τοζήτημαπουτίθεταιείναιανηυποχρέωσηαποκάλυψηςτηςταυτότηταςτωνδιαχειριστώντωνιστολογίωνσυνιστάυπέρμετροπεριορισμότηςσυνταγματικάκατοχυρωμένηςελευθερίαςτηςέκφρασης [68] .Κατάτηνάποψήμας,τούτοδενσυμβαίνει,κατάπρώτον,διότιηπροκειμένηρύθμισηδικαιολογείταιαπόλόγουςγενικούσυμφέροντος,όπωςείναιηπροστασίατωνδικαιωμάτωντωνθιγόμενωναπόδυσφημιστικέςήυβριστικέςαναρτήσειςήάλλοπαράνομοπεριεχόμενοσειστολόγια,λαμβανόμενηςυπόψηκαιτηςνομολογίαςτουΕΔΔΑ,στηνοποίαέγινεπροηγουμένωςαναφορά.Κατάδεύτερον,πρέπεινασημειωθείότιδενπαραβιάζεταιοπυρήναςτουδικαιώματος,εφόσονδενεπηρεάζεταιηελευθερίατηςέκφρασης.Κατάτρίτον,δενθίγεταιούτεκαιηαρχήτηςαναλογικότητας,καθ’όσονοεπιδιωκόμενοςσκοπόςδενμπορείναεπιτευχθείμεάλλα,ηπιότεραμέσακαιδιότι,γιανααποκαλυφθείηταυτότητατουσυντάκτηενόςιστολογίουθαέπρεπεναακολουθηθείηδιαδικασίατηςάρσηςτουαπορρήτουτωνεπικοινωνιών. Θεωρούμε,ωστόσο,ότιδενείναιαναγκαίαηαναγραφήτωνστοιχείωντωνσυντακτώντωναναρτήσεων,ούτεκαιτωνχρηστώνπουαναγράφουνσχόλια,καιωςεκτούτου,ηεπιβαλλόμενηυποχρέωσηδενμπορείνααφοράκαιαυτάταπρόσωπα,πέρααπότονδιαχειριστήτουιστολογίου,οοποίοςθαφέρεικαιτηνευθύνηγιατοπεριεχόμενοπουφιλοξενείκατάτοάρθρο13ΠΔ131/2003.Επομένως,ωςπροςαυτούςμπορείναδιατηρηθείπεραιτέρωηανωνυμία. IV.Επίμετρο...

Το παρόν περιεχόμενο είναι συνδρομητικό και πλήρως προσβάσιμο μόνο στους συνδρομητές του περιοδικού.

  • Εάν είστε συνδρομητής παρακαλώ συνδεθείτε εδώ.
  • Εάν θέλετε να γίνετε συνδρομητής αγοραστε το έργο και αποκτήστε πλήρη δικαιώματα πρόσβασης
  • Εάν θέλετε να μάθετε περισσότερα για το πως μπορείτε να γίνετε συνδρομητής στην Ψηφιακή Νομική Βιβλιοθήκη nbonline.gr επικοινωνήστε μαζί μας με email ή τηλεφωνικώς.